ତମବ୍ରଵୀତ୍ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଃ କାଶ୍ଯପଂ ତ୍ଵରିତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍। କ୍ଵ ଭଵାଂସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଯାତି କିଂ ଚ କାର୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷତି
ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱିଜ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁଠି ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଯାଉଛ, କଣ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ଯତ୍ର ରାଜା କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପରିକ୍ଷିନ୍ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ। ତକ୍ଷକେଣ ଭୁଜଂଗେନ ଧକ୍ଷ୍ଯତେ କିଲ ସୋଽଦ୍ଯ ଵୈ
'ଯେଉଁଠି କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପରିକ୍ଷିତଙ୍କୁ ତକ୍ଷକ ନାଗ ଆଜି ଦହିବେ—ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଉଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।'
ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତଂ ତ୍ଵରିତଃ ସଦ୍ଯଃ କର୍ତୁମପଜ୍ଵରମ୍। ମଯାଽଭିପନ୍ନଂ ତଂ ଚାପି ନ ସର୍ପୋ ଧର୍ଷଯିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଯାଉଛି, ତାଙ୍କର ଜ୍ୱର ତୁରନ୍ତ ହଟାଇବାକୁ। ଯଦି ମୁଁ ଥାଏ, ସେଠି ସାପ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।'
କିମର୍ଥଂ ତଂ ମଯା ଦଷ୍ଟଂ ସଂଜୀଵଯିତୁମିଚ୍ଛସି। ଅହଂ ତ ତକ୍ଷକୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପଶ୍ଯ ମେ ଵୀର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍
'ମୁଁ ଦଶିଲା ପରେ ତୁମେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ବଞ୍ଚେଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ହେଉଛି ତକ୍ଷକ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ମୋର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦେଖ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତକ୍ଷକସ୍ତତ୍ର ସୋଽଦଶଦ୍ଵୈ ଵନସ୍ପତିମ୍
ଏହିପରି କହି, ତକ୍ଷକ ସେଠାରେ ଗଛଟିକୁ କାମୁଡ଼ିଲା।
ସ ଦଷ୍ଟମାତ୍ରୋ ନାଗେନ ଭସ୍ମୀଭୂତୋଽଭଵନ୍ନଗଃ। କାଶ୍ଯପଶ୍ଚ ତତୋ ରାଜନ୍ନଜୀଵଯତ ତଂ ନଗମ୍
ସେ ନାଗର କାମୁଡ଼ିବା ସହିତ, ଗଛଟି ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। ଏପରେ, ରାଜା, କାଶ୍ୟପ ଗଛଟିକୁ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତଂ ଲୋଭଯାମାସ କାମଂ ବ୍ରୂହୀତି ତକ୍ଷକଃ। ସ ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଂ ପ୍ରାହ କାଶ୍ଯପସ୍ତକ୍ଷକଂ ପୁନଃ
ତାପରେ ତକ୍ଷକ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, କହ'। ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, କାଶ୍ୟପ ପୁଣି ତକ୍ଷକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧନଲିପ୍ସୁରହଂ ତତ୍ର ଯାମୀତ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତେନ ସଃ। ତମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ତକ୍ଷକଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା
ମୁଁ ଏଠାକୁ ଧନ ଲାଗି ଯାଉଛି' ବୋଲି ସେ କହିଲେ। ଏପରେ, ତକ୍ଷକ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ।
ଯାଵଦ୍ଧନଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ମାତ୍ତତୋଽଧିକମ୍। ଗୃହାଣ ମତ୍ତ ଏଵ ତ୍ଵଂ ସନ୍ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଚାନଘ
ତୁମେ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଯେତେ ଧନ ଚାହଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମୋଠାରୁ ନିଅ, ଓ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା, ଏବେ ଫେରିଯାଅ।
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ନାଗେନ କାଶ୍ଯପୋ ଦ୍ଵିପଦାଂ ଵରଃ। ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିତ୍ତଂ ନିଵଵୃତେ ତକ୍ଷକାଦ୍ଯାଵଦୀପ୍ସିତମ୍
ଏହିପରି ନାଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଦ୍ୱିପଦମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଶ୍ୟପ, ତକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ପାଇ, ଫେରିଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଗତେ ଵିପ୍ରେ ଛଦ୍ମନୋପେତ୍ଯ ତକ୍ଷକଃ। ତଂ ନୃପଂ ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପିତରଂ ଧାର୍ମିକଂ ତଵ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ତକ୍ଷକ ଚତୁରତାରେ ତୁମ ପିତା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରାସାଦସ୍ଥଂ ଯତ୍ତମପି ଦଗ୍ଧଵାନ୍ଵିଷଵହ୍ନିନା। ତତସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଵିଜଯାଯାଭିଷେଚିତଃ
ସେ ରାଜା ମହଳରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କୁ ବିଷର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଦେଲେ। ତାପରେ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ତୁମେ ବିଜୟ ପାଇଁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ।
ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚାପି ଯଥାଵନ୍ନୃପସତ୍ତମ। ଅସ୍ମାଭିର୍ନିଖିଲଂ ସର୍ଵଂ କଥିତଂ ତେଽତିଦାରୁଣମ୍
ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ଆମେ ଦେଖିଛୁ ଓ ଶୁଣିଛୁ, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ତୁମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈତଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ପରାଭଵମ୍। ଅସ୍ଯ ଚର୍ଷେରୁଦଙ୍କସ୍ଯ ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍
ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଅପମାନ ଶୁଣି, ଏବେ ଋଷି ଉତଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କର।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ସ ରାଜା ଜନମେଜଯଃ। ଉଵାଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵାନିଦଂ ଵାକ୍ଯମରିଦମଃ
ଏହି ସମୟରେ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାଜା ଜନମେଜୟ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଥ ତତ୍କଥିତଂ କେନ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତଦ୍ଵନସ୍ପତୌ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତଂ ଲୋକସ୍ଯ ଭସ୍ମରାଶୀକୃତଂ ତଦା
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା, ଗଛଟି ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବା ବିଷୟରେ, ଏହା କିଏ କହିଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିଲା?
ଯଦ୍ଵୃକ୍ଷଂ ଜୀଵଯାମାସ କାଶ୍ଯପସ୍ତକ୍ଷକେଣ ଵୈ। ନୂନଂ ମନ୍ତ୍ରୈର୍ହତଵିଷୋ ନ ପ୍ରଣଶ୍ଯେତ କାଶ୍ଯପାତ୍
ଯେ ଗଛଟିକୁ କାଶ୍ୟପ ତକ୍ଷକଙ୍କ କାମୁଡ଼ିବା ପରେ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କରିଥିଲେ—ନିଶ୍ଚୟ, ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ବିଷ ନଷ୍ଟ ହେଲା ପରେ, କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି ହୁଏନା।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ପାପାତ୍ମା ମନସା ପନ୍ନଗାଧମଃ। ଦଷ୍ଟଂ ଯଦି ମଯା ଵିପ୍ରଃ ପାର୍ଥିଵଂ ଜୀଵଯିଷ୍ଯତି
ପାପମନା ବେଶ୍ୟ ନାଗ ମନରେ ଭାବିଲା: 'ଯଦି ମୁଁ ଯାହାକୁ କାମୁଡ଼ିଛି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କରିଦେବେ—'
ତକ୍ଷକଃ ସଂହତଵିଷୋ ଲୋକେ ଯାସ୍ଯତି ହାସ୍ଯତାମ୍। ଵିଚିନ୍ତ୍ଯୈଵଂ କୃତା ତେନ ଧ୍ରୁଵଂ ତୁଷ୍ଟିର୍ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଵୈ
'ତେବେ ଏହି ତକ୍ଷକଙ୍କ ବିଷ ଅସରକ୍ଷମ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହସ୍ୟସ୍ପଦ ହେଇଯିବ।' ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା।
ଭଵିଷ୍ଯତି ହ୍ଯୁପାଯେନ ଯସ୍ଯ ଦାସ୍ଯାମି ଯାତନାମ୍। ଏକଂ ତୁ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ନିର୍ଜନେ ଵନେ
'କିଛି ଉପାୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେବି; କିନ୍ତୁ ଏହି ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ ଘଟିଲା, ଏହା ମୁଁ ଏକଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ସଂଵାଦଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ କସ୍ତଦା। ଶ୍ରୁତଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାଂଶ୍ଚାପି ଭଵତ୍ସୁ କଥମାଗତମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଵିଧାସ୍ଯେଽହଂ ପନ୍ନଗାନ୍ତକରୀଂ ମତିମ୍
'ସେ ସମୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏହି ମାର୍ଗରେ ପନ୍ନଗରାଜ ଓ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଶୁଣିଥିଲେ କିମ୍ବା ଦେଖିଥିଲେ? ଏହା ଶୁଣି, ମୁଁ ସର୍ପନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି।'
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥାସ୍ମାକଂ ଯେନ ତତ୍କଥିତଂ ପୁରା। ସମାଗତଂ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚାଧ୍ଵନି
ହେ ରାଜା, ଆମେ ପୂର୍ବେ କିପରି ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲୁ, ଏବଂ କିପରି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପନ୍ନଗରାଜଙ୍କର ମାର୍ଗରେ ମିଳନ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଶୁଣ।
ତସ୍ମିନ୍ଵୃକ୍ଷେ ନରଃ କଶ୍ଚିଦିନ୍ଧନାର୍ଥାଯ ପାର୍ଥିଵ। ଵିଚିନ୍ଵନ୍ପୂର୍ଵମାରୂଢଃ ଶୁଷ୍କଶାଖାଵନସ୍ପତୌ
ସେ ଗଛଟିରେ ଜଳାଣି ଖୋଜିବାକୁ କିଛି ଲୋକ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ରାଜା। ଗଛର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖିଗଲା ଥିଲେ।
ନ ବୁଧ୍ଯେତାମୁଭୌ ତୌ ଚ ନଗସ୍ଥଂ ପନ୍ନଗଦ୍ଵିଜୌ। ସହ ତେନୈଵ ଵୃକ୍ଷେଣ ଭସ୍ମୀଭୂତୋଽଭଵନ୍ନୃପ
ସେ ଗଛରେ ଥିବା ସାପ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇଜଣେ ସେ ଲୋକଟିକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିଭଳି, ସେମାନେ ଏବଂ ଗଛଟି ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା, ରାଜା।
ଦ୍ଵିଜପ୍ରଭାଵାଦ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵ୍ଯଜୀଵତ୍ସ ଵନସ୍ପତିଃ। ତେନାଗମ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଂସାଽସ୍ମାସୁ ନିଵେଦିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଗଛଟି ବଞ୍ଚିଗଲା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର। ପରେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଏକ ଲୋକ ଆମକୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ତକ୍ଷକସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ଚ। ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚ ଯତ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍
ତକ୍ଷକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ଯେପରି ଦେଖାଯାଇଥିଲା ଓ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ସେ ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜା ଜନମେଜଯଃ। ପର୍ଯତପ୍ଯତ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯପିଂଷତ୍କରଂ କରେ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଜନମେଯୟ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାତ ମୁହଁରେ ରଖିଲେ।
ନିଃଶ୍ଵାସମୁଷ୍ଣମସକୃଦ୍ଦୀର୍ଘଂ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ମୁମୋଚାଶ୍ରୂଣି ଚ ତଦା ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରରୁଦନ୍ନୃପଃ
ପଦ୍ମନୟନ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ତାପସ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଆଉ ଆଉ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା।
ଉଵାଚ ଚ ମହୀପାଲୋ ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତଃ। ଦୁର୍ଧରଂ ବାଷ୍ପମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପୋ ଯଥାଵିଧି
ମହୀପତି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଗଲେ, କଷ୍ଟରେ ଲୁହ ଛାଡ଼ି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କଥା କହିଲେ।
ମୁହୂର୍ତମିଵ ଚ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ନୃପଃ। ଅମର୍ଷୀ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ଵାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।