ଅଗ୍ନିର୍ମିତ୍ରୋ ଯୋନିରାପୋଽଥ ଦେଵ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୋ ରେତସ୍ତ୍ଵମମୃତସ୍ଯ ନାଭିଃ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ପାଣ୍ଡଵ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ଵେଦୀମିମାଂ ତ୍ଵଂ ତରସାଽଧିରୋହ
'ଅଗ୍ନି ବନ୍ଧୁ, ଗର୍ଭ ହେଉଛି ଜଳ, ଦେବୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ବୀଜ, ଅମୃତର ନାଭି। ଏପରି ସତ୍ୟ କଥା କହି, ଓ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ବେଦିକୁ ଚଢ଼।'
ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ତେ ଯୋନିରିଡା ଚ ଦେହୋ ରେତୋଧା ଵିଷ୍ଣୋରମୃତସ୍ଯ ନାଭିଃ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ପାଣ୍ଡଵ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ତତୋଽଵଗାହେତ ପତିଂ ନଦୀନାମ୍
'ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ତୁମର ଗର୍ଭ, ଇଡା ହେଉଛି ଦେହ, ବିଷ୍ଣୁ ବୀଜ, ଅମୃତର ନାଭି। ଏପରି ସତ୍ୟ କଥା କହି, ଓ ପାଣ୍ଡବ, ତାପରେ ନଦୀମାନଙ୍କ ନାଥକୁ ପ୍ରବେଶ କର।'
ଅନ୍ଯଥା ହି କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵଯୋନିରପାଂପତିଃ। କୁଶାଗ୍ରେଣାପି କୌନ୍ତେଯ ନ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ମହୋଦଧିଃ
ଅନ୍ୟଥା, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଜଳର ନାଥ ସାଗରକୁ କୁଶ ତୀରରେ ମଧ୍ୟ ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର।
ତତଃ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ସାଗରମଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍। କୃତ୍ଵା ଚ ତଚ୍ଛାସନମସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ମହେନ୍ଦ୍ରମାସାଦ୍ଯ ନିଶାମୁଵାସ
ତାପରେ, ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ଆଦେଶ ମାନି, ସାଗର ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ରାତି କାଟିଲେ।
ସ ତତ୍ର ତାମୁଷିତ୍ଵୈକାଂ ରଜନୀଂ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ତାପସାନାଂ ପରଂ ଚକ୍ରେ ସତ୍କାରଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ
ସେଠାରେ ଭୂମିର ରାଜା ଏକ ରାତି ରହିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଲୋମଶସ୍ତସ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନାଚଖ୍ଯୌ ତତ୍ର ତାପସାନ୍। ଭୃଗୂନଙ୍ଗିରସଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠାନଥ କାଶ୍ଯପାନ୍
ସେଠାରେ ଲୋମଶ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପରିଚୟ କରାଇଲେ—ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରସ, ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ କାଶ୍ୟପ।
ତାନ୍ସମେତ୍ଯ ସା ରାଜର୍ଷିରଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ରାମସ୍ଯାନୁଚରଂ ଵୀରମପୃଚ୍ଛଦକୃତଵ୍ରଣମ୍
ସେ ରାଜା ଋଷି ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ତାପସମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଅନୁଚର ଶୂର ଅକୃତବ୍ରଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କଦା ନୁ ରାମୋ ଭଗଵାଂସ୍ତାପସୋ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି। ତମହଂ ତପସା ଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଭାର୍ଗଵମ୍
‘କେବେ ମୁଁ ତପସ୍ବୀ ଭଗବାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଭାର୍ଗବ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।’
ଆଯାନେଵାସି ଵିଦିତୋ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ପ୍ରୀତିସ୍ତ୍ଵଯି ଚ ରାମସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି
‘ତୁମର ଆଗମନ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି। ରାମ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ତୁମକୁ ଦର୍ଶନ ଦେବେ।’
ଚତୁର୍ଦଶୀମଷ୍ଟମୀଂ ଚ ରାମଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ତାପସାଃ। ଅସ୍ଯାଂ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାଂ ଭଵିତ୍ରୀ ଶ୍ଵଶ୍ଚତୁର୍ଦଶୀ
‘ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ତାପସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, କାଲି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ।’
ଭଵାନନୁଗତୋ ରାମଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶୀ ସର୍ଵସ୍ଯ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ
‘ତୁମେ ମହାବଳୀ ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।’
ସ ଭଵାନ୍କଥଯତ୍ଵଦ୍ଯ ଯଥା ରାମେଣ ନିର୍ଜିତାଃ। ଆହଵେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵେ କଥଂ କେନ ଚ ହେତୁନା
‘ଏବେ ଆମକୁ କହ, କିପରି ଏବଂ କାହିଁକି ରାମ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ।’
[ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ମହଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍। ଭୃଗୂଣାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଵଂଶେ ଜାତସ୍ଯ ଭାରତ
‘ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ମହାନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କହିବି, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।’
ରାମସ୍ଯ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଚରିତଂ ଦେଵସଂମିତମ୍। ହୈହଯାଧିପତେଶ୍ଚୈଵ କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ ଭାରତ
‘ଏହା ହେଉଛି ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ହୈହୟ ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କର କଥା, ଭାରତ।’
ରାମେଣ ଚାର୍ଜୁନୋ ନାମ ହୈହଯାଧିପତିର୍ହତିଃ। ତସ୍ଯ ବାହୁଶତାନ୍ଯାସଂସ୍ତ୍ରୀଣି ସପ୍ତ ଚ ପାଣ୍ଡଵ
‘ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୈହୟ ରାଜା ଅର୍ଜୁନ ବଧ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ତିନି ଥର ସାତ ହାତ ସହିତ ହଜାର ହାତ ଥିଲେ, ପାଣ୍ଡବ।’
ଦତ୍ତାତ୍ରେଯପ୍ରସାଦେନ ଵିମାନଂ କାଞ୍ଚନଂ ତଥା। ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୃଥିଵୀପତେ
‘ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦୟାରୁ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଭୂମିପତି।’
ଅଵ୍ଘାହତଗତିଶ୍ଚୈଵ ରଥସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ରଥେନ ତେନ ତୁ ସଦାଵରଦାନେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
‘ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ରଥ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଥିଲା, ଏବଂ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ଏହି ରଥ ସହିତ ସେ ଦୃଢ଼ ଶୂର ଥିଲେ।’
ମମର୍ଦ ଦେଵାନ୍ଯକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଋଷୀଂଶ୍ଚୈଵ ସମନ୍ତତଃ। ଭୂତାଂଶ୍ଚୈଵ ସ ସର୍ଵାଂସ୍ତୁ ପୀଡଯାମାସ ସର୍ଵତଃ
‘ସେ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦମନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସେ ସବୁଠାରେ କଷ୍ଟ ଦେଲେ।’
ତତୋ ଦେଵାଃ ସମେତ୍ଯାହୁର୍ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାଵ୍ରତାଃ। ଦେଵଦେଵଂ ସୁରାରିଘ୍ନଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ଭଗଵନ୍ଭୂତରାର୍ଥମର୍ଜୁନଂ ଜହି ଵୈ ପ୍ରଭୋ
‘ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମହାବ୍ରତୀ ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଏବଂ ସତ୍ୟବୀର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଭଗବାନ୍, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ।”’
ଵିମାନେନ ଚ ଦିଵ୍ଯେନ ହୈହଯାଧିପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଶଚୀସହାଯଂ କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ଧର୍ଷଯାମାସ ଵାସଵମ୍
‘ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ହୈହୟ ରାଜା ଶଚୀ ସହିତ ଖେଳୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ।’
ତତସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ଦେଵଃ ଶକ୍ରେଣ ସହିତସ୍ତଦା। କାର୍ତଵୀର୍ଯଵିନାଶାର୍ଥଂ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ଭାରତ
‘ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଦେବ ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ, ଭାରତ।’
ଯତ୍ତଦ୍ଭୂତହିତଂ କାର୍ଯଂ ସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ନିଵେଦିତମ୍। ସଂପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭଗଵାଁଲ୍ଲୋକପୂଜିତଃ। ଜଗାମ ବଦରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ସ୍ଵମେଵାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍
‘ଦେବତାମାନେଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କହାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ରମ୍ୟ ବଦରୀକୁ ଗଲେ।’
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୃଥିଵୀପତିଃ।] କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ମହାନାସୀତ୍ପାର୍ଥିଵଃ ସୁମହାବଲଃ। ଗାଧୀତି ଵିଶ୍ରୁତୋ ଲୋକେ ଵନଵାସଂ ଜଗାମ ହ
ସେଇ ସମୟରେ ପୃଥିବୀରେ କାନ୍ୟକୁବ୍ଜ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାଧି ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ସେ ଅନ୍ତେ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବାସ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଵନେ ତୁ ତସ୍ଯ ଵସତଃ କନ୍ଯା ଜଜ୍ଞେଽପ୍ସରଃସମା। ଋଚୀକୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତାଂ ଚ ଵରଯାମାସ ଭାରତ
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଁ ଦେବକନ୍ୟା ଭଳି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଭାର୍ଗବ ଋଷି ଋଚୀକ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଆସିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତମୁଵାଚ ତତୋ ଗାଧିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍। ଉଚିତଂ ନଃ କୁଲେ କିଂଚିତ୍ପୂର୍ଵୈର୍ଯତ୍ସଂପ୍ରଵର୍ତିତମ୍
ତାପରେ ଗାଧି ତାହା ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମ ପରିବାରରେ ଏକ ପୁରୁଣା ପ୍ରଥା ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ବଜମାନେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କିଛି ଦେବା ଦରକାର।'
ଏକତଃ ଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ପାଣ୍ଡୁରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍। ସହସ୍ରଂ ଵାଜିନାଂ ଶୁକ୍ଲମିତି ଵିଦ୍ଧି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କଥା ଜାଣ, ଏକ ହଜାର ଦ୍ରୁତ ଗତିର ଘୋଡ଼ା, ଯେଉଁମାନେ ସାଧାରଣ ଧଳା କିନ୍ତୁ କଳା କାନ ଥାଏ, କିମ୍ବା ଏହା ସମାନ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।'
ନ ଚାପି ଭଗଵାନ୍ଵାଚ୍ଯୋଦୀଯତାମିତି ଭାର୍ଗଵ। ଦେଯା ମେ ଦୁହିତା ଚୈଵ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧାଯ ମହାତ୍ମନେ
'ଏହାକୁ ମୂଲ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ଦେଉନାହାଁତୁ, ହେ ଭାର୍ଗବ। ଏହା ମୂଲ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୋ ଝିଅକୁ ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଉଛି।'
ଏକତଃ ଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ପାଣ୍ଡୁରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍। ଦାସ୍ଯାମ୍ଯଶ୍ଵସହସ୍ରଂ ତେ ମମ ଭାର୍ଯା ସୁତାଽସ୍ତୁ ତେ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ହଜାର ଦ୍ରୁତ ଧଳା ଘୋଡ଼ା, ଯାହାର କାନ କଳା, ଦେଇବି, ଏବଂ ମୋ ଝିଅ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ।'
ଦଦାସ୍ଯଶ୍ଵସହସ୍ରଂ ମେ ତଵ ଭାର୍ଯା ସୁତାଽସ୍ତୁ ମେ
'ମୋତେ ଏକ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଦିଅ, ତେବେ ମୋ ଝିଅ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବ।'
ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ରାଜନ୍ଵରୁଣମବ୍ରଵୀତ୍। ଏକତଃ ଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ପାଣ୍ଡୁରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍। ସହସ୍ରଂ ଵାଜିନାମେକଂ ଶୁଲ୍କାର୍ଥଂ ପ୍ରତିଦୀଯତାମ୍
ସେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ, ବରୁଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ଏକ ହଜାର ଦ୍ରୁତ ଧଳା ଘୋଡ଼ା, ଯାହାର କାନ କଳା, ବିବାହ ମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଦିଅନ୍ତୁ।'