ସ କ୍ତଵ୍ଯଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଭିର୍ଭଵଦ୍ଭିଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତେ ପଶଵଃ କର୍ଷଣଂ ଚ। କିଂ ତେ ପ୍ରିଯଂ ଵୈ କ୍ରିଯତାଂ ମହର୍ଷେ ଦାସାଃ ସ୍ମ ସର୍ଵେ ତଵ ଵାଚି ବଦ୍ଧାଃ
'ତେବେ ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି କହିବା: "ଏହି ପଶୁମାନେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଇଯିବା ତୁମର ପୁଅଙ୍କର। ମହାର୍ଷି, ତୁମେ ଯାହା ଚାହାଁ, ଆମେ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧା ଦାସ।"'
ଅଥୋପାଯାତ୍ସ ମୁନିଶ୍ଚଣ୍ଡକୋପଃ ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ମୂଲଫଲଂ ଗୃହୀତ୍ଵା। ଅନ୍ଵେଷମାଣଶ୍ଚ ନ ତତ୍ର ପୁତ୍ରଂ ଦଦର୍ଶ ଚୁକ୍ରୋଧ ତତୋ ଭୃଶଂ ସଃ
ତାପରେ ମୁନି ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆଶ୍ରମକୁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ନେଇ ଫେରିଲେ। ଏଠାରେ ପୁଅକୁ ନାପାଇ, ସେ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ତତଃ ସ କୋପେନ ଵିଦୀର୍ଯମାଣ ଆଶଙ୍କମାନୋ ନୃପତେର୍ଵିଧାନମ୍। ଜଗାମ ଚମ୍ପାଂ ପ୍ରତିଧକ୍ଷ୍ଯମାଣ- ସ୍ତମଙ୍ଗରାଜଂ ସପୁରଂ ସରାଷ୍ଟ୍ରମ୍
ତାପରେ ସେ କ୍ରୋଧରେ ଜଳିଉଠି, ରାଜାଙ୍କ ଚଉଁରେ ଦୁଷ୍ଟତା ଅନୁମାନ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚମ୍ପା ନଗର, ରାଜା ଓ ସାରା ଦେଶକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଵୈ ଶ୍ରାନ୍ତଃ କ୍ଷୁଧିତଃ କାଶ୍ଯପସ୍ତା- ନ୍ଘୋଷାନ୍ସମାସାଦିତଵାନ୍ସମୃଦ୍ଧାନ୍। ଗୋପୈଶ୍ଚ ତୈର୍ଵିଧିଵତ୍ପୂଜ୍ଯମାନୋ ରାଜେଵ ତାଂ ରାତ୍ରିମୁଵାସ ତତ୍ର
କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭୁଖା କାଶ୍ୟପ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ। ଗୋପାଳମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପରି ସମ୍ମାନ କରିଲେ। ସେ ରାତି ସେଠାରେ କାଟିଲେ।
ଅଵାପ୍ଯ ସତ୍କାରମତୀଵ ହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରୋଵାଚ କସ୍ଯ ପ୍ରଥିତାଃ ସ୍ଥ ଗୋପାଃ। ଊଚୁସ୍ତତସ୍ତେଽଭ୍ଯୁପଗମ୍ଯ ସର୍ଵେ ଧନଂ ତଵେଦଂ ଵିହିତଂ ସୁତସ୍ଯ
ଅତି ଆଦର ମିଳି ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୋପାଳ?' ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସି କହିଲେ, 'ଏହି ଧନ-ଦୌଳତ ତୁମର, ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।'
ଦେଶେଷୁ ଦେଶେଷୁ ସ ପୂଜ୍ଯମାନ- ସ୍ତାଂଶ୍ଚୈଵ ଶୃଣ୍ଵନ୍ମଧୁରାନ୍ପ୍ରଲାପାନ୍। ପ୍ରଶାନ୍ତଭୂଯିଷ୍ଠରଜାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ସମାସସାଦାଙ୍ଗପତିଂ ପୁରସ୍ଥମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ସେ ଖୁସି ହୋଇ ଅଙ୍ଗରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ।
ସ ପୂଜିତସ୍ତେନ ନରର୍ଷଭେଣ ଦଦର୍ଶ ପୁତ୍ରଂ ଦିଵି ଦେଵଂ ଯଥେନ୍ଦ୍ରମ୍। ଶାନ୍ତାଂ ସ୍ନୁଷାଂ ଚୈଵ ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ସୌଦାମନୀମୁଚ୍ଚରନ୍ତୀଂ ଯଥୈଵ
ସେ ମହାନ ନରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ଯେମିତି ଦେବତା ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଚମକେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ବୁହା ଶାନ୍ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଯେମିତି ବିଜୁଳି ଚମକେ।
ଗ୍ରାମାଂ ଶ୍ଚ ଘୋଷାଂଶ୍ଚ ସୁତସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶାନ୍ତାଂ ଚ ଶାନ୍ତୋଽସ୍ଯ ପରଃ ସ କୋପଃ। ଚକାର ତସ୍ଯୈଵ ପରଂ ପ୍ରସାଦଂ ଵିଭାଣ୍ଡକୋ ଭୂମିପତେର୍ନରେଦ୍ର
ସେ ଗ୍ରାମ, ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ପୁଅଙ୍କ ଜନାନୀ ଶାନ୍ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅପାର କୃପା ଦେଲେ, ହେ ନରେଶ।
ସ ତତ୍ରନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସୁତଂ ମହର୍ଷି- ରୁଵାଚ ସୂର୍ଯାଗ୍ନିସମପ୍ରଭାଵଃ। ଜାତେ ଚ ପୁତ୍ରେ ଵନମେଵାଵ୍ରଜେଥା ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯାଣ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵାଣି କୃତ୍ଵା
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ରଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ ସେ ମହାର୍ଷି କହିଲେ— 'ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ପୁଣି ଅପଣେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଫେରିଯିବା'।
ସ ତଦ୍ଵଚଃ କୃତଵାନୃଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗୋ ଯଯୌ ଚ ଯତ୍ରାସ୍ଯ ପିତା ବଭୂଵ। ଶାନ୍ତା ଚୈନଂ ପର୍ଯଚରନ୍ନରେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵେ ରୋହିଣୀ ସୋମମିଵାନୁକୂଲା
ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ କଥା ମାନିଲେ, ରିଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ବାପାଁଠାରେ ଚାଲିଗଲେ। ଶାନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ରୋହିଣୀ ଯେମିତି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ସେମିତି ଭଲପାଇ ସେବା କଲେ।
ଅରୁନ୍ଧତୀ ଵା ସୁଭଗା ଵସିଷ୍ଠଂ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ଵା ଯଥା ହ୍ଯଗସ୍ତ୍ଯମ୍। ନଲସ୍ଯ ଵୈ ଦମଯନ୍ତୀ ଯଥା ଭୂ ଦ୍ଯଥା ଶଚୀ ଵଜ୍ରଧରସ୍ଯ ଚୈଵ
ଯେପରି ଅରୁଣ୍ଧତୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ଲୋପାମୁଦ୍ରା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ, ଦମୟନ୍ତୀ ନଳଙ୍କୁ, ଶଚୀ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ଶାନ୍ତା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସେବା କଲେ।
ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯୁକ୍ତା ପର୍ଯଚରନ୍ନରେନ୍ଦ୍ର
ସେ ଭଲପାଇ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ରାଜନ।
ତସ୍ଯାଶ୍ରମଃ ପୁଣ୍ଯ ଏଷୋଽଵଭାତି ମହାହ୍ରଦଂ ଶୋଭଯନ୍ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତିଃ। ଅତ୍ରସ୍ନାତଃ କୃତକୃତ୍ଯୋ ଵିଶୁଦ୍ଧ- ସ୍ତୀର୍ଥାନ୍ଯନ୍ଯାନ୍ଯନୁସଂଯାହି ରାଜନ୍
ତାଙ୍କର ଏହି ଆଶ୍ରମ ପବିତ୍ରତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମହାସରୋବରକୁ ତାଙ୍କର ଶୁଭ କୀର୍ତ୍ତି ଶୋଭା ଦେଇଛି। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ଓ ପବିତ୍ର ହୁଏ— ରାଜନ, ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ।
ତତଃ ପ୍ରଯାତଃ କୌଶିକ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵୋ ଜନମେଜଯ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ସର୍ଵାଣି ଜଗାମାଯତନାନ୍ଯଥ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ କୌଶିକୀ ନଦୀ ଛାଡି, ଜନମେଜୟ, କ୍ରମକ୍ରମେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ସାଗରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସଂଗମେ ନୃପ। ନଦୀଶତାନାଂ ପଞ୍ଚାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଚକ୍ରେ ସମାପ୍ଲଵମ୍
ସେ ସାଗର ଉପକୂଳରେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ଚାରିଶେ ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ପହଞ୍ଚି, ତାଳାବ କଲେ, ରାଜନ।
ତତଃ ସମୁଦ୍ରତୀରେଣ ଜଗାମ ଵସୁଧାଧିପଃ। ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତୋ ଵୀରଃ କଲିଙ୍ଗାନ୍ପ୍ରତି ଭାରତ
ତାପରେ, ପୃଥିବୀର ଏଇ ମାଲିକ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ସାଗର ତଟ ଧରି କଳିଙ୍ଗ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଭାରତବଂଶୀ।
ଏତେ କଲିଙ୍ଗାଃ କୌନ୍ତେଯ ଯତ୍ର ଵୈତରଣୀ ନଦୀ। ଯତ୍ରାଯଜତ ଧର୍ମୋପି ଦେଵାଞ୍ଶରଣମେତ୍ଯ ଵୈ
ଏହିଠାରେ କଳିଙ୍ଗ ଦେଶ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ବହେ। ଏଠି ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଋଷିଭିଃ ସମୁପାଯୁକ୍ତଂ ଯଜ୍ଞିଯଂ ଗିରିଶୋଭିତମ୍। ଉତ୍ତରଂ ତୀରମେତଦ୍ଧି ସତତଂ ଦ୍ଵିଜସେଵିତମ୍
ଏହି ଉତ୍ତର ତୀର ପାହାଡ଼ରେ ଶୋଭିତ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସଦା ଏଠି ବସନ୍ତି, ଋଷିମାନେ ଏଠି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
ସମେନ ଦେଵଯାନେନ ପଥା ସ୍ଵର୍ଗମୁପେଯୁଷଃ। ଅତ୍ରଵୈ ଋଷଯୋଽନ୍ଯେଽପି ପୁରା କ୍ରତୁଭିରୀଜିରେ
ଦେବମାନେ ଯେପରି ପଥେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ଏଠି ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପୁରୁଣା କାଳରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ରୈଵ ରୁଦ୍ରୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପଶୁମାଦତ୍ତଵାନ୍ମଖେ। ପଶୁମାଦାଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭାଗୋଯମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏଠି ରୁଦ୍ର ରାଜନ, ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ପଶୁ ନେଇଥିଲେ। ପଶୁ ନେଇ, 'ଏହି ଭାଗ ମୋର' ବୋଲି କହିଥିଲେ।
ହୃତେ ପଶୌ ତଦା ଦେଵାସ୍ତମୂଚୁର୍ଭରତର୍ଷଭ। ମା ପରସ୍ଵମଭିଦ୍ରୋଗ୍ଧା ମାଧର୍ମ୍ଯାନ୍ନୀନଶଃ ପଥଃ
ପଶୁ ନେଉଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ— 'ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତି ଉପରେ ଲୋଭ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଧର୍ମର ପଥ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ସ୍ଵଯଂ ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରୋ ଭୂତ୍ଵା କର୍ମଣାଂ ଫଲଦାଯକଃ। ଯଜ୍ଞଂ ଵିହନ୍ତୁଂ ଭଗଵାନ୍ନାର୍ହସେ ଜଗଦୀଶ୍ଵର
'ଆପଣେ ଯଜ୍ଞର ନାୟକ, କର୍ମର ଫଳଦାତା; ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣେ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଇତିକଲ୍ଯାଣରୂପାଭିର୍ଵାଗ୍ଭିସ୍ତେ ରୁଦ୍ରମସ୍ତୁଵନ୍। ଇଷ୍ଟ୍ଯା ଚୈନଂ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ମାନଯାଂଚକ୍ରିରେ ତଦା
ଏଭଳି ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଇଷ୍ଟି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ତତଃ ସ ପଶୁମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦେଵଯାନେନ ଜଗ୍ମିଵାନ୍। ତତ୍ରାନୁଵଂଶୋ ରୁଦ୍ରସ୍ଯତଂ ନିବୋଧ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ତାପରେ ସେ ପଶୁକୁ ଛାଡ଼ି, ଦେବମାନେ ଯେଉଁପଥେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଇପଥେ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ କଥା, ଏହା ଶୁଣ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଅଯାତଯାମଂ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଭାଗେଭ୍ଯୋ ଭାଗମୁତ୍ତମମ୍। ଦେଵାଃ ସଂକଲ୍ପଯାମାସୁର୍ଭଯାଦ୍ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ, ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଭାଗରୁ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଭାଗ ଦେଇଥିଲେ।
ଇମାଂ ଗାଥାମତ୍ର ଗାଯନ୍ନପଃ ସ୍ପୃଶତି ଯୋ ନରଃ। ଦେଵଯାନୋଽସ୍ଯ ପନ୍ଥାଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୁଷାଽଭିପ୍ରକାଶତେ
ଏଠି ଏହି ଗାଥା ଗାଇ, ଯିଏ ପାଣିକୁ ଛୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରେ ଦେବମାନେ ଯିବା ପଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ।
ତତୋ ଵୈତରଣୀଂ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵା ଦ୍ରୌପଦୀ ତଥା। ଅଵତୀର୍ଯ ମହାଭାଗାସ୍ତର୍ପଯାଂଚକ୍ରିରେ ପିତୃନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ, ବୈତରଣୀ ନଦୀକୁ ଉତରି ଯାଇ, ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ତିଳ ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ।
ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯେହ ଵିଧିଵଦସ୍ଯାଂ ନଦ୍ଯାଂ ତପୋବଲାତ୍। ମାନୁଷାଦସ୍ମି ଵିଷଯାଦପେତଃ ପଶ୍ଯ ଲୋମଶ
ଏହି ନଦୀରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଏବେ ମାନବ ଲୋକରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଇଛି— ଦେଖ, ଲୋମଶ।
ସର୍ଵାଲ୍ଲୋଁକାନ୍ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ। ଵୈଖାନସାନାଂ ଜପତାମେଷ ଶବ୍ଦୋ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତୁମର କୃପାରେ, ଓ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦେଖୁଛି; ଏହି ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱାସୀ ବୈଖାନସ ମହାତ୍ମାମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବାର।
ତ୍ରିଶତଂ ଵୈ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଯତ୍ରଧ୍ଵନିଂ ଶୃଣୋଷ୍ଯେନଂ ତୂଷ୍ଣୀମାସ୍ସ୍ଵ ଵିଶାଂପତେ
ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବ, ତିନି ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଅଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ରୁହ, ରାଜା।