କଥଂ ପ୍ରଵର୍ଷେତ୍ପର୍ଜନ୍ଯ ଉପାଯଃ ପରିମୃଶ୍ଯତାମ୍। ତମୂଚୁଶ୍ଚୋଦିତାସ୍ତେ ତୁ ସ୍ଵମତାନି ମନୀଷିଣଃ
‘କିପରି ମେଘ ବର୍ଷା କରିପାରିବ? ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଭାବିବା ଯାଉ।’ ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କର ମତ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ତତ୍ର ତ୍ଵେକୋ ରମୁନିଵରସ୍ତଂ ରାଜାନମୁଵାଚ ହ। କୁପିତାସ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣା ନିଷ୍କୃତିଂ ଚର
ସେଠାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର।’
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ମୁନିସୁତମାନଯସ୍ଵ ଚ ପାର୍ଥିଵ। ଐଣେଯମନଭିଜ୍ଞଂ ଚ ନାରୀଣାମାର୍ଜଵେ ରତମ୍
‘ମୁନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣ, ହେ ରାଜନ୍; ମୃଗ ଦେହ ଥିବା, ନାରୀମାନେ କିଏ ତାହା ଜାଣିନଥିବା, ଏବଂ ସଦା ସରଳତାରେ ଲିନ ଥିବା ସେଇ ଛୁଆକୁ।’
ସ ଚେଦଵତରେଦ୍ରାଜନ୍ଵିଷଯଂ ତେ ମହାତପାଃ। ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ଷେତ୍ପର୍ଜନ୍ଯ ଇତି ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
‘ଯଦି ସେ ମହାତ୍ମା ତୁମ ଦେଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ରାଜା, ତୁରନ୍ତ ମେଘ ବର୍ଷିବ—ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ରାଜନ୍କୃତ୍ଵା ନିଷ୍କୃତିମାତ୍ମନଃ। ସ ଗତ୍ଵା ପୁନରାଗଚ୍ଛତ୍ପ୍ରସନ୍ନେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ରାଜାନମାଗତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରତିସଂଜଗୃହୁଃ ପ୍ରଜାଃ। `ସ ଚ ତା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପିତେଵ ହିତକୃତ୍ସଦା
ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ, ସଦା ପିତା ପରି ତାଙ୍କର ଭଲ ଚାହିଁ, ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ଦୟା କଲେ।
ତତୋଽଙ୍ଗପତିରାହୂଯ ସଚିଵାନ୍ମନ୍ତ୍ରକୋଵିଦାନ୍। ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗାଗମେ ଯତ୍ନମକରୋନ୍ମନ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚଯେ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗର ରାଜା ତାଙ୍କର ଅନୁଭବୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଆଗମନ ସମୟରେ କଣ କରିବେ, ସେଥିରେ ସଠିକ୍ ଉପାୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସୋଽଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦୁପାଯଂ ତୁ ତୈରମାତ୍ଯୈଃ ସହାଚ୍ଯୁତଃ। ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୈରଲମର୍ଥଜ୍ଞୌର୍ନୀତ୍ଯାଂ ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତୈଃ
ସେ ରାଜା, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅନେକ କାମରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଅନୁଭବୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଏହି କାମ ପାଇଁ ଉପାୟ ଖୋଜି ପାଇଲେ।
ତତଶ୍ଚାନାଯଯାମାସ ଵାରମୁଖ୍ଯା ମହୀପତିଃ। ଵେଶ୍ଯାଃ ସର୍ଵତ୍ରନିଷ୍ଣାତାସ୍ତା ଉଵାଚ ସ ପାର୍ଥିଵଃ
ତାପରେ ରାଜା ସବୁଠାରୁ ଦକ୍ଷ ବେଶ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁଠି ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗମୃଷେଃ ପୁତ୍ରମାନଯଧ୍ଵମୁପାଯତଃ। ଲୋଭଯିତ୍ଵାଽଭିଵିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵିଷଯଂ ମମ ଶୋଭନାଃ
ତମେମାନେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ମୋ ରାଜ୍ୟର ଶୋଭା ଦେଖାଇବା।
ତା ରାଜଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ଶାପଭୀତାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ। ଅଶକ୍ଯମୂଚୁସ୍ତତ୍କାର୍ଯଂ ଵିଷଣ୍ଣା ଗତଚେତସଃ
ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଓ ଶାପର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ଏହି କାମ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ବୋଲି କହିଲେ।
ତତ୍ର ତ୍ଵେକା ଜରଦ୍ଯୋଷା ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରଯତିଷ୍ଯେ ମହାରାଜ ତମାନେତୁଂ ତପୋଧନମ୍
ସେଠାରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମହାରାଜ, ମୁଁ ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।'
ଅଭିପ୍ରେତାଂସ୍ତୁ ମେ କାମାଂସ୍ତ୍ଵମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି। ତତଃ ଶକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯାନଯିତୁମୃଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗମୃଷେଃ ସୁତମ୍
'ମୋର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଆପଣ ତାହା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ, ତେବେ ମୁଁ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିପାରିବି।'
ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵମଭିପ୍ରେତମନ୍ଵଜାନାତ୍ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଧନଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ଭୂରି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ରାଜା ସେ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦେଲେ।
ତତୋ ରୂପେଣ ସପନ୍ନା ଵଯସା ଚ ମହୀପତେ। ସ୍ତ୍ରିଯ ଆଦାଯ କାଶ୍ଚିତ୍ସା ଜଗାମ ଵନମଞ୍ଜସା
ତାପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳା ନୂତନ ଯୌବନ ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, କିଛି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ ସିଧା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ତୁ ନାଵ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଚକ୍ରେ ରାଜକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ। ସଂଦେଶାଚ୍ଚୈଵ ନୃପତେଃ ସ୍ଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚୈଵ ଭାରତ
ସେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏକ ନୌକା ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ କୃତ୍ରିମୈରୁପଶୋଭିତୈଃ। ନାନାଗୁଲ୍ମଲତୋପେତୈଃ ସ୍ଵାଦୁକାମଫଲପ୍ରଦୈଃ
ସେ ଆଶ୍ରମ ନିର୍ମିତ ବୃକ୍ଷ, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଝାଡ଼ ଓ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ମିଠା ଓ ଇଚ୍ଛାମତ ଫଳ ମିଳୁଥିଲା।
ଅତୀଵ ରମଣୀଯଂ ତଦତୀଵ ଚ ମନୋହରମ୍। ଚକ୍ରେ ନାଵ୍ଯାଶ୍ରମଂ ରମ୍ଯମଦ୍ଭୁତୋପମଦେର୍ଶନମ୍
ସେ ନୌକା ଆଶ୍ରମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମନମୋହକ ହୋଇଥିଲା।
ତତୋ ନିଵଧ୍ଯ ସା ନାଵମଦୂରେ କାଶ୍ଯପାଶ୍ରମାତ୍। ଚାରଯାମାସ ପୁରୁଷୈର୍ଵିହାରଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ମୁନେଃ
ତାପରେ ସେ ନୌକାକୁ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଆଞ୍ଚରି ରଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ବିନୋଦନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଲେ।
ତତୋ ଦୁହିତରଂ ଵେଶ୍ଯାଂ ସମାଧାଯେତିକାର୍ଯତାମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽନ୍ତରଂ କାଶଯ୍ପସ୍ଯ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ବୁଦ୍ଧିସଂମତାମ୍
ତାପରେ ସେ ବେଶ୍ୟା ତାଙ୍କର ଜଣେ ଝିଅକୁ ଏହି କାମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ସେ ଚତୁର ଝିଅକୁ ପଠାଇଲେ।
ସା ତତ୍ର ଗତ୍ଵା କୁଶଲା ତପୋନିତ୍ଯସ୍ଯ ସଂନିଧୌ। ଆଶ୍ରମଂ ତଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ତମୃଷେଃ ସୁତମ୍
ସେ ଚତୁର ମହିଳା ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପହଞ୍ଚି, ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖିଲେ।
କଚ୍ଚିନ୍ମୁନେ କୁଶଲଂ ତାପସାନାଂ କଚ୍ଚିଚ୍ଚ ଵୋ ମୂଲଫଲଂ ପ୍ରଭୂତମ୍। କଚ୍ଚିଦ୍ଭଵାନ୍ରମତେ ଚାଶ୍ରେଽସ୍ମିଂ- ସ୍ତ୍ଵାଂ ଵୈ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସାଂପ୍ରତମାଗତାସ୍ମି
ମୁନି, ତୁମେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ମୂଳ ଓ ଫଳ ପ୍ରଚୁର ମିଳୁଛି କି? ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ତୁମେ ସୁଖ ପାଉଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
କଚ୍ଚିତ୍ତପୋ ଵର୍ଧତେ ତାପସାନାଂ ପିତା ଚ ତେ କଚ୍ଚିଦହୀନତେଜାଃ। କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୀଯତେଚୈଵ ଵିପ୍ର କଚ୍ଚିତ୍ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଃ କ୍ରିଯତେ ଚର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗଃ
ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବଢ଼ୁଛି କି? ତୁମର ବାପା ଏଉଁଠି ତାଙ୍କର ତେଜ ରଖିଛନ୍ତି କି? ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ତୁମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି କି? ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ, ତୁମର ପାଠ ଓ ଅଭ୍ୟାସ ହେଉଛି କି?
ଋଦ୍ଧ୍ଯା ଭଵାଞ୍ଜ୍ଯୋତିରିଵ ପ୍ରକାଶତେ ମନ୍ଯେ ଚାହଂ ତ୍ଵାମଭିଵାଦନୀଯମ୍। ପାଦ୍ଯଂ ଵୈ ତେ ସଂପ୍ରଦାସ୍ଯାମି କାମା- ଦ୍ଯଥାଧର୍ମଂ ଫଲମୂଲାନି ଚୈଵ
ତୁମେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଯେ, ଆଗୁଣି ପରି ଚମକୁଛ। ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ। ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ପାଦଧୋଇବା ପାଣି ଏବଂ ମୂଳ ଫଳ ଆଣିଦେବି।
କୌଶ୍ଯାଂ ବୃସ୍ଯାମାସ୍ସ୍ଵ ଯଥୋପଜୋଷଂ କୃଷ୍ଣାଜିନେନାଵୃତାଯାଂ ସୁଖାଯ। କ୍ଵ ଚାଶ୍ରମସ୍ତଵ କିଂ ନାମ ଚେଦଂ ଵ୍ରତଂବ୍ରହ୍ମଂଶ୍ଚରସି ହି ଦେଵଵତ୍ତ୍ଵମ୍
ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଲେ ଏହି କୁଶ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ବସ, ଏହି କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଆରାମରେ ରୁହ। ତୁମର ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି? ଏହାର ନାମ କଣ? ଏଠାରେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛ? ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛ।
ମମାଶ୍ରମଃ କାଶ୍ଯପପୁତ୍ର ରମ୍ଯ- ସ୍ତ୍ରିଯୋଜନଂ ଶୈଲମିମଂ ପରେଣ। ତତ୍ରସ୍ଵଧର୍ମୋଽନଭିଵାଦନଂ ନୋ ନ ଚୋଦକଂ ପାଦ୍ଯମୁପସ୍ପୃଶାମଃ
ମୋ ଆଶ୍ରମ, ହେ କାଶ୍ୟପ ପୁତ୍ର, ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଏହି ପାହାଡ଼ରୁ ତିନି ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଅଛି। ସେଠାରେ ଆମ ପ୍ରଥା ହେଉଛି, ଆମେ କାହାକୁ ନମସ୍କାର କରୁନାହିଁ, ନାହିଁ ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ କିମ୍ବା ଜଳ ପାନ ପାଇଁ ଦେଉ।
ଭଵତା ନାଭିଵାଦ୍ଯୋଽହମଭିଵାଦ୍ଯୋ ଭଵାନ୍ମଯା। ଵ୍ରତମେତାଦୃଶଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯୋ ଭଵାନ୍ମଯା
ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିବି ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ହେଉଛି ଆମର ବ୍ରତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ତାପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବି।
ଫଲାନି ପକ୍ଵାନି ଦଦାନି ତେଽହଂ ଭଲ୍ଲାତକାନ୍ଯାମଲକାନି ଚୈଵ। କରୂଷକାନୀଙ୍ଗୁଦଧନ୍ଵନାନି ପ୍ରିଯାଲାନାଂ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ଵୈ କୁରୁଷ୍ଵ
ମୁଁ ତୁମକୁ ପକ୍କା ଫଳ ଦେଉଛି—ଭଲାତକ, ଆମଳା, କରୁଷକ, ଇଙ୍ଗୁଡ଼ ଓ ଧନ୍ବନା ଫଳ। ଏହି ପ୍ରିୟାଳ ଫଳ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଟି ଚାହଁ, ନିଜେ ନିଅ।
ସା ତାନି ସର୍ଵାଣି ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ଭକ୍ଷ୍ଯାଣ୍ଯନର୍ହାଣି ଦଦୌ ତତୋଽସ୍ମୈ। ତାନ୍ଯୃଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗାଯ ମହାରସାନି ଭୃଶଂ ସୁରୂପାଣି ଚ ମୋଦକାନି
ସେ ଖାଇବା ଅଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତ ଫଳକୁ ଅଲଗା କରି, ରିଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧୁର ଓ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ମୋଦକ ଦେଲେ।
ଦଦୌ ଚ ମାଲ୍ଯାନି ସୁଗନ୍ଧଵନ୍ତି ଚିତ୍ରାଣି ଵାସାଂସି ଚ ଭାନୁମନ୍ତି। ପେଯାନି ଚାଗ୍ର୍ଯାଣି ତତୋ ମୁମୋଦ ଚିକ୍ରୀଡ ଚୈଵ ପ୍ରଜହାସ ଚୈଵ
ସେ ତାଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା, ରଙ୍ଗିନ ଓ ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପାନୀୟ ଦେଲେ। ତାପରେ ସେ ଖୁସି ହେଲେ, ଖେଳିଲେ ଓ ହସିଲେ।