ଏତତ୍ସ୍ଵଯଂଭୁଵୋ ରାଜନ୍ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପ୍ରକାଶତେ। ଯତ୍ରାଯଜତ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଏହି ହେଉଛି, ରାଜା, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ରାଜାଧିରାଜ।
ଯସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ହି ଭୂର୍ଦତ୍ତା କଶ୍ଯପାଯ ମହାତ୍ମନେ। ସପର୍ଵତଵନୋଦ୍ଦେଶା ଦକ୍ଷିଣାର୍ଥେ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ହେଲା, ସ୍ୱୟଂଭୂ ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟ ସହିତ ଦାନ କରିଥିଲେ।
ଅଵାସୀଦଚ୍ଚ କୌନ୍ତେଯ ଦତ୍ତମାତ୍ରା ମହୀ ତଦା। ଉଵାଚ ଚାପି କୁପିତା ଲୋକଶ୍ଵରମିଦଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଦାନ ହେବା ସହିତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଓ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ମାଂ ମର୍ତ୍ଯାଯ ଭଗଵନ୍କସ୍ମୈଚିଦ୍ଦାତୁମର୍ହସି। ପ୍ରଦାନଂ ମୋଘମେତତ୍ତେ ଯାସ୍ଯାମ୍ଯେଷା ରସାତଲମ୍
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମୋତେ କୌଣସି ମର୍ତ୍ୟକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଦାନ ବ୍ୟର୍ଥ—ମୁଁ ଏବେ ପାତାଳକୁ ଯିବି।'
ଵିଷୀଦନ୍ତୀଂ ତୁ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଶ୍ଯପୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ପ୍ରସାଦଯାଂବଭୂଵାଥ ତତୋ ଭୂମିଂ ଵିଶାଂପତେ
ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ମହାମୁନି କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ରାଜା।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନା ପୃଥିଵୀ ତପସା ତସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵ। ପୁନରୁନ୍ନହ୍ଯ ସଲିଲାଦ୍ଦେଦୀରୂପାସ୍ଥିତା ବଭୌ
ତାପରେ, ଓ ପାଣ୍ଡବ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ପୁଣି ପାଣିରୁ ଉପରକୁ ଆସି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ସୈଷା ପ୍ରକାଶତେ ରାଜନ୍ଵେଦୀସଂସ୍ଥାନଲକ୍ଷଣା। ଆରୁହ୍ଯାତ୍ର ମହାରାଜ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଏହିଠାରେ, ରାଜା, ଯଜ୍ଞ ବେଦିର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏଠାରେ ଚଢ଼, ମହାରାଜ, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ।
ସୈଷା ସାଗରମାସ୍ରାଦ୍ଯ ରାଜନ୍ଵେଦୀ ସମାଶ୍ରିତା। ଏତାମାରୁହ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତ୍ଵମେକସ୍ତର ସାଗରମ୍
ଏହି ବେଦି, ରାଜା, ସାଗର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏଠାରେ ଚଢ଼, ଭଲ ହେଉ, ଏକାକି ସାଗର ଅଟକି ପାର୍ହ।
ଅହଂ ଚ ତେ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ପ୍ରଯୋକ୍ଷ୍ଯେ ଯଥା ତ୍ଵମେନାମଧିରୋହସେଽଦ୍ଯ। ସ୍ପୃଷ୍ଟା ହି ମର୍ତ୍ଯେନ ତତଃ ସମୁଦ୍ର- ମେଷା ଵେଦୀ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯାଜମୀଢ
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆଜି ଏହି ବେଦିକୁ ଚଢ଼ିପାରିବ; କାରଣ ମର୍ତ୍ୟ ଛୁଅଉଥିବା ସମୟରେ, ଏହି ବେଦି ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଓ ନିଷ୍ପାପ।
ଓଂନମୋ ଵିଶ୍ଵଗୁପ୍ତାଯ ନମୋ ଵିଶ୍ଵପରାଯ ତେ। ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ କୁରୁ ଦେଵେଶ ସାଗରେ ଲଵଣାମ୍ଭସି
'ଓଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଲବଣ ଜଳର ସାଗରରେ ଆପଣଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରହୁ।'
ଅଗ୍ନିର୍ମିତ୍ରୋ ଯୋନିରାପୋଽଥ ଦେଵ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୋ ରେତସ୍ତ୍ଵମମୃତସ୍ଯ ନାଭିଃ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ପାଣ୍ଡଵ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ଵେଦୀମିମାଂ ତ୍ଵଂ ତରସାଽଧିରୋହ
'ଅଗ୍ନି ବନ୍ଧୁ, ଗର୍ଭ ହେଉଛି ଜଳ, ଦେବୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ବୀଜ, ଅମୃତର ନାଭି। ଏପରି ସତ୍ୟ କଥା କହି, ଓ ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ବେଦିକୁ ଚଢ଼।'
ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ତେ ଯୋନିରିଡା ଚ ଦେହୋ ରେତୋଧା ଵିଷ୍ଣୋରମୃତସ୍ଯ ନାଭିଃ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ପାଣ୍ଡଵ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ତତୋଽଵଗାହେତ ପତିଂ ନଦୀନାମ୍
'ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ତୁମର ଗର୍ଭ, ଇଡା ହେଉଛି ଦେହ, ବିଷ୍ଣୁ ବୀଜ, ଅମୃତର ନାଭି। ଏପରି ସତ୍ୟ କଥା କହି, ଓ ପାଣ୍ଡବ, ତାପରେ ନଦୀମାନଙ୍କ ନାଥକୁ ପ୍ରବେଶ କର।'
ଅନ୍ଯଥା ହି କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵଯୋନିରପାଂପତିଃ। କୁଶାଗ୍ରେଣାପି କୌନ୍ତେଯ ନ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ମହୋଦଧିଃ
ଅନ୍ୟଥା, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଜଳର ନାଥ ସାଗରକୁ କୁଶ ତୀରରେ ମଧ୍ୟ ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର।
ତତଃ କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ସାଗରମଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍। କୃତ୍ଵା ଚ ତଚ୍ଛାସନମସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ମହେନ୍ଦ୍ରମାସାଦ୍ଯ ନିଶାମୁଵାସ
ତାପରେ, ମହାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ଆଦେଶ ମାନି, ସାଗର ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ରାତି କାଟିଲେ।
ସ ତତ୍ର ତାମୁଷିତ୍ଵୈକାଂ ରଜନୀଂ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ତାପସାନାଂ ପରଂ ଚକ୍ରେ ସତ୍କାରଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ
ସେଠାରେ ଭୂମିର ରାଜା ଏକ ରାତି ରହିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଲୋମଶସ୍ତସ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନାଚଖ୍ଯୌ ତତ୍ର ତାପସାନ୍। ଭୃଗୂନଙ୍ଗିରସଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠାନଥ କାଶ୍ଯପାନ୍
ସେଠାରେ ଲୋମଶ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପରିଚୟ କରାଇଲେ—ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରସ, ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ କାଶ୍ୟପ।
ତାନ୍ସମେତ୍ଯ ସା ରାଜର୍ଷିରଭିଵାଦ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ରାମସ୍ଯାନୁଚରଂ ଵୀରମପୃଚ୍ଛଦକୃତଵ୍ରଣମ୍
ସେ ରାଜା ଋଷି ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ତାପସମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଅନୁଚର ଶୂର ଅକୃତବ୍ରଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କଦା ନୁ ରାମୋ ଭଗଵାଂସ୍ତାପସୋ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି। ତମହଂ ତପସା ଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଭାର୍ଗଵମ୍
‘କେବେ ମୁଁ ତପସ୍ବୀ ଭଗବାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଭାର୍ଗବ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।’
ଆଯାନେଵାସି ଵିଦିତୋ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ପ୍ରୀତିସ୍ତ୍ଵଯି ଚ ରାମସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯତି
‘ତୁମର ଆଗମନ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି। ରାମ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ଶୀଘ୍ର ତୁମକୁ ଦର୍ଶନ ଦେବେ।’
ଚତୁର୍ଦଶୀମଷ୍ଟମୀଂ ଚ ରାମଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ତାପସାଃ। ଅସ୍ଯାଂ ରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାଂ ଭଵିତ୍ରୀ ଶ୍ଵଶ୍ଚତୁର୍ଦଶୀ
‘ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ତାପସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, କାଲି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ।’
ଭଵାନନୁଗତୋ ରାମଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶୀ ସର୍ଵସ୍ଯ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତସ୍ଯ କର୍ମଣଃ
‘ତୁମେ ମହାବଳୀ ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।’
ସ ଭଵାନ୍କଥଯତ୍ଵଦ୍ଯ ଯଥା ରାମେଣ ନିର୍ଜିତାଃ। ଆହଵେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵେ କଥଂ କେନ ଚ ହେତୁନା
‘ଏବେ ଆମକୁ କହ, କିପରି ଏବଂ କାହିଁକି ରାମ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ।’
[ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ମହଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍। ଭୃଗୂଣାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଵଂଶେ ଜାତସ୍ଯ ଭାରତ
‘ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ମହାନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କହିବି, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।’
ରାମସ୍ଯ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଚରିତଂ ଦେଵସଂମିତମ୍। ହୈହଯାଧିପତେଶ୍ଚୈଵ କାର୍ତଵୀର୍ଯସ୍ ଭାରତ
‘ଏହା ହେଉଛି ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ହୈହୟ ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କର କଥା, ଭାରତ।’
ରାମେଣ ଚାର୍ଜୁନୋ ନାମ ହୈହଯାଧିପତିର୍ହତିଃ। ତସ୍ଯ ବାହୁଶତାନ୍ଯାସଂସ୍ତ୍ରୀଣି ସପ୍ତ ଚ ପାଣ୍ଡଵ
‘ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୈହୟ ରାଜା ଅର୍ଜୁନ ବଧ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ତିନି ଥର ସାତ ହାତ ସହିତ ହଜାର ହାତ ଥିଲେ, ପାଣ୍ଡବ।’
ଦତ୍ତାତ୍ରେଯପ୍ରସାଦେନ ଵିମାନଂ କାଞ୍ଚନଂ ତଥା। ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୃଥିଵୀପତେ
‘ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଦୟାରୁ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଭୂମିପତି।’
ଅଵ୍ଘାହତଗତିଶ୍ଚୈଵ ରଥସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ରଥେନ ତେନ ତୁ ସଦାଵରଦାନେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
‘ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ରଥ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଥିଲା, ଏବଂ ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ଏହି ରଥ ସହିତ ସେ ଦୃଢ଼ ଶୂର ଥିଲେ।’
ମମର୍ଦ ଦେଵାନ୍ଯକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଋଷୀଂଶ୍ଚୈଵ ସମନ୍ତତଃ। ଭୂତାଂଶ୍ଚୈଵ ସ ସର୍ଵାଂସ୍ତୁ ପୀଡଯାମାସ ସର୍ଵତଃ
‘ସେ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦମନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସେ ସବୁଠାରେ କଷ୍ଟ ଦେଲେ।’
ତତୋ ଦେଵାଃ ସମେତ୍ଯାହୁର୍ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାଵ୍ରତାଃ। ଦେଵଦେଵଂ ସୁରାରିଘ୍ନଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ଭଗଵନ୍ଭୂତରାର୍ଥମର୍ଜୁନଂ ଜହି ଵୈ ପ୍ରଭୋ
‘ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମହାବ୍ରତୀ ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଏବଂ ସତ୍ୟବୀର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଭଗବାନ୍, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ।”’
ଵିମାନେନ ଚ ଦିଵ୍ଯେନ ହୈହଯାଧିପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଶଚୀସହାଯଂ କ୍ରୀଡନ୍ତଂ ଧର୍ଷଯାମାସ ଵାସଵମ୍
‘ଦିବ୍ୟ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ହୈହୟ ରାଜା ଶଚୀ ସହିତ ଖେଳୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ।’