ମହାହ୍ରଦଂ ସମାସାଦ୍ଯ କାଶ୍ଯପସ୍ତପସି ସ୍ଥିତଃ। ଦୀର୍ଘକାଲଂ ରିଶ୍ରାନ୍ତ ଋଷିର୍ଦେଵର୍ଷିସଂମିତଃ
କାଶ୍ୟପ ଋଷି, ଯିଁଁକି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ସେଇ ବଡ଼ ହ୍ରଦକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ରହିଥିଲେ; ସେ ଦେବତା Tulya ମହାନ ଋଷି ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ରେତଃ ପ୍ରଚସ୍କନ୍ଦ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽପ୍ସରସମୁର୍ଵଶୀମ୍। ଅପ୍ସୂପସ୍ପୃଶତୋ ରାଜନ୍ମୃଗୀ ତଚ୍ଚାପିବତ୍ତଦା। ସହ ତୋଯେନ ତୃଷିତା ଗର୍ଭିଣୀ ଚାଭଵତ୍ତତଃ
ସେଠାରେ, ରାଜା, ଋଷି ଉର୍ବଶୀ ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି ଓ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପ୍ରସ୍ରବିତ ହେଲା। ଏକ ମୃଗୀ, ତିଆରି ହୋଇ, ସେଇ ଜଳ ପିଇଲା ଏବଂ ତାହା ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲା।
ସା ପୁରୋକ୍ତା ଭଗଵତା ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା। ଦେଵକନ୍ଯା ମୃଗୀ ଭୂତ୍ଵା ମୁନିଂ ସୂଯ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ସେଇ ଦେବକନ୍ୟାକୁ, ଲୋକଗୁଡ଼ିକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ—‘ତୁମେ ମୃଗୀ ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେବା।’
ଅମୋଘତ୍ଵାଦ୍ଵିଧେଶ୍ଚୈଵ ଭାଵିତ୍ଵାଦ୍ଦୈଵନିର୍ମିତାତ୍। ତସ୍ଯାଂ ମୃଗ୍ଯାଂ ସମଭଵତ୍ତସ୍ଵ ପୁତ୍ରୋ ମହାନୃଷିଃ। ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତପୋନିତ୍ଯୋ ଵନ ଏଵାଭ୍ଯଵର୍ଧତ
ଭାଗ୍ୟର ଅବିଫଳତା ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହେବାରୁ, ସେଇ ମୃଗୀରୁ ଏକ ମହାନ ଋଷି ଜନ୍ମିଲେ—ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ, ଯିଁଁକି ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗଂ ଶିରସି ଵୈ ରାଜନ୍ନାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ତେନର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗ ଇତ୍ଯେଵଂ ତଦା ସ ପ୍ରଥିତୋଽଭଵତ୍
ହେ ରାଜା, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଶୃଙ୍ଗ ଥିଲା; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ନ ତେନ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋଽନ୍ଯଃ ପିତୁରନ୍ଯତ୍ରମାନୁଷଃ। ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯ ମନୋ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଽଭଵନ୍ନୃପ
ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମଣିଷକୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ତାଙ୍କ ମନ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ସଖା ଦଶରଶସ୍ଯ ଵୈ। କଲୋମପାଦ ଇତିଖ୍ଯାତୋ ହ୍ଯଙ୍ଗାନାମୀଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ସଂଗୀ କଲ୍ମଷପାଦ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜା ହେଲେ।
ତେନ କାମଃ କୃତୋ ମିଥ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ। `ଦୈଵୋପହତସତ୍ତ୍ଵେନ ଧର୍ମଜ୍ଞେନାପି ଭାରତ'। ସ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ତଦା ଭରତସତ୍ତମ
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକ ଭୁଲ କାମ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି; ଏହିପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୁରୋହିତାପଚାରାଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଯଦଚ୍ଛଯା। ନ ଵଵର୍ଷ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ତତୋଽପୀଡ୍ଯନ୍ତ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ
ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘକୁ ବନ୍ଦ କଲେ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ।
ସ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ତପୋଯୁକ୍ତାନ୍ମନୀଷିଣଃ। ପ୍ରଵର୍ଷଣେ ସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମର୍ଥାନ୍ପୃଥିଵୀପତେ
ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ରାଜା ପଚାରିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ବର୍ଷା ଆଣିପାରିବେ।
କଥଂ ପ୍ରଵର୍ଷେତ୍ପର୍ଜନ୍ଯ ଉପାଯଃ ପରିମୃଶ୍ଯତାମ୍। ତମୂଚୁଶ୍ଚୋଦିତାସ୍ତେ ତୁ ସ୍ଵମତାନି ମନୀଷିଣଃ
‘କିପରି ମେଘ ବର୍ଷା କରିପାରିବ? ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଭାବିବା ଯାଉ।’ ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କର ମତ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ତତ୍ର ତ୍ଵେକୋ ରମୁନିଵରସ୍ତଂ ରାଜାନମୁଵାଚ ହ। କୁପିତାସ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣା ନିଷ୍କୃତିଂ ଚର
ସେଠାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର।’
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ମୁନିସୁତମାନଯସ୍ଵ ଚ ପାର୍ଥିଵ। ଐଣେଯମନଭିଜ୍ଞଂ ଚ ନାରୀଣାମାର୍ଜଵେ ରତମ୍
‘ମୁନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣ, ହେ ରାଜନ୍; ମୃଗ ଦେହ ଥିବା, ନାରୀମାନେ କିଏ ତାହା ଜାଣିନଥିବା, ଏବଂ ସଦା ସରଳତାରେ ଲିନ ଥିବା ସେଇ ଛୁଆକୁ।’
ସ ଚେଦଵତରେଦ୍ରାଜନ୍ଵିଷଯଂ ତେ ମହାତପାଃ। ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ଷେତ୍ପର୍ଜନ୍ଯ ଇତି ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
‘ଯଦି ସେ ମହାତ୍ମା ତୁମ ଦେଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ରାଜା, ତୁରନ୍ତ ମେଘ ବର୍ଷିବ—ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ରାଜନ୍କୃତ୍ଵା ନିଷ୍କୃତିମାତ୍ମନଃ। ସ ଗତ୍ଵା ପୁନରାଗଚ୍ଛତ୍ପ୍ରସନ୍ନେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ରାଜାନମାଗତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରତିସଂଜଗୃହୁଃ ପ୍ରଜାଃ। `ସ ଚ ତା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପିତେଵ ହିତକୃତ୍ସଦା
ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ, ସଦା ପିତା ପରି ତାଙ୍କର ଭଲ ଚାହିଁ, ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ଦୟା କଲେ।
ତତୋଽଙ୍ଗପତିରାହୂଯ ସଚିଵାନ୍ମନ୍ତ୍ରକୋଵିଦାନ୍। ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗାଗମେ ଯତ୍ନମକରୋନ୍ମନ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚଯେ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗର ରାଜା ତାଙ୍କର ଅନୁଭବୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଆଗମନ ସମୟରେ କଣ କରିବେ, ସେଥିରେ ସଠିକ୍ ଉପାୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସୋଽଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦୁପାଯଂ ତୁ ତୈରମାତ୍ଯୈଃ ସହାଚ୍ଯୁତଃ। ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୈରଲମର୍ଥଜ୍ଞୌର୍ନୀତ୍ଯାଂ ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତୈଃ
ସେ ରାଜା, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅନେକ କାମରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଅନୁଭବୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଏହି କାମ ପାଇଁ ଉପାୟ ଖୋଜି ପାଇଲେ।
ତତଶ୍ଚାନାଯଯାମାସ ଵାରମୁଖ୍ଯା ମହୀପତିଃ। ଵେଶ୍ଯାଃ ସର୍ଵତ୍ରନିଷ୍ଣାତାସ୍ତା ଉଵାଚ ସ ପାର୍ଥିଵଃ
ତାପରେ ରାଜା ସବୁଠାରୁ ଦକ୍ଷ ବେଶ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁଠି ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗମୃଷେଃ ପୁତ୍ରମାନଯଧ୍ଵମୁପାଯତଃ। ଲୋଭଯିତ୍ଵାଽଭିଵିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵିଷଯଂ ମମ ଶୋଭନାଃ
ତମେମାନେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ମୋ ରାଜ୍ୟର ଶୋଭା ଦେଖାଇବା।
ତା ରାଜଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ଶାପଭୀତାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ। ଅଶକ୍ଯମୂଚୁସ୍ତତ୍କାର୍ଯଂ ଵିଷଣ୍ଣା ଗତଚେତସଃ
ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଓ ଶାପର ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ଏହି କାମ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ବୋଲି କହିଲେ।
ତତ୍ର ତ୍ଵେକା ଜରଦ୍ଯୋଷା ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ପ୍ରଯତିଷ୍ଯେ ମହାରାଜ ତମାନେତୁଂ ତପୋଧନମ୍
ସେଠାରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମହାରାଜ, ମୁଁ ଏହି ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।'
ଅଭିପ୍ରେତାଂସ୍ତୁ ମେ କାମାଂସ୍ତ୍ଵମନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି। ତତଃ ଶକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯାନଯିତୁମୃଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗମୃଷେଃ ସୁତମ୍
'ମୋର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଆପଣ ତାହା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ, ତେବେ ମୁଁ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିପାରିବି।'
ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵମଭିପ୍ରେତମନ୍ଵଜାନାତ୍ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଧନଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ଭୂରି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ରାଜା ସେ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦେଲେ।
ତତୋ ରୂପେଣ ସପନ୍ନା ଵଯସା ଚ ମହୀପତେ। ସ୍ତ୍ରିଯ ଆଦାଯ କାଶ୍ଚିତ୍ସା ଜଗାମ ଵନମଞ୍ଜସା
ତାପରେ ସେ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳା ନୂତନ ଯୌବନ ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, କିଛି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ ସିଧା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ତୁ ନାଵ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଚକ୍ରେ ରାଜକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ। ସଂଦେଶାଚ୍ଚୈଵ ନୃପତେଃ ସ୍ଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚୈଵ ଭାରତ
ସେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏକ ନୌକା ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ କୃତ୍ରିମୈରୁପଶୋଭିତୈଃ। ନାନାଗୁଲ୍ମଲତୋପେତୈଃ ସ୍ଵାଦୁକାମଫଲପ୍ରଦୈଃ
ସେ ଆଶ୍ରମ ନିର୍ମିତ ବୃକ୍ଷ, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଝାଡ଼ ଓ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ମିଠା ଓ ଇଚ୍ଛାମତ ଫଳ ମିଳୁଥିଲା।
ଅତୀଵ ରମଣୀଯଂ ତଦତୀଵ ଚ ମନୋହରମ୍। ଚକ୍ରେ ନାଵ୍ଯାଶ୍ରମଂ ରମ୍ଯମଦ୍ଭୁତୋପମଦେର୍ଶନମ୍
ସେ ନୌକା ଆଶ୍ରମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମନମୋହକ ହୋଇଥିଲା।
ତତୋ ନିଵଧ୍ଯ ସା ନାଵମଦୂରେ କାଶ୍ଯପାଶ୍ରମାତ୍। ଚାରଯାମାସ ପୁରୁଷୈର୍ଵିହାରଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ମୁନେଃ
ତାପରେ ସେ ନୌକାକୁ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଆଞ୍ଚରି ରଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ବିନୋଦନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଲେ।
ତତୋ ଦୁହିତରଂ ଵେଶ୍ଯାଂ ସମାଧାଯେତିକାର୍ଯତାମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽନ୍ତରଂ କାଶଯ୍ପସ୍ଯ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ବୁଦ୍ଧିସଂମତାମ୍
ତାପରେ ସେ ବେଶ୍ୟା ତାଙ୍କର ଜଣେ ଝିଅକୁ ଏହି କାମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ସେ ଚତୁର ଝିଅକୁ ପଠାଇଲେ।