ତପସୋ ଯଃ ପ୍ରଭାଵେନ ଵର୍ଷଯାମାସ ଵାସଵମ୍। ଅନାଵୃଷ୍ଠ୍ଯାଂ ଭଯାଦ୍ଯସ୍ଯ ଵଵର୍ଷ ବଲଵୃତ୍ରହା
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବର୍ଷା କରାଇଥିଲେ। ଅବର୍ଷାର ଭୟରେ ବଳବାନ ବୃତ୍ରସୁଦନ ବର୍ଷା କରିଥିଲେ।
ମୃଗ୍ଯାଂ ଜାତଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ କାଶ୍ଯପସ୍ଯ ସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଵିଷଯେ ଲୋମପାଦସ୍ଯ ଯଶ୍ଚକାରାଦ୍ଭୁତଂ ମହତ୍
ମୃଗମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ତେଜସ୍ୱୀ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ପ୍ରଭୁ ଲୋମପାଦଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ।
ନିର୍ଵର୍ତିତେଷୁ ସସ୍ଯେଷୁ ଯସ୍ମୈ ଶାନ୍ତାଂ ଦଦୌ ନୃପଃ। ଲୋମପାଦୋ ଦୁହିତରଂ ସାଵିତ୍ରୀଂ ସଵିତା ଯଥା
ଫସଲ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଲୋମପାଦ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଶାନ୍ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ସବିତା ଦେବୀ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗଃ କଥଂ ମୃଗ୍ଯାମୁତ୍ପନ୍ନଃ କାଶ୍ଯପାତ୍ମଜଃ। ଵିରୁଦ୍ଧଯୋନିସଂସର୍ଗଃ କଥଂ ଚ ତପସା ଯୁତଃ
କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁଅ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ମୃଗମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ବିରୁଦ୍ଧ ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କିପରି ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ହେଲେ?
କିମର୍ଥଂ ଚ ଭଯାଚ୍ଛକ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଅନାଵୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ଵଵର୍ଷ ବଲଵୃତ୍ରହା
କିଏ ଦ୍ୱାରା, କିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଏବଂ କେଉଁ ଭୟରେ ବଳବାନ ବୃତ୍ରସୁଦନ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଅବର୍ଷା ସମୟରେ ବର୍ଷା କଲେ?
କଥଂରୂପା ଚ ସା ଶାନ୍ତା ରାଜପୁତ୍ରୀ ପତିଵ୍ରତା। ଲୋଭଯାମାସ ଯା ଚେତୋ ମୃଗଭୂସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଵୈ
ରାଜକନ୍ୟା ଓ ପତିବ୍ରତା ଶାନ୍ତା କିପରି ଥିଲେ, ଯିଏ ମୃଗମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତାଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ?
ଲୋମପାଦଶ୍ଚ ରାଜର୍ଷିର୍ଯଦାଽଶ୍ରୂଯତ ଧାର୍ମିକଃ। କଥଂ ଵୈ ଵିଷଯେ ତସ୍ଯ ନାଵର୍ଷତ୍ପାକଶାସନଃ
ଧର୍ମିକ ରାଜା ଲୋମପାଦ କିପରି ଜାଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲେ?
ଏତନ୍ମେ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଯଥାତଥମ୍। ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଶୁଶ୍ରୂଷୋର୍ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ ଚେଷ୍ଟିତମ୍
ହେ ପୂଜ୍ୟପାଦ, ମୁଁ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ଦୟାକରି ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ ସଠିକ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।
ଵିଭାଣ୍ଡକସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେସ୍ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ଅମୋଘଵୀର୍ଯସ୍ଯ ସତଃ ପ୍ରଜାପତିସମଦ୍ଯୁତେଃ
ବିଭାଣ୍ଡକ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ଯିଁଁକର ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଯିଁଁକର ଶକ୍ତି କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନି, ଏବଂ ଯିଁଁକର ତେଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା—
ଶୃଣୁ ପୁତ୍ରୋ ଯଥା ଜାତ ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ମହାହ୍ରଦେ ମହାତେଜା ବାଲଃ ସ୍ଥଵିରସଂଭତଃ
ହେ ପୁତ୍ର, ଶୁଣ, କିପରି ବଳଶାଳୀ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ସେ ଏକ ବଡ଼ ହ୍ରଦରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ଜେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲାଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ମହାହ୍ରଦଂ ସମାସାଦ୍ଯ କାଶ୍ଯପସ୍ତପସି ସ୍ଥିତଃ। ଦୀର୍ଘକାଲଂ ରିଶ୍ରାନ୍ତ ଋଷିର୍ଦେଵର୍ଷିସଂମିତଃ
କାଶ୍ୟପ ଋଷି, ଯିଁଁକି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ସେଇ ବଡ଼ ହ୍ରଦକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ରହିଥିଲେ; ସେ ଦେବତା Tulya ମହାନ ଋଷି ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ରେତଃ ପ୍ରଚସ୍କନ୍ଦ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽପ୍ସରସମୁର୍ଵଶୀମ୍। ଅପ୍ସୂପସ୍ପୃଶତୋ ରାଜନ୍ମୃଗୀ ତଚ୍ଚାପିବତ୍ତଦା। ସହ ତୋଯେନ ତୃଷିତା ଗର୍ଭିଣୀ ଚାଭଵତ୍ତତଃ
ସେଠାରେ, ରାଜା, ଋଷି ଉର୍ବଶୀ ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି ଓ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ ପ୍ରସ୍ରବିତ ହେଲା। ଏକ ମୃଗୀ, ତିଆରି ହୋଇ, ସେଇ ଜଳ ପିଇଲା ଏବଂ ତାହା ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲା।
ସା ପୁରୋକ୍ତା ଭଗଵତା ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକର୍ତୃଣା। ଦେଵକନ୍ଯା ମୃଗୀ ଭୂତ୍ଵା ମୁନିଂ ସୂଯ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ସେଇ ଦେବକନ୍ୟାକୁ, ଲୋକଗୁଡ଼ିକର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲେ—‘ତୁମେ ମୃଗୀ ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେବା।’
ଅମୋଘତ୍ଵାଦ୍ଵିଧେଶ୍ଚୈଵ ଭାଵିତ୍ଵାଦ୍ଦୈଵନିର୍ମିତାତ୍। ତସ୍ଯାଂ ମୃଗ୍ଯାଂ ସମଭଵତ୍ତସ୍ଵ ପୁତ୍ରୋ ମହାନୃଷିଃ। ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତପୋନିତ୍ଯୋ ଵନ ଏଵାଭ୍ଯଵର୍ଧତ
ଭାଗ୍ୟର ଅବିଫଳତା ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହେବାରୁ, ସେଇ ମୃଗୀରୁ ଏକ ମହାନ ଋଷି ଜନ୍ମିଲେ—ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ, ଯିଁଁକି ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ହେଲେ।
ତସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗଂ ଶିରସି ଵୈ ରାଜନ୍ନାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ତେନର୍ଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗ ଇତ୍ଯେଵଂ ତଦା ସ ପ୍ରଥିତୋଽଭଵତ୍
ହେ ରାଜା, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଶୃଙ୍ଗ ଥିଲା; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ନ ତେନ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋଽନ୍ଯଃ ପିତୁରନ୍ଯତ୍ରମାନୁଷଃ। ତସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯ ମନୋ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଽଭଵନ୍ନୃପ
ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମଣିଷକୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ତାଙ୍କ ମନ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ସଖା ଦଶରଶସ୍ଯ ଵୈ। କଲୋମପାଦ ଇତିଖ୍ଯାତୋ ହ୍ଯଙ୍ଗାନାମୀଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ସଂଗୀ କଲ୍ମଷପାଦ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜା ହେଲେ।
ତେନ କାମଃ କୃତୋ ମିଥ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ। `ଦୈଵୋପହତସତ୍ତ୍ଵେନ ଧର୍ମଜ୍ଞେନାପି ଭାରତ'। ସ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ତଦା ଭରତସତ୍ତମ
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ, ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକ ଭୁଲ କାମ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି; ଏହିପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୁରୋହିତାପଚାରାଚ୍ଚ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଯଦଚ୍ଛଯା। ନ ଵଵର୍ଷ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ତତୋଽପୀଡ୍ଯନ୍ତ ଵୈ ପ୍ରଜାଃ
ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘକୁ ବନ୍ଦ କଲେ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ।
ସ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ତପୋଯୁକ୍ତାନ୍ମନୀଷିଣଃ। ପ୍ରଵର୍ଷଣେ ସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମର୍ଥାନ୍ପୃଥିଵୀପତେ
ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ରାଜା ପଚାରିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ବର୍ଷା ଆଣିପାରିବେ।
କଥଂ ପ୍ରଵର୍ଷେତ୍ପର୍ଜନ୍ଯ ଉପାଯଃ ପରିମୃଶ୍ଯତାମ୍। ତମୂଚୁଶ୍ଚୋଦିତାସ୍ତେ ତୁ ସ୍ଵମତାନି ମନୀଷିଣଃ
‘କିପରି ମେଘ ବର୍ଷା କରିପାରିବ? ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଭାବିବା ଯାଉ।’ ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କର ମତ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ତତ୍ର ତ୍ଵେକୋ ରମୁନିଵରସ୍ତଂ ରାଜାନମୁଵାଚ ହ। କୁପିତାସ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣା ନିଷ୍କୃତିଂ ଚର
ସେଠାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମପ୍ରତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ଅଛନ୍ତି; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର।’
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ମୁନିସୁତମାନଯସ୍ଵ ଚ ପାର୍ଥିଵ। ଐଣେଯମନଭିଜ୍ଞଂ ଚ ନାରୀଣାମାର୍ଜଵେ ରତମ୍
‘ମୁନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣ, ହେ ରାଜନ୍; ମୃଗ ଦେହ ଥିବା, ନାରୀମାନେ କିଏ ତାହା ଜାଣିନଥିବା, ଏବଂ ସଦା ସରଳତାରେ ଲିନ ଥିବା ସେଇ ଛୁଆକୁ।’
ସ ଚେଦଵତରେଦ୍ରାଜନ୍ଵିଷଯଂ ତେ ମହାତପାଃ। ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ଷେତ୍ପର୍ଜନ୍ଯ ଇତି ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
‘ଯଦି ସେ ମହାତ୍ମା ତୁମ ଦେଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ରାଜା, ତୁରନ୍ତ ମେଘ ବର୍ଷିବ—ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ରାଜନ୍କୃତ୍ଵା ନିଷ୍କୃତିମାତ୍ମନଃ। ସ ଗତ୍ଵା ପୁନରାଗଚ୍ଛତ୍ପ୍ରସନ୍ନେଷୁ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପରେ ପୁଣି ଫେରିଲେ।
ରାଜାନମାଗତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରତିସଂଜଗୃହୁଃ ପ୍ରଜାଃ। `ସ ଚ ତା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପିତେଵ ହିତକୃତ୍ସଦା
ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ, ସଦା ପିତା ପରି ତାଙ୍କର ଭଲ ଚାହିଁ, ପ୍ରଜାମାନେ ଉପରେ ଦୟା କଲେ।
ତତୋଽଙ୍ଗପତିରାହୂଯ ସଚିଵାନ୍ମନ୍ତ୍ରକୋଵିଦାନ୍। ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗାଗମେ ଯତ୍ନମକରୋନ୍ମନ୍ତ୍ରନିଶ୍ଚଯେ
ତାପରେ ଅଙ୍ଗର ରାଜା ତାଙ୍କର ଅନୁଭବୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଆଗମନ ସମୟରେ କଣ କରିବେ, ସେଥିରେ ସଠିକ୍ ଉପାୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସୋଽଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦୁପାଯଂ ତୁ ତୈରମାତ୍ଯୈଃ ସହାଚ୍ଯୁତଃ। ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୈରଲମର୍ଥଜ୍ଞୌର୍ନୀତ୍ଯାଂ ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତୈଃ
ସେ ରାଜା, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅନେକ କାମରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଅନୁଭବୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଏହି କାମ ପାଇଁ ଉପାୟ ଖୋଜି ପାଇଲେ।
ତତଶ୍ଚାନାଯଯାମାସ ଵାରମୁଖ୍ଯା ମହୀପତିଃ। ଵେଶ୍ଯାଃ ସର୍ଵତ୍ରନିଷ୍ଣାତାସ୍ତା ଉଵାଚ ସ ପାର୍ଥିଵଃ
ତାପରେ ରାଜା ସବୁଠାରୁ ଦକ୍ଷ ବେଶ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁଠି ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗମୃଷେଃ ପୁତ୍ରମାନଯଧ୍ଵମୁପାଯତଃ। ଲୋଭଯିତ୍ଵାଽଭିଵିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵିଷଯଂ ମମ ଶୋଭନାଃ
ତମେମାନେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ମୋ ରାଜ୍ୟର ଶୋଭା ଦେଖାଇବା।