ସ ଵେଦାଧ୍ଯଯନେ ଯୁକ୍ତୋ ଜମଦଗ୍ନିର୍ମହାତପାଃ। ତପସ୍ତେପେ ତତୋ ଦେଵାନ୍ନିଯମାଦ୍ଵଶମାନଯତ୍
ଜମଦଗ୍ନି ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ଓ ମହାତପସ୍ବୀ ଥିଲେ। ସେ ତପସ୍ୟା କରି ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନିଜ ବଶରେ କରିନେଲେ।
ସ ପ୍ରସେନଜିତଂ ରାଜନ୍ନଧିଗମ୍ଯ ନରାଧିପମ୍। ରେଣୁକାଂ ଵରଯାମାସ ସ ଚ ତସ୍ମୈ ଦଦୌ ନୃପଃ
ସେ ରାଜା ପ୍ରସେନଜିତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ରେଣୁକାଙ୍କୁ ବରିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ରେଣୁକା ଦେଇଦେଲେ।
ରେଣୁକାଂ ତ୍ଵଥ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ଭାର୍ଗଵନନ୍ଦନଃ। ଆଶ୍ରମସ୍ଥସ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ ତପସ୍ତେପେଽନୁକୂଲଯା
ଭାର୍ଗବ ବଂଶର ଗର୍ବ ଜମଦଗ୍ନି ରେଣୁକାଙ୍କୁ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ ପାଇ ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ସହ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯିଏ ସଦା ତାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଃ କୁମାରାଶ୍ଚତ୍ଵାରୋ ଜଜ୍ଞିରେ ରାମପଞ୍ଚମାଃ। ସର୍ଵେଷାମଜଘନ୍ଯସ୍ତୁ ରାମ ଆସୀଞ୍ଜଘନ୍ଯଜଃ
ତାଙ୍କୁ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ହେଲେ, ପଞ୍ଚମ ଥିଲେ ରାମ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଥିଲେ।
ଫଲାହାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଗତେଷ୍ଵଥ ସୁତେଷୁ ଵୈ। ରେଣୁକା ସ୍ନାତୁମଗମତ୍କଦାଚିନ୍ନିଯତଵ୍ରତା
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତେବେ ନିୟମ ରଖୁଥିବା ରେଣୁକା ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ସା ତୁ ଚିତ୍ରରଥଂ ନାମ ମାର୍ତିକାଵତକଂ ନୃପମ୍। ଦଦର୍ଶ ରେଣୁକା ରାଜନ୍ନାଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସେଠାରେ ରେଣୁକା ଅଚାନକ ମାର୍ତିକାବତ ନାମକ ଚିତ୍ରରଥ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ସଲିଲେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଭାର୍ଯଂ ପଦ୍ମମାଲିନମ୍। ଋଦ୍ଧିମନ୍ତଂ ତତସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ପୃହଯାମାସ ରେଣୁକା
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରାନୀ ସହ ଜଳରେ ଖେଳୁଥିବା, ପଦ୍ମମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ଶ୍ରୀମୟ ଦେଖିଲେ। ଏହା ଦେଖି ରେଣୁକାଙ୍କ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିବା ଇଚ୍ଛା ହେଲା।
ଵ୍ଯଭିଚାରାଚ୍ଚ ତସ୍ମାତ୍ସା କ୍ଲିନ୍ନାମ୍ଭସି ଵିଚେତନା। `ଅନ୍ତରିକ୍ଷାନ୍ନିପତିତା ନର୍ମଦାଯାଂ ମହାହ୍ରଦେ
ସେ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ଓ ଅନ୍ୟପୁରୁଷ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେବାରୁ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରୁ ପଡି ନର୍ମଦା ନଦୀର ଗଭୀର ଜଳରେ ଗଲେ।
ଉତୀର୍ଯ ଚାପି ସା ଯତ୍ନାଜ୍ଜଗାମ ଭରତର୍ଷଭ'। ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ ତ୍ରସ୍ତା ତାଂ ଵୈ ଭର୍ତାନ୍ଵବୁଧ୍ଯତ
ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ସହି କଷ୍ଟକର ଭାବେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖିଲେ।
ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଚ୍ଯୁତାଂଧୈର୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵିଵର୍ଜିତାମ୍। ଶ୍ରିକ୍ଶବ୍ଦେନ ମହାତେଜା ଗର୍ହଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ତା ହରାଇଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରୀ ହୀନ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ସ୍ୱାମୀ 'ଶ୍ରୀ' ବୋଲି ଉପାଳମ୍ବ କଲେ।
ତତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ରୁମଣ୍ଵାନ୍ନାମ ନାମତଃ। ଆଜଗାମ ସୁଷେଣଶ୍ଚ ଵସୁର୍ଵିଶ୍ଵାଵସୁସ୍ତଥା
ତାପରେ ବଡ଼ ଭାଇ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ, ରୁମଣ୍ବାନ୍, ସୁଷେଣ, ବସୁ ଓ ବିଶ୍ୱାବସୁ ଏଠାରେ ଆସିଲେ।
ତାନାନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଦ୍ଭଗଵାନ୍ଵଧେ ମାତୁରଚୋଦଯତ୍। ନ ଚ ତେ ଜାତସଂମୋହାଃ କିଂଚିଦୂଚୁର୍ଵିଚେତସଃ
ଭଗବାନ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ମାଆଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ଶଶାପ ତାନ୍କ୍ରୋଧାତ୍ତେ ଶପ୍ତାଶ୍ଚୈତନାଂ ଜହୁଃ। ମୃଗପକ୍ଷିସଧର୍ମାଣଃ କ୍ଷିପ୍ରମାସଞ୍ଜଡୋପମାଃ
ତାପରେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ; ଶାପ ପାଇ ସେମାନେ ସତ୍ୱରେ ଜ୍ଞାନ ହରାଇ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ପରି ମୂଢ଼ ହେଇଗଲେ।
ତତୋ ରାମୋଽଭ୍ଯଯାତ୍ପଶ୍ଚାଦାଶ୍ରମଂ ପରଵୀରହା। ତମୁଵାଚ ମହାମନ୍ଯୁର୍ଜମଦଗ୍ନିର୍ମହାତପାଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁବିରୋଧୀ ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ମହାତ୍ମା ଜାମଦଗ୍ନି କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜହୀମାଂ ମାତରଂ ପାପାଂ ମା ଚ ପୁତ୍ର ଵ୍ଯଥାଂ କୃଥାଃ। ତତ ଆଦାଯ ପରଶୁଂ ରାମୋ ମାତୁ ଶିରୋଽହରତ୍
'ଏହି ପାପିଷ୍ଠ ମାଆକୁ ମାର, ପୁଅ, ଦୁଃଖ କରିବୁନି,' ବୋଲି କହିଲେ। ତାପରେ ରାମ କୁଠାର ନେଇ ମାଆଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ମହାରାଜ ଜମଦଗ୍ନେର୍ମହାତ୍ମନଃ। କୋପୋଽଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ସହସା ପ୍ରସନ୍ନଶ୍ଚାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ମହାତ୍ମା ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ହଠାତ୍ କ୍ରୋଧ ଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମମେଦଂ ଵଚନାତ୍ତାତ କୃତଂ ତେ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରମ୍। ଵୃଣୀଷ୍ଵ କାମାନ୍ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯାଵତୋ ଵାଞ୍ଛସେ ହୃଦା
'ମୋର କଥା ଶୁଣି ତୁମେ ଏହି କଠିନ କାମ କରିଛ; ଏବେ ମନରେ ଯେଉଁ ଇଛା ଅଛି, ତାହା ମାଗ, ଧର୍ମ ଜଣା ପୁଅ।'
ସ ଵଵ୍ରେ ମାତୁରୁତ୍ଥାନମସ୍ମୃତିଂ ଚ ଵଧସ୍ଯ ଵୈ। ପାପେନ ତେନ ଚାସ୍ପର୍ଶଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ତଥା
ସେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେବା, ମାଆଙ୍କୁ ହତ୍ୟାର ସ୍ମୃତି ଭୁଲିଯିବା, ପାପର ସ୍ପର୍ଶ ନ ହେବା, ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ପୁନଃ ଫେରାଇବା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ଅପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵତାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦୀର୍ଘମାଯୁଶ୍ଚ ଭାରତ। ଦଦୌ ଚ ସର୍ଵାନ୍କାମାଂସ୍ତାଞ୍ଜମଦଗ୍ନିର୍ମହାତପାଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚାହିଲେ; ମହାତ୍ମା ଜାମଦଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କଲେ।
କଦାଚିତ୍ତୁ ତଥୈଵାସ୍ଯ ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତାଃ ସୁତାଃ ପ୍ରଭୋ। ଅଥାନୂପପତିର୍ଵୀରଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯୋଽଭ୍ଯଵର୍ତତ
କେବେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବାହାରିଥିବାବେଳେ, ଶୂରବୀର ଅନୂପପତି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
ତମାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତମୃଷିରର୍ଧ୍ଯାତ୍ସମାର୍ଚଯତ୍। ସ ଯୁଦ୍ଧମଦସଂମତ୍ତୋ ନାଭ୍ଯନନ୍ଦତ୍ତଥାଽର୍ଚନମ୍
ଋଷି ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ଥିବା ସେ, ଏହି ସମ୍ମାନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରମଥ୍ଯ ଚାଶ୍ରମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧୋମଧେନୋସ୍ତତୋବଲାତ୍। ଜହାର ଵତ୍ସଂ କ୍ରୋଶନ୍ତ୍ଯା ବଭଞ୍ଜ ଚ ମହାଦ୍ରୁମାନ୍
ସେ ଶକ୍ତିବଳେ ଆଶ୍ରମକୁ ଦଳି, ହୋମ ଦୁହାନୀ ଗାଁକୁ ତାଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ନେଇଗଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଆଗତାଯ ଚ ରାମାଯ ତଦାଚଷ୍ଟ ପିତା ସ୍ଵଯମ୍। ଗାଂ ଚ ରୋରୁଦତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୋପୋ ରାମଂ ସମାଵିଶତ୍। ସ ମନ୍ଯୁଵଶମାପନ୍ନଃ କାର୍ତଵୀର୍ଯମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ରାମ ଫେରିଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଘଟଣା କହିଦେଲେ; ଗାଁକୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ରାମଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ଧରିଗଲା, ଏବଂ ସେ କ୍ରୋଧରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ପଛେ ଚାଲିଗଲେ।
ତସ୍ଯାଥ ଯୁଧି ଵିକ୍ରମ୍ଯ ଭାର୍ଗଵଃ ପରଵୀରହା। ଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିତୈର୍ଭଲ୍ଲୈର୍ବାହୂନ୍ପରିଘସଂନିଭାନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ, ଶତ୍ରୁବିରୋଧୀ ଭାର୍ଗବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଲୋହା ଗଦା ସମାନ ବାହୁଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସହସ୍ରସଂମିତାନ୍ରାଜନ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ରୁଚିରଂ ଧନୁଃ। ଅଭିଭୂତଃ ସ ରାମେଣ ସଂଯୁକ୍ତଃ କାଲଧର୍ମଣା
ସେ ହଜାର ବାହୁ ଓ ଶୁଭ୍ର ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ବି, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତି ସହିତ, ପରାଜିତ ହେଲେ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ଯାଥ ଦାଯାଦା ରାମେଣ କୃତମନ୍ଯଵଃ। ଆଶ୍ରମସ୍ଥଂ ଵିନା ରାମଂ ଜମଦଗ୍ନିମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ, ରାମଙ୍କୁ ନେଇ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାମ ନଥିବାବେଳେ ଆଶ୍ରମରେ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତେ ତଂ ଜଘ୍ନୁର୍ମହାଵୀର୍ଯମଯୁଧ୍ଯନ୍ତଂ ତପସ୍ଵିନମ୍। ଅସକୃଦ୍ରାମରାମେତି ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତମନାଥଵତ୍
ସେମାନେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୋଗୀ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ତାହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯିଏ ପୁନିପୁନି 'ରାମ! ରାମ!' ବୋଲି ଅନାଥ ଭଳି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଜମଦଗ୍ନିଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଘାତଯିତ୍ଵା ଶରୈର୍ଜଗ୍ମୁର୍ଯଥାଗତମରିଂଦମାଃ
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟର ପୁଅମାନେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ତୀରରେ ହତ୍ୟା କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ।
ଅପକ୍ରାନ୍ତେଷୁ ଵୈ ତେଷୁ ଜମଦଗ୍ନୌ ତଥା ଗତେ। ସମିତ୍ପାଣିରୁପାଗଚ୍ଛଦାଶ୍ରମଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ
ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ଏବଂ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ, ହାତରେ ହୋମକାଠି ନେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରଂ ଵୀରସ୍ତଦା ମୃତ୍ଯୁଵଶଂ ଗତମ୍। ଅନର୍ହଂ ତଂ ତଥାଭୂତଂ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ସେ ବୀର ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ପତିତ ଦେଖି, ଏପରି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ ଯେ, ଏପରି ଅଯୋଗ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପିତାକୁ ଦେଖି ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ।