ସ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଘୋରଂ ରାଜା ମୁନିମୁଖୋଦ୍ଗତମ୍। ମହୂର୍ତଂ ଵିମନା ଭୂତ୍ଵା ସ୍ଥାଣୋର୍ଵାକ୍ଯମଚିନ୍ତଯତ୍
ମୁନିଙ୍କ ମୁଖରୁ ସେଇ ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ମନମରା ହେଲେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳଙ୍କ ଉପଦେଶ ଭାବିଲେ।
ସ ପୁତ୍ରନିଧନୋତ୍ଥେନ ଦୁଃଖେନ ସମଭିପ୍ଲୁତଃ। ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନାଽଽଶ୍ଵାସ୍ଯ ହଯମେଵାନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍
ପୁଅମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇ, ସେ ଆପଣକୁ ସ୍ଥିର କରି, ପୁଣି ଘୋଡ଼ା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅଶୁମନ୍ତଂ ସମାହୂଯ ଅସମଞ୍ଜସୁତଂ ତଦା। ପୌତ୍ରଂ ଭରତଶାର୍ଦୂଲ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ପୁଅ ଅଂଶୁମତଙ୍କୁ ଡାକି, ରାଜା, ତାଙ୍କ ପଉତାକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଷଷ୍ଟିସ୍ତାତ ସହସ୍ରାଣି ପୁତ୍ରାଣାମମିତୌଜସାମ୍। କାପିଲଂ ତେଜ ଆସାଦ୍ଯ ମତ୍କୃତେନିଧନଂ ଗତାଃ
ମୋର ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କପିଳଙ୍କ ତେଜରେ, ମୋ ଦୋଷରେ, ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ତଵ ଚାପି ପିତା ତାତ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମଯାଽନଘ। ଧର୍ମଂ ସଂରକ୍ଷମାଣେନ ପୌରାଣାଂ ହିତମିଚ୍ଛତା
ଏବଂ ତୋର ବାପାକୁ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁରାତନ ଲୋକମାନେ ଭଲ ରୁହନ୍ତି ବୋଲି ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି।
କିମର୍ଥଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲଃ ସଗରଃ ପୁତ୍ରମାତ୍ମଜମ୍। ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍ଦୁସ୍ତ୍ଯଜଂ ଵୀରଂ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ
କାହିଁକି ରାଜା ସାଗର, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ନିଜ ପୁଅ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ବୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ, ତପସ୍ବୀ।
ଅସମଞ୍ଜ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସଗରସ୍ଯ ସୁତୋ ହ୍ଯଭୂତ୍। ଯଂ ଶୈଵ୍ଯା ଜନଯାମାସ ପୌରାଣାଂ ସ ହି ଦାରକାନ୍
ଅସମଞ୍ଜ ନାମକ ଜଣେ ପୁଅ ସଗରଙ୍କ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଶୈବ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସହରବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁଖ୍ୟାତ ଥିଲେ।
କ୍ରୀଡତଃ ସହସାଽଽସାଦ୍ଯ ତତ୍ରତତ୍ର ମହୀପତେ'। ଚୂଡାସୁ କ୍ରୋଶତୋ ଗୃହ୍ଯନଦ୍ଯାଂ ଚିକ୍ଷେପ ଦୁର୍ବଲାନ୍
ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜା, ସେ ଏଠା-ସେଠା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଶୁମାନେଠାରେ ହଠାତ୍ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ଚୁଲି ଧରି ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ସମୟରେ ନଦୀରେ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ।
ତତଃ ପୌରାଃ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ଭଯଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ। ସଗରଂ ଚାଭ୍ଯଭାଷନ୍ତ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ ସହରବାସୀମାନେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଲେ ଓ ହାତ ଜୋଡି ସଗରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତ୍ଵଂ ନସ୍ତ୍ରାତା ମହାରାଜ ପରଚକ୍ରାଦିଭିର୍ଭଯାତ୍। ଅସମଞ୍ଜଭଯାଦ୍ଧୋରାତ୍ତତୋ ନସ୍ତ୍ରାତୁନର୍ହସି
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆମକୁ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୌରାଣାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଘୋରଂ ନୃପତିସତ୍ତମଃ। ମୁହୂର୍ତଂ ଵିମନା ଭୂତ୍ଵାସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସହରବାସୀମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ରାଜା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ମନ ଭାରି କଲେ, ତାପରେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସମଞ୍ଜ ପୁରାଦଦ୍ଯ ସୁତୋ ମେ ଵିପ୍ରଵାସ୍ଯତାମ୍। ଯଦି ଵୋ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯମେତଚ୍ଛୀଧ୍ରଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଆଜି ମୋ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜକୁ ସହରରୁ ବାହାର କରାଯାଉ। ଯଦି ଏହା ତୁମମାନେ ପସନ୍ଦ କର, ତେବେ ଏହି କାମ ଶୀଘ୍ର କର।
ଏଵମୁକ୍ତା ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସଚିଵାସ୍ତେ ନରାଧିପ। ଯଥୋକ୍ତଂ ତ୍ଵରିତାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଯଥାଽଽଜ୍ଞାପିତଵାନ୍ନୃପଃ
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥା ପୁତ୍ରୋ ମହାତ୍ମନା। ପୌରାଣାଂ ହିତକାମେନ ସଗରେଣ ଵିଵାସିତଃ
ସଗରଙ୍କ ସହରବାସୀମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିଜ ପୁଅକୁ କିପରି ବାହାର କରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଅଂଶୁମାଂସ୍ତୁ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଯଦୁକ୍ତଃ ସଗରେଣ ହି। ତତ୍ତେ ସର୍ଵଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ମେ
ଏବେ ମହାଧନୁର୍ଧର ଅଂଶୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଗର କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ପିତୁଶ୍ ତେଽହଂତ୍ଯାଗେନ ପୁତ୍ରାଣାଂ ନିଧନେନ ଚ। ଅଲାଭେନ ତଥାଽଶ୍ଵସ୍ ପରିତପ୍ଯାମି ପୁତ୍ରକ
ତୁମର ବାପାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ, ପୁଅମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଘୋଡ଼ା ମିଳିନଥିବାରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହେଉଛି, ପୁଅ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖାଭିସଂତପ୍ତଂ ଯଜ୍ଞଵିଘ୍ନାଚ୍ଚ ମୋହିତମ୍। ହଯସ୍ଯାନଯନାତ୍ପୌତ୍ର ନରକାନ୍ମାଂ ସମୁଦ୍ଧର
ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନରେ ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛି, ଘୋଡ଼ା ଆଣି ମୋତେ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ନାତି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଏଵଂ ସ ସାଗରୋ ରାଜନ୍ପୂରିତୋଽଗସ୍ତ୍ଯଦୂପିତଃ ।। ଜଗାମ ଦୁଃଖାତ୍ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ରଵୈ ଦାରିତା ମହୀ
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି। ଏଭଳି ଭାବେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସଗର, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମି ଫାଟିଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ସ ତୁ ତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ସମୁଦ୍ରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ। ଅପଶ୍ଯଚ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଂ କପିଲଂ ତୁରଗଂ ଚ ତମ୍
ସେ ସେଇ ପଥରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା କପିଳ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଜସୋ ରାଶିଂ ପୁରାଣମୃପିସତ୍ତମମ୍। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଭୂମୌ କାର୍ଯମସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ପୁରାତନ, ତେଜସ୍ୱୀ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାଥା ଭୂମିରେ ଲଗାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ନିଜ ଅନୁରୋଧ ଜଣାଇଲେ।
ତତଃ ପ୍ରୀତୋ ମହାରାଜ କପିଲୋଂଽଶୁମତୋଽଭଵତ୍। ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵରଦୋସ୍ମୀତି ଭାରତ
ତାପରେ, ରାଜା, କପିଳ ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଵର ଦେଉଛି।'
ସ ଵଵ୍ରେ ତୁରଗଂ ତତ୍ର ପ୍ରଥମଂ ଯଜ୍ଞକାରଣାତ୍। ଦ୍ଵିତୀଯମୁଦକଂ ଵଵ୍ରେ ପିତୄଣାଂ ପାଵନେଚ୍ଛଯା
ସେ ପ୍ରଥମେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ଚାହିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ପିତୃମାନେ ପବିତ୍ର ହେଉନ୍ତି ବୋଲି ପାଣି ଚାହିଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜାଃ କପିଲୋ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ। ଦଦାନି ତଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯଦ୍ଯତ୍ପ୍ରାର୍ଥଯସେଽନଘ
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କପିଳ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, ମୁଁ ଦେବି।'
ତ୍ଵଯି କ୍ଷମା ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚାପି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ତ୍ଵଯା କୃତାର୍ଥଃ ସଗରଃ ପୁତ୍ରଵାଂଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା ପିତା
ତୁମରେ ଧୈର୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ବସିଛି। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସଗରଙ୍କ କାମ ସଫଳ ହେଲା, ଏବଂ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ବାପାଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ।
ତଵ ଚୈଵ ପ୍ରଭାଵେନ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ସାଗରାଃ। `ଶଲଭତ୍ଵଂ ଗତା ଯେ ତେ ମମ କ୍ରୋଧହୁତାଶନେ
ତୁମର ଶକ୍ତିରେ, ସାଗରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୋକା ହେଇ ମୋର କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଁଚିବେ।
ପୌତ୍ରଶ୍ଚ ତେ ତ୍ରିପଥଗାଂ ତ୍ରିଦିଵାଦାନଯିଷ୍ଯତି। ପାଵନାର୍ଥଂ ସାଗରାଣାଂ ତୋଷଯିତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍
ତୁମର ପୁଅ ତିନିପଥ ନଦୀକୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆଣିବେ, ସାଗରମାନଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି।
ହଯଂ ନଯସ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯାଜ୍ଞିଂ ନରପୁଙ୍ଗଵ। ଯଜ୍ଞଃ ସମାପ୍ଯତାଂ ତାତ ସଗରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ମନ୍ତ୍ରୀ, ତୁମେ ଘୋଡାକୁ ନେଇ, ମହାତ୍ମା ସାଗରଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର; ତୁମର ଭଲ ହେଉ।
ଅଂଶୁମାନେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କପିଲେନ ମହାତ୍ମନା। ଆଜଗାମ ହଯଂ ଗୃହ୍ଯ ଯଜ୍ଞଵାଟଂ ମହାତ୍ମନଃ
ମହାତ୍ମା କପିଳଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଅଂଶୁମାନ ଘୋଡାକୁ ନେଇ, ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ।
ସୋଭିଵାଦ୍ଯ ତତଃ ପାଦୌ ସଗରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମୂର୍ଧ୍ନି ତନାପ୍ଯୁପାଘ୍ରାତସ୍ତସ୍ମୈ ସର୍ଵଂନଯ୍ଵେଦଯତ୍
ତାପରେ, ସେ ସାଗର ମହାତ୍ମାଙ୍କର ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ଆଲିଂଗନ ପାଇ, ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ଯଥା ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚାପି ସାଗରାଣାଂ କ୍ଷଯଂ ତଥା। ତଂ ଚାସ୍ମୈ ହଯମାଚଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞଵାଟମୁପାଗତମ୍
ଅଂଶୁମାନ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ ଓ ଶୁଣିଥିଲେ, ସାଗରପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଓ ଘୋଡା ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଆସିଥିବା ବିଷୟ ତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।