ନ ବୁବୋଧ ଚ ତଂ ରାଜା ମୌନଵ୍ରତଧରଂ ମୁନିମ୍। ସ ତଂ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ଧର୍ଷଯାମାସ ତେ ପିତା
ରାଜା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ମୁନି ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ତୁମର ପିତା ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ।
ମୃତଂ ସର୍ପଂ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଧରାତଲାତ୍। ତସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଦାତ୍ସ୍କନ୍ଧେ ଭରତସତ୍ତମ
ଧରାରୁ ମୃତ ସାପକୁ ଧନୁଷର ଟିପ୍ପାରେ ଉଠାଇ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁନିଙ୍କ ଦେହରେ, ଓ ବରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର କନ୍ଧରେ ରଖିଦେଲେ।
ନ ଚୋଵାଚ ସ ମେଧାଵୀ ତମଥୋ ସାଧ୍ଵସାଧୁ ଵା। ତସ୍ଥୌ ତଥୈଵ ଚାକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ପଂ ସ୍କନ୍ଧେନ ଧାରଯନ୍
ସେ ମୁନି, ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଭଲ କି ଖରାପ କିଛି ମତ ଦେଲେ ନାହିଁ। ସେ ଏଭଳି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଲେ, କ୍ରୋଧ ହେଲେ ନାହିଁ, ସାପକୁ କନ୍ଧରେ ଧରି ରହିଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍କନ୍ଧେ ତସ୍ଯ ଭୁଜଂଗମମ୍। ମୁନେଃ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମ ଆସଜ୍ଯ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରଯଯୌ ପୁନଃ
ତା'ପରେ, ରାଜା, ମୁନିଙ୍କ କନ୍ଧରେ ସାପ ରଖି, ପୁଣି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଋଷେସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ପୁତ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଗତି ଜାତୋ ମହାଯଶାଃ। ଶୃଙ୍ଗୀ ନାମ ମହାତେଜାସ୍ତିଗ୍ମଵୀର୍ଯୋଽତିକୋପନଃ
ସେ ଋଷିଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ନାମ ଥିଲା ଶୃଙ୍ଗୀ, ଯିଏ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ତୀବ୍ର ପ୍ରଭାବ ଥିଲା, ଏବଂ ସହଜରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଉଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମୁପାଗମ୍ଯ ମୁନିଃ ପୂଜାଂ ଚକାର ହ। ସୋଽନୁଜ୍ଞାତସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ଶୃଙ୍ଗୀ ଶୁଶ୍ରାଵ ତଂ ତଦା
ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୂଜା କଲେ। ତାଙ୍କର ଅନୁମତିରେ, ଶୃଙ୍ଗୀ ସେ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ସଖ୍ଯୁଃ ସକାଶାତ୍ପିତରଂ ପିତ୍ରା ତେ ଧର୍ଷିତଂ ପୁରା। ମୃତଂ ସର୍ପଂ ସମାସକ୍ତଂ ସ୍ଥାଣୁଭୂତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତମ୍
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ତୁମ ମିତ୍ରଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଠାରୁ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେଠି ସେ ନିଜେ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦଢ଼ ହୋଇଥିଲେ, ମୃତ ସାପ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଵହନ୍ତଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସ୍କନ୍ଧେନାନପକାରିଣମ୍। ତପସ୍ଵିନମତୀଵାଥ ତଂ ମୁନିପ୍ରଵରଂ ନୃପ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ସେ ମହାତ୍ମା ମୁନି, ଯିଏ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନଥିଲେ, ତଥାପି ମୃତ ସାପଟିକୁ ଦେହରେ ଉଠାଇ ନେଇ ଚାଲୁଥିଲେ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ସ୍ଥିତଂ କର୍ମଣ୍ଯଥାଦ୍ଭୁତମ୍। ତପସା ଦ୍ଯୋତିତାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵେଷ୍ଵଙ୍ଗେଷୁ ଯତଂ ତଦା
ସେ ମୁନି ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିଲେ, ପବିତ୍ର ଥିଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶାସନ ରଖିଥିଲେ।
ଶୁଭାଚାରଂ ଶୁଭକଥଂ ସୁସ୍ଥିତଂ ତମଲୋଲୁପମ୍। ଅକ୍ଷୁଦ୍ରମନସୂଯଂ ଚ ଵୃଦ୍ଧଂ ମୌନଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତମ୍। ଶରଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପିତ୍ରା ଵିନିକୃତଂ ତଵ
ସେ ମୁନି ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ଶୁଭ କଥା କହୁଥିଲେ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଓ ଲୋଭ ହୀନ ଥିଲେ, ଛୋଟ ମନ ନଥିଲେ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିଲେ, ବୟସ୍କ ଓ ମୌନବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ—ତଥାପି ତୁମ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ।
ଶଶାପାଥ ମହାତେଜାଃ ପିତରଂ ତେ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ। ଋଷେଃ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜା ବାଲୋଽପି ସ୍ଥଵିରଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମହାତ୍ୱାଳୀ ଏହି ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ, ଯଦ୍ୟପି ଶିଶୁ, କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଭଳି ତେଜସ୍ୱୀ, ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ସ କ୍ଷିପ୍ରମୁଦକଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୋଷାଦିଦମୁଵାଚ ହ। ପିତରଂ ତେଽଭିସନ୍ଧାଯ ତେଜସା ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଏହି କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଶାପ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦେଲେ।
ଅନାଗସି ଗୁରୌ ଯୋ ମେ ମୃତଂ ସର୍ପଵାସୃଜତ୍। ତଂ ନାଗସ୍ତକ୍ଷକଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତେଜସା ପ୍ରଦହିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ମୋର ଦୋଷହୀନ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ମୃତ ସାପ ରଖିଥିଲେ, ସେଠିକୁ କ୍ରୋଧିତ ନାଗ ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦହି ଦେବ।
ଆଶୀଵିଷସ୍ତିଗ୍ମତେଜା ମଦ୍ଵାକ୍ଯବଲଚୋଦିତଃ। ସପ୍ତରାତ୍ରାଦିତଃ ପାପଂ ପଶ୍ଯ ମେ ତପସୋ ବଲମ୍
ମୋର କଥାର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷାଳ ସାପ ସପ୍ତ ରାତ୍ରି ପରେ ତୋମେ ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ତତ୍ର ପିତା ଯତ୍ରାଽସ୍ଯ ସୋଽଭଵତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ପିତରଂ ତସ୍ମୈ ତଂ ଶାପଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍
ଏପରି କହି, ସେ ନିଜ ପିତା ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଏହି ଶାପ ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ସ ଚାପି ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଃ ପ୍ରେରଯାମାସ ତେ ପିତୁଃ। ଶିଷ୍ଯଂ ଗୌରମୁଖଂ ନାମ ଶୀଲଵନ୍ତଂ ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ଏହି ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ନାମ ଗୌରମୁଖ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ, ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।
ଆଚଖ୍ଯୌଂ ସତ୍ତ୍ଵ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵମଶେଷତଃ। ଶପ୍ତୋଽସି ମମ ପୁତ୍ରେଣ ଯତ୍ତୋ ଭଵ ମହୀପତେ
ସେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ରହି, ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଲେ: 'ମୋ ପୁଅ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଛି—ହେ ମହୀପତି, ସତର୍କ ରୁହ।'
ତକ୍ଷକସ୍ତ୍ଵାଂ ମହାରାଜ ତେଜସାଽସୌ ଦହିଷ୍ଯତି। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ତଦ୍ଵଚୋ ଘୋରଂ ପିତା ତେ ଜନମେଜଯ
'ତକ୍ଷକ ହେ ମହାରାଜ, ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦହି ଦେବ।' ଏହି ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତୁମ ପିତା ଜନମେଜୟ—
ଯତ୍ତୋଽଭଵତ୍ପରିତ୍ରସ୍ତସ୍ତକ୍ଷକାତ୍ପନ୍ନଗୋତ୍ତମାତ୍। ତତସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଦିଵସେ ସପ୍ତମେ ସମୁପସ୍ଥିତେ
ତକ୍ଷକ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାପଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ସତର୍କ ଏବଂ ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ। ଏଭଳି, ସପ୍ତମ ଦିନ ଆସିଲା—
ରାଜ୍ଞଃ ସମୀପଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ କାଶ୍ଯପୋ ଗନ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ। ତଂ ଦଦର୍ଶାଥ ନାଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ତକ୍ଷକଃ [https://vedastudy.wixsite.com/puranastudy/%E0%A4%A4%E0%A4%95-%E0%A4%B7%E0%A4%95 ତକ୍ଷକୋପରି ଟିପ୍ପଣୀ] କାଶ୍ଯପଂ ତଦା
ସେଇ ସମୟରେ, କାଶ୍ୟପ ନାମକ ଏକ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ସମୟରେ, ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତମବ୍ରଵୀତ୍ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଃ କାଶ୍ଯପଂ ତ୍ଵରିତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍। କ୍ଵ ଭଵାଂସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଯାତି କିଂ ଚ କାର୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷତି
ନାଗରାଜ ତକ୍ଷକ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ୱିଜ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କେଉଁଠି ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଯାଉଛ, କଣ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ଯତ୍ର ରାଜା କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପରିକ୍ଷିନ୍ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ। ତକ୍ଷକେଣ ଭୁଜଂଗେନ ଧକ୍ଷ୍ଯତେ କିଲ ସୋଽଦ୍ଯ ଵୈ
'ଯେଉଁଠି କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପରିକ୍ଷିତଙ୍କୁ ତକ୍ଷକ ନାଗ ଆଜି ଦହିବେ—ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଉଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।'
ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତଂ ତ୍ଵରିତଃ ସଦ୍ଯଃ କର୍ତୁମପଜ୍ଵରମ୍। ମଯାଽଭିପନ୍ନଂ ତଂ ଚାପି ନ ସର୍ପୋ ଧର୍ଷଯିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ ଯାଉଛି, ତାଙ୍କର ଜ୍ୱର ତୁରନ୍ତ ହଟାଇବାକୁ। ଯଦି ମୁଁ ଥାଏ, ସେଠି ସାପ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।'
କିମର୍ଥଂ ତଂ ମଯା ଦଷ୍ଟଂ ସଂଜୀଵଯିତୁମିଚ୍ଛସି। ଅହଂ ତ ତକ୍ଷକୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପଶ୍ଯ ମେ ଵୀର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍
'ମୁଁ ଦଶିଲା ପରେ ତୁମେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ବଞ୍ଚେଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ହେଉଛି ତକ୍ଷକ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ମୋର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦେଖ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତକ୍ଷକସ୍ତତ୍ର ସୋଽଦଶଦ୍ଵୈ ଵନସ୍ପତିମ୍
ଏହିପରି କହି, ତକ୍ଷକ ସେଠାରେ ଗଛଟିକୁ କାମୁଡ଼ିଲା।
ସ ଦଷ୍ଟମାତ୍ରୋ ନାଗେନ ଭସ୍ମୀଭୂତୋଽଭଵନ୍ନଗଃ। କାଶ୍ଯପଶ୍ଚ ତତୋ ରାଜନ୍ନଜୀଵଯତ ତଂ ନଗମ୍
ସେ ନାଗର କାମୁଡ଼ିବା ସହିତ, ଗଛଟି ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। ଏପରେ, ରାଜା, କାଶ୍ୟପ ଗଛଟିକୁ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତଂ ଲୋଭଯାମାସ କାମଂ ବ୍ରୂହୀତି ତକ୍ଷକଃ। ସ ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଂ ପ୍ରାହ କାଶ୍ଯପସ୍ତକ୍ଷକଂ ପୁନଃ
ତାପରେ ତକ୍ଷକ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, କହ'। ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, କାଶ୍ୟପ ପୁଣି ତକ୍ଷକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧନଲିପ୍ସୁରହଂ ତତ୍ର ଯାମୀତ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତେନ ସଃ। ତମୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ତକ୍ଷକଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା
ମୁଁ ଏଠାକୁ ଧନ ଲାଗି ଯାଉଛି' ବୋଲି ସେ କହିଲେ। ଏପରେ, ତକ୍ଷକ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ।
ଯାଵଦ୍ଧନଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ରାଜ୍ଞସ୍ତସ୍ମାତ୍ତତୋଽଧିକମ୍। ଗୃହାଣ ମତ୍ତ ଏଵ ତ୍ଵଂ ସନ୍ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଚାନଘ
ତୁମେ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଯେତେ ଧନ ଚାହଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମୋଠାରୁ ନିଅ, ଓ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା, ଏବେ ଫେରିଯାଅ।
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ନାଗେନ କାଶ୍ଯପୋ ଦ୍ଵିପଦାଂ ଵରଃ। ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵିତ୍ତଂ ନିଵଵୃତେ ତକ୍ଷକାଦ୍ଯାଵଦୀପ୍ସିତମ୍
ଏହିପରି ନାଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ଦ୍ୱିପଦମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଶ୍ୟପ, ତକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ପାଇ, ଫେରିଗଲେ।