ଭଵାନନୁଗତୋ ରାମଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶୀ ସର୍ଵସ୍ଯ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ
‘ତୁମେ ମହାବଳୀ ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।’
ସ ଭଵାନ୍କଥଯତ୍ଵଦ୍ଯ ଯଥା ରାମେଣ ନିର୍ଜିତାଃ। ଆହଵେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵେ କଥଂ କେନ ଚ ହେତୁନା
‘ଏବେ ଆମକୁ କହ, କିପରି ଏବଂ କାହିଁକି ରାମ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ।’
[ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ମହଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍। ଭୃଗୂଣାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଵଂଶେ ଜାତସ୍ଯ ଭାରତ
‘ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ମହାନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କହିବି, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।’
ରାମସ୍ଯ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଚରିତଂ ଦେଵସଂମିତମ୍। ହୈହଯାଧିପତେଶ୍ଚୈଵ କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ ଭାରତ
‘ଏହା ହେଉଛି ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ହୈହୟ ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କର କଥା, ଭାରତ।’
ରାମେଣ ଚାର୍ଜୁନୋ ନାମ ହୈହଯାଧିପତିର୍ହତିଃ। ତସ୍ଯ ବାହୁଶତାନ୍ଯାସଂସ୍ତ୍ରୀଣି ସପ୍ତ ଚ ପାଣ୍ଡଵ
‘ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୈହୟ ରାଜା ଅର୍ଜୁନ ବଧ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ତିନି ଥର ସାତ ହାତ ସହିତ ହଜାର ହାତ ଥିଲେ, ପାଣ୍ଡବ।’
ଦତ୍ତାତ୍ରେଯପ୍ରସାଦେନ ଵିମାନଂ କାଞ୍ଚନଂ ତଥା। ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୃଥିଵୀପତେ
‘ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦୟାରୁ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଭୂମିପତି।’
ଅଵ୍ଘାହତଗତିଶ୍ଚୈଵ ରଥସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ରଥେନ ତେନ ତୁ ସଦାଵରଦାନେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
‘ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ରଥ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଥିଲା, ଏବଂ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ଏହି ରଥ ସହିତ ସେ ଦୃଢ଼ ଶୂର ଥିଲେ।’
ମମର୍ଦ ଦେଵାନ୍ଯକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଋଷୀଂଶ୍ଚୈଵ ସମନ୍ତତଃ। ଭୂତାଂଶ୍ଚୈଵ ସ ସର୍ଵାଂସ୍ତୁ ପୀଡଯାମାସ ସର୍ଵତଃ
‘ସେ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦମନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସେ ସବୁଠାରେ କଷ୍ଟ ଦେଲେ।’
ତତୋ ଦେଵାଃ ସମେତ୍ଯାହୁର୍ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାଵ୍ରତାଃ। ଦେଵଦେଵଂ ସୁରାରିଘ୍ନଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ଭଗଵନ୍ଭୂତରାର୍ଥମର୍ଜୁନଂ ଜହି ଵୈ ପ୍ରଭୋ
‘ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମହାବ୍ରତୀ ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଏବଂ ସତ୍ୟବୀର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଭଗବାନ୍, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ।”’
ଵିମାନେନ ଚ ଦିଵ୍ଯେନ ହୈହଯାଧିପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଶଚୀସହାଯଂ କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ଧର୍ଷଯାମାସ ଵାସଵମ୍
‘ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ହୈହୟ ରାଜା ଶଚୀ ସହିତ ଖେଳୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ।’
ତତସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ଦେଵଃ ଶକ୍ରେଣ ସହିତସ୍ତଦା। କାର୍ତଵୀର୍ଯଵିନାଶାର୍ଥଂ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ଭାରତ
‘ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଦେବ ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ, ଭାରତ।’
ଯତ୍ତଦ୍ଭୂତହିତଂ କାର୍ଯଂ ସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ନିଵେଦିତମ୍। ସଂପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭଗଵାଁଲ୍ଲୋକପୂଜିତଃ। ଜଗାମ ବଦରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ସ୍ଵମେଵାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍
‘ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କହାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ରମ୍ୟ ବଦରୀକୁ ଗଲେ।’
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୃଥିଵୀପତିଃ।] କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ମହାନାସୀତ୍ପାର୍ଥିଵଃ ସୁମହାବଲଃ। ଗାଧୀତି ଵିଶ୍ରୁତୋ ଲୋକେ ଵନଵାସଂ ଜଗାମ ହ
ସେଇ ସମୟରେ ପୃଥିବୀରେ କାନ୍ୟକୁବ୍ଜ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାଧି ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେ ଅନ୍ତେ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବାସ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଵନେ ତୁ ତସ୍ଯ ଵସତଃ କନ୍ଯା ଜଜ୍ଞେଽପ୍ସରଃସମା। ଋଚୀକୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତାଂ ଚ ଵରଯାମାସ ଭାରତ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଁ ଦେବକନ୍ୟା ଭଳି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଋଚୀକ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଆସିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତମୁଵାଚ ତତୋ ଗାଧିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍। ଉଚିତଂ ନଃ କୁଲେ କିଂଚିତ୍ପୂର୍ଵୈର୍ଯତ୍ସଂପ୍ରଵର୍ତିତମ୍
ତାପରେ ଗାଧି ତାହା ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମ ପରିବାରରେ ଏକ ପୁରୁଣା ପ୍ରଥା ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ବଜମାନେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କିଛି ଦେବା ଦରକାର।'
ଏକତଃ ଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ପାଣ୍ଡୁରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍। ସହସ୍ରଂ ଵାଜିନାଂ ଶୁକ୍ଲମିତି ଵିଦ୍ଧି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କଥା ଜାଣ, ଏକ ହଜାର ଦ୍ରୁତ ଗତିର ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ସାଧାରଣ ଧଳା କିନ୍ତୁ କଳା କାନ ଥାଏ, କିମ୍ବା ଏହା ସମାନ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।'
ନ ଚାପି ଭଗଵାନ୍ଵାଚ୍ଯୋଦୀଯତାମିତି ଭାର୍ଗଵ। ଦେଯା ମେ ଦୁହିତା ଚୈଵ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାଯ ମହାତ୍ମନେ
'ଏହାକୁ ମୂଲ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ଦେଉନାହାଁତୁ, ହେ ଭାର୍ଗବ। ଏହା ମୂଲ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୋ ଝିଅକୁ ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଉଛି।'
ଏକତଃ ଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ପାଣ୍ଡୁରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍। ଦାସ୍ଯାମ୍ଯଶ୍ଵସହସ୍ରଂ ତେ ମମ ଭାର୍ଯା ସୁତାଽସ୍ତୁ ତେ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ହଜାର ଦ୍ରୁତ ଧଳା ଘୋଡ଼ା, ଯାହାର କାନ କଳା, ଦେଇବି, ଏବଂ ମୋ ଝିଅ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ।'
ଦଦାସ୍ଯଶ୍ଵସହସ୍ରଂ ମେ ତଵ ଭାର୍ଯା ସୁତାଽସ୍ତୁ ମେ
'ମୋତେ ଏକ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦିଅ, ତେବେ ମୋ ଝିଅ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ।'
ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ରାଜନ୍ଵରୁଣମବ୍ରଵୀତ୍। ଏକତଃ ଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ପାଣ୍ଡୁରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍। ସହସ୍ରଂ ଵାଜିନାମେକଂ ଶୁଲ୍କାର୍ଥଂ ପ୍ରତିଦୀଯତାମ୍
ସେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ, ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଏକ ହଜାର ଦ୍ରୁତ ଧଳା ଘୋଡ଼ା, ଯାହାର କାନ କଳା, ବିବାହ ମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ତସ୍ମୈ ପ୍ରାଦାତ୍ସହସ୍ରଂ ଵୈ ଵାଜିନାଂ ଵରୁଣସ୍ତଦା। ତଦଶ୍ଵତୀର୍ଥଂ ଵିଖ୍ଯାତମୁତ୍ଥିତା ଯତ୍ର ତେ ହଯାଃ
ତାପରେ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ସେହି ପ୍ରକାର ଏକ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦେଲେ। ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ସେଉଁଠି ଘୋଡ଼ା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସେଠିକୁ ପରେ ଅଶ୍ୱତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଲା।
ଗଙ୍ଗାଯାଂ କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ଵୈ ଦଦୌ ସତ୍ଯଵତୀଂ ତଦା। ତତୋ ଗାଧିଃ ସୁତାଂ ଚାସ୍ମୈ ଜନ୍ଯାଶ୍ଚାସନ୍ସୁରାସ୍ତଦା
ଗଙ୍ଗା ତଟରେ କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ସେ ସମୟରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଦେଲେ। ତାପରେ ଗାଧି ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଲବ୍ଧଂ ହଯସହସ୍ରଂ ତୁ ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵୌକସଃ। `ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତମେଵ ଦିଵି ସଂସ୍ତୁଵନ୍
ଏକ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ମିଳିଗଲାବେଳେ ଏବଂ ସେଉଁଠି ଝିଅଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଧର୍ମେଣ ଲବ୍ଧ୍ଵା ତାଂ ଭାର୍ଯାମୃଚୀକୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ। ଯଥାକାମଂ ଯଥାଜୋଷଂ ତଯା ରେମେ ସୁମଧ୍ଯଯା
ଏଭଳି ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଚୀକ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏବଂ ମନରେ ଆନନ୍ଦରେ ବଞ୍ଚିଲେ।
ତଂ ଵିଵାହେ କୃତେରାଜନ୍ସଭାର୍ଯମଵଲୋକକଃ। ଆଜଗାମ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନନନ୍ଦ ଚ
ବିବାହ ସମୟରେ, ହେ ରାଜା, ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହେଲେ।
ଭାର୍ଯାପତୀ ତମାସୀନଂ ଭୃଗୁଂ ସୁରଗଣାର୍ଚିତମ୍। ଅର୍ଚିତ୍ଵା ପର୍ଯୁପାସୀନୌ ପ୍ରାଞ୍ଜଲୀ ତସ୍ଥତୁସ୍ତଦା
ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ସ୍ୱାମୀ, ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି, ସେଭଳି ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଖି ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ହାତ ଜୋଡି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତତଃ ସ୍ନୁଷାଂ ସ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଭୃଗୁରବ୍ରଵୀତ୍। ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ସୁଭଗେ ଦାତା ହ୍ଯସ୍ମି ତଵେପ୍ସିତମ୍
ତାପରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ବଧୁକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୋଇ, ପୂଜ୍ୟ ଭୃଗୁ କହିଲେ, 'ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।'
ସା ଵୈ ପ୍ରସାଦଯାଭାସ ତଂ ଗୁରୁଂ ପୁତ୍ରକାରଣାତ୍। ଆତ୍ମନଶ୍ଚୈଵ ମାତୁଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦଂ ଚ ଚକାର ସଃ
ସେ ନମ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିଲେ, ଏବଂ ଭୃଗୁ ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ମାତାଙ୍କୁ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ।
ଋତୌ ତ୍ଵଂ ଚୈଵ ମାତା ଚ ସ୍ନାତେ ପୁଂସଵନାଯ ଵୈ। ଆଲିଙ୍ଗେତାଂ ପୃଥଗ୍ଵୃକ୍ଷୌ ସାଽସ୍ଵତ୍ଥଂ ତ୍ଵମୁଦୁମ୍ବରମ୍
'ଉଚିତ ସମୟରେ, ତୁମେ ଓ ତୁମର ମାତା, ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରି, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା; ତୁମେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ତୁମର ମାତା ଉଦୁମ୍ବର ଗଛକୁ।'
ଚରୁଦ୍ଵଯମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ଜନନ୍ଯାଶ୍ଚ ତଵୈଵ ଚ। ଵିଶ୍ଵମାଵର୍ତଯିତ୍ଵା ତୁ ମଯା ଯତ୍ନେନ ସାଧିତମ୍
'ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆହୁତି, ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମ ଓ ତୁମର ମାତା ପାଇଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଏବଂ ବଡ଼ ଯତ୍ନରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି।'