ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସଗରୋ ରାଜା ପୁତ୍ରଜଂ ଦୁଃଖମତ୍ଯଜତ୍। ଅଂଶୁମନ୍ତଂ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯସମାପଯତ ତଂ କ୍ରତୁମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ସାଗର ରାଜା ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଛାଡିଦେଲେ, ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ସମାପ୍ତଯଜ୍ଞଃ ସଗରୋ ଦେଵୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସଭାଜିତଃ। ପୁତ୍ରତ୍ଵେ କଲ୍ପଯାମାସ ସମୁଦ୍ରଂ ଵରୁଣାଲଯମ୍
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ସାଗର ଦେବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ସମୁଦ୍ରକୁ, ଯାହା ଭରୁଣଙ୍କର ନିବାସ, ପୁଅ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ପ୍ରଶାସ୍ଯ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ପୌତ୍ରେ ଭାରଂ ସମଵେଶ୍ଯ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ତଦା
ପଦ୍ମନୟନ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରି, ଦାୟିତ୍ୱ ନାତିଙ୍କୁ ଦେଇ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଅଂଶୁମାନପି ଧର୍ମାତ୍ମା ମହୀଂ ସାଗରମେଖଲାମ୍। ପ୍ରଶଶାସ ମହାରାଜ ଯଥୈଵାସ୍ ପିତାମହଃ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଂଶୁମାନ, ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଭୂମିକୁ, ତାଙ୍କ ପିତାମହ ଯେପରି ଶାସନ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଶାସନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସମଭଵଦ୍ଦିଲୀପୋ ନାମ ଧର୍ମଵିତ୍। ତସ୍ମିନ୍ରାଜ୍ଯଂ ସମାଧାଯ ଅଂଶୁମାନପି ସଂସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦିଳୀପ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ; ଅଂଶୁମାନ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, ଏହି ଜଗତ ଛାଡିଦେଲେ।
ଦିଲୀପସ୍ତୁ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୄଣାଂ ନିଧନଂ ମହତ୍। ପର୍ଯତପ୍ଯତ ଦୁଃଖେନ ତେଷାଂ ଗତିମଚିନ୍ତଯତ୍
ଦିଳୀପ, ପିତୃମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବିନାଶ ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ତପିଗଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଗତି ବିଚାର କଲେ।
ଗଙ୍ଗାଵତରଣଏ ଯତ୍ନଂ ସୁମହଚ୍ଚାକରୋନ୍ନୃପଃ। ନ ଚାଵତାରଯାମାସ ଚେଷ୍ଟମାନୋ ଯଥାବଲମ୍
ରାଜା ଗଙ୍ଗାକୁ ଭୂମିରେ ଆଣିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ ପୁତ୍ର ସମଭଵଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ଧର୍ମପରାଣଃ। ଭଗୀରଥ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସତ୍ଯଵାଗନସୂଯକଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମପ୍ରତି ନିଷ୍ଠ, ଭାଗୀରଥ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ।
ଅଭିଷିଚ୍ଯ ତୁ ତଂ ରାଜ୍ଯେଦିଲୀପୋ ଵନମାଶ୍ରିତଃ
ଦିଳୀପ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଲେ।
ତପଃ ସିଦ୍ଧିସମାଯୋଗାତ୍ସ ରାଜା ଭରତର୍ଷଭ। ଵନାଜ୍ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ କାଲଯୋଗେନ ଭାରତ
ତପସ୍ୟା ଓ ସିଦ୍ଧିର ଯୋଗରେ, ସେ ରାଜା, ଭାରତମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡି, ସମୟ ଆସିଲା ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ସ ତୁ ରାଜା ମହେଷ୍ଵାସଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ମହାରଥଃ। ବଭୂଵ ସର୍ଵଲୋକସ୍ ମନୋନଯନନନ୍ଦନଃ
ସେ ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଶ୍ୱର ଶାସକ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ଶୁଶ୍ରାଵ ମହାବାହୁଃ କପିଲେନ ମହାତ୍ମନା। ପିତୄଣଆଂ ନିଧନଂ ଘୋରମପ୍ରାପ୍ତିଂ ତ୍ରିଦିଵସ୍ଯ ଚ
ସେ ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା କପିଳଙ୍କଠୁ ପିତୃମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଅପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟ ଶୁଣିଥିଲେ।
ସ ରାଜ୍ଯଂ ସଚିଵେ ନ୍ଯସ୍ଯ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା। ଜଗାମ ହିମଵତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଂ ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ନରେଶ୍ଵରଃ
ସେ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟଟିକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟ ସହିତ, ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଆରିରାଧଯିଷୁର୍ଗଙ୍ଗାଂ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ଵିଷଃ। ସୋଽପଶ୍ଯତ ନର୍ରେଷ୍ଠ ହିମଵନ୍ତଂ ନଗୋତ୍ତମମ୍
ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କର ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶୃଙ୍ଗୈର୍ବହୁଵିଧାକାରୈର୍ଧାତୁମଦ୍ଭିରଲଂକୃତମ୍। ପଵନାଲମ୍ବିଭିର୍ମେଘୈଃ ପରିପିକ୍ତଂ ସମନ୍ତତଃ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅନେକ ଧାତୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ପବନରେ ଲଗିଥିବା ମେଘରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆବୃତ।
ନଦୀକୁଞ୍ଜନିତମ୍ବୈଶ୍ଚ ସୋଦକୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ଗୁହାକନ୍ଦରସଂଲୀନସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରନିଷେଵିତମ୍
ନଦୀ ତୀର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଜଳର ଚମକ ରହିଥିବା, ଗୁହା ଓ ଖଣ୍ଡରରେ ଲୁଚିଥିବା ସିଂହ ଓ ବାଘମାନେ ଏଠି ଘୁଞ୍ଚି ରହନ୍ତି।
ଶକୁନୈଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରାଙ୍ଗୈଃ କୂଜଦ୍ଭିର୍ଵିଵିଧା ଗିରଃ। ଭୃଙ୍ଗରାଜୈସ୍ତଥା ହଂସୈର୍ଦାତ୍ଯୂହୈର୍ଜଲକୁକ୍କୁଟୈଃ
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପକ୍ଷୀମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ଗାଇଁଥିବା, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ହଂସ, ଦାତ୍ୟୁହ, ଓ ଜଳ କୁକୁଟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ମଯୂରୈଃ ଶତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଜୀଵଂଜୀଵକକୋକିଲୈଃ। ଚକୋରୈରସିତାପାଙ୍ଗୈସ୍ତଥା ପୁତ୍ରପ୍ରିଯୈରପି
ଶତପତ୍ର ମୟୂର, ଜୀବଞ୍ଜୀବକ କୋକିଳ, କଳା ଆଖି ଚକୋର, ଓ ନିଜ ପିଲାକୁ ଭଲପାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ଜଲସ୍ଥାନେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ପଦ୍ମିନୀଭିଶ୍ଚ ସଂକୁଲମ୍। ସାରସାନାଂ ଚ ମଧୁରୈର୍ଵ୍ଯାହୃତୈଃ ସମଲଂକୃତମ୍
ସୁନ୍ଦର ଜଳସ୍ଥାନରେ ପଦ୍ମିନୀମାନେ ରହିଥିବା, ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଡାକରେ ଶୋଭିତ।
କିନ୍ନରୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ନିଷେଵିତଶିଲାତଲମ୍। ଦିଗ୍ଵାରଣଵିଷାଣାଗ୍ରୈଃ ସମନ୍ତାଦ୍ଧୃଷ୍ଟପାଦପମ୍
କିନ୍ନର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଶିଳାତଳରେ ଘୁଞ୍ଚି ରହନ୍ତି, ଦିଗପାଳ ହାତୀମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖ ଗଛମାନେ ଆଘାତିତ।
ଵିଦ୍ଯାଧରାନୁଚରିତଂ ନାନାରତ୍ନସମାକୁଲମ୍। ଵିଷୋଲ୍ଵଣୈର୍ଭୁଜଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ଦୀପ୍ତାଜିହ୍ଵୈର୍ନିଷେଵିତମ୍
ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଏଠି ଘୁଞ୍ଚି ରହନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାନେ ରହିଥିବା, ଦୀପ୍ତ ଜିହ୍ୱା ଓ ବିଷ ଭରା ସାପମାନେ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍କନକସଂକାଶଂ କ୍ଵଚିଦ୍ରଜତସଂନିଭମ୍। କ୍ଵଚିଦଞ୍ଜନପୁଞ୍ଜାଭଂ ହିମଵନତମୁପାଗମତ୍
କେଉଁଠି ସୁନା ପରି ଚମକୁଛି, କେଉଁଠି ଚାନ୍ଦି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଅନ୍ୟଠି କଳା ଅଞ୍ଜନ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି—ଏଭଳି ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼କୁ ସେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ସ ତୁ ତତ୍ରନରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତପୋ ଘୋରଂ ସମାଶ୍ରିତଃ। ଫଲମୂଲାମ୍ବୁସଂଭକ୍ଷଃ ସହସ୍ରପରିଵତ୍ସରାନ୍
ସେଠି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଫଳ, କନ୍ଦ ଓ ଜଳ ଖାଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଁତି ରହିଲେ।
ସଂଵତ୍ସରସହସ୍ରେ ତୁ ଗତେ ଦିଵ୍ଯେ ମହାନଦୀ। ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ଗଙ୍ଗା ତଦା ମୂର୍ତିମତୀ ସ୍ଵଯମ୍
ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଇବା ପରେ, ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗା ନିଜ ଦେହରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
କିମିଚ୍ଛସି ମହାରାଜ ମ୍ତଃ କିଂଚ ଦଦାନି ତେ। ତଦ୍ବ୍ରଵୀହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କରିଷ୍ଯାମି ଵଚସ୍ତଵ
“ମହାରାଜ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ କଣ ଦେଇପାରିବି? କହ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।”
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ରାଜା ହୈମଵତୀଂ ନଦୀମ୍। `ତଦା ଭଗୀରଥୋ ରାଜନ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ'। ପିତାମହା ମେ ଵରଦେ କପିଲେନ ମହାନଦି
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ରାଜା ସୁନା ରଙ୍ଗର ନଦୀକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ତାହାପରେ ଭାଗୀରଥ, ରାଜା, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ: ମହାନଦୀ, ମୋର ପୂର୍ବଜଗଣ, ସାଗର ପୁତ୍ରମାନେ, କପିଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।’
ଅନ୍ଵେଷମାଣାସ୍ତୁରଗଂ ନୀତା ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍। ଷଷ୍ଟିସ୍ତାନି ସହସ୍ରାଣି ସାଗରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଅଶ୍ୱ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ସାଗରଙ୍କ ଅର୍ଥାତ୍ ଶଷ୍ଟି ହଜାର ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରମାନେ, ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
କପିଲଂ ଦେଵମାସାଦ୍ଯ କ୍ଷଣେନ ନିଧନଂ ଗତାଃ। ତେଷାମେଵଂ ଵିନଷ୍ଟାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗେ ଵାସୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
କପିଳ ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ଏଭଳି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ ନାହିଁ।
ଯାଵତ୍ତାନି ଶରୀରାଣି ତ୍ଵଂ ଜଲୈର୍ନାଭିଷିଞ୍ଚସି। ତାଵତ୍ତେଷାଂ ଗତିର୍ନାସ୍ତି ସାଗରାଣାଂ ମହାନଦି
ମହାନଦୀ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ତୁମର ଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସାଗର ପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଯ ମହାଭାଗେ ମତ୍ପିତୄନ୍ସଗରାତ୍ମଜାନ୍। ତେଷାମର୍ଥେଽଭିଯାଚାମି ତ୍ଵାମହଂ ଵୈ ମହାନଦି
ମହାଭାଗେ, ମୋର ପୂର୍ବଜ ସାଗର ପୁତ୍ରମାନେକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଅ; ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ମହାନଦୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବିନୟ କରୁଛି।