ଛିନ୍ନଶୀର୍ଷା ଵିଦେହାଶ୍ଚ ଭିନ୍ନଜାନ୍ଵସ୍ଥିମସ୍ତକାଃ। ପ୍ରାଣିନଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ
କେହି ମୁଣ୍ଡ କଟା, କେହି ଶରୀର ବିନା, କେହି ହାଡ଼ ଓ ଗଠି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ହି ଖନତାଂ ତେଷାଂ ସମୁଦ୍ରଂ ଵରୁଣାଲଯମ୍। ଵ୍ଯତୀତଃ ସୁମହାନ୍କାଲୋ ନ ଚାଶ୍ଵଃ ସମଦୃଶ୍ଯତ
ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ଖୋଦିବା ସମୟରେ ବହୁତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ କଟିଗଲା, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ପୂର୍ଵୋତ୍ତରେ ଦେଶେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ମହୀପତେ। ଵିଦାର୍ଯ ପାତାଲମଥ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସଗରାତ୍ମଜାଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ସମୁଦ୍ରର ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ସାଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କ୍ରୋଧରେ ପାତାଳକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ତ ହଯଂ ଯତ୍ର ଵିଚରନ୍ତଂ ମହୀତଲେ। କପିଲଂ ଚ ମହାତ୍ମାନଂ ତେଜୋରାଶିମନୁତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ମାଟି ଉପରେ ଘୁରୁଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଅତି ମହାନ ଆତ୍ମା, ଅପୂର୍ବ ତେଜର ମାଳିକ କପିଳଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତେଜସା ଦୀପ୍ଯମାନଂ ତୁ ଜ୍ଵାଲାଭିରିଵ ପାଵକମ୍। `ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ଵିସ୍ମିତାଃ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁଃ ସଗରାତ୍ମଜାଃ
ତେଜରେ ଅଗ୍ନିର ନିଆଁ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କପିଳଙ୍କୁ ଦେଖି, ସାଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
*ତେତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହଯଂ ରାଜନ୍ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହାଃ। ଅନାଦୃତ୍ ମହାତ୍ମାନଂ କପିଲଂ କାଲଚୋଦିତାଃ
ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି, ରାଜା, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦର ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ଚାପରେ ସେମାନେ ମହାନ କପିଳଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ସଂଫୁଦ୍ଧାଃ ସଂପ୍ରଧାଵନ୍ତ ଵାଜିଗ୍ରହଣକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ କପିଲୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଧରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ; ତାହାପରେ, ରାଜା, ମହାମୁନି କପିଳ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଵାସୁଦେଵେତି ଯଂ ପ୍ରାହୁଃ କପିଲଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍। ସ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିକତଂ କୃତ୍ଵା ତେଜସ୍ତେଷୁ ସମୁତ୍ସୃଜନ୍
ଯିଏକି ବାସୁଦେବ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ସେ ମହାମୁନି କପିଳ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ତୀବ୍ର କରି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କର ତେଜ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଦଦାହ ସୁମହାତେଜା ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧୀନ୍ସ ସାଗରାନ୍। ଷଷ୍ଟିଂ ରତାନି ସହସ୍ରାଣି ଯୁଗପନ୍ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଏହି ମହାତେଜସ୍ବୀ କପିଳ ମୁନି, ସାଗରଙ୍କ ଅବିବେକୀ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅକୁ ଏକେବାରେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତାନ୍ନାରଦଃ ସୁମହାତପାଃ। ସଗରାନ୍ତିକମାଗତ୍ଯ ତଚ୍ଚ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ମହାତପସ୍ବୀ ନାରଦ, ସାଗରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତ କଥା ତାଙ୍କୁ କୁହିଲେ।
ସ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଘୋରଂ ରାଜା ମୁନିମୁଖୋଦ୍ଗତମ୍। ମହୂର୍ତଂ ଵିମନା ଭୂତ୍ଵା ସ୍ଥାଣୋର୍ଵାକ୍ଯମଚିନ୍ତଯତ୍
ମୁନିଙ୍କ ମୁଖରୁ ସେଇ ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ମନମରା ହେଲେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳଙ୍କ ଉପଦେଶ ଭାବିଲେ।
ସ ପୁତ୍ରନିଧନୋତ୍ଥେନ ଦୁଃଖେନ ସମଭିପ୍ଲୁତଃ। ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନାଽଽଶ୍ଵାସ୍ଯ ହଯମେଵାନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍
ପୁଅମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇ, ସେ ଆପଣକୁ ସ୍ଥିର କରି, ପୁଣି ଘୋଡ଼ା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅଶୁମନ୍ତଂ ସମାହୂଯ ଅସମଞ୍ଜସୁତଂ ତଦା। ପୌତ୍ରଂ ଭରତଶାର୍ଦୂଲ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ପୁଅ ଅଂଶୁମତଙ୍କୁ ଡାକି, ରାଜା, ତାଙ୍କ ପଉତାକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଷଷ୍ଟିସ୍ତାତ ସହସ୍ରାଣି ପୁତ୍ରାଣାମମିତୌଜସାମ୍। କାପିଲଂ ତେଜ ଆସାଦ୍ଯ ମତ୍କୃତେନିଧନଂ ଗତାଃ
ମୋର ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ, ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କପିଳଙ୍କ ତେଜରେ, ମୋ ଦୋଷରେ, ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ।
ତଵ ଚାପି ପିତା ତାତ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମଯାଽନଘ। ଧର୍ମଂ ସଂରକ୍ଷମାଣେନ ପୌରାଣାଂ ହିତମିଚ୍ଛତା
ଏବଂ ତୋର ବାପାକୁ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁରାତନ ଲୋକମାନେ ଭଲ ରୁହନ୍ତି ବୋଲି ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି।
କିମର୍ଥଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲଃ ସଗରଃ ପୁତ୍ରମାତ୍ମଜମ୍। ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍ଦୁସ୍ତ୍ଯଜଂ ଵୀରଂ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ତପୋଧନ
କାହିଁକି ରାଜା ସାଗର, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ନିଜ ପୁଅ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ବୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ, ତପସ୍ବୀ।
ଅସମଞ୍ଜ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ସଗରସ୍ଯ ସୁତୋ ହ୍ଯଭୂତ୍। ଯଂ ଶୈଵ୍ଯା ଜନଯାମାସ ପୌରାଣାଂ ସ ହି ଦାରକାନ୍
ଅସମଞ୍ଜ ନାମକ ଜଣେ ପୁଅ ସଗରଙ୍କ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଶୈବ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସହରବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁଖ୍ୟାତ ଥିଲେ।
କ୍ରୀଡତଃ ସହସାଽଽସାଦ୍ଯ ତତ୍ରତତ୍ର ମହୀପତେ'। ଚୂଡାସୁ କ୍ରୋଶତୋ ଗୃହ୍ଯନଦ୍ଯାଂ ଚିକ୍ଷେପ ଦୁର୍ବଲାନ୍
ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜା, ସେ ଏଠା-ସେଠା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଶୁମାନେଠାରେ ହଠାତ୍ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ଚୁଲି ଧରି ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ସମୟରେ ନଦୀରେ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ।
ତତଃ ପୌରାଃ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ଭଯଶୋକପରିପ୍ଲୁତାଃ। ସଗରଂ ଚାଭ୍ଯଭାଷନ୍ତ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତାପରେ ସହରବାସୀମାନେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଲେ ଓ ହାତ ଜୋଡି ସଗରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତ୍ଵଂ ନସ୍ତ୍ରାତା ମହାରାଜ ପରଚକ୍ରାଦିଭିର୍ଭଯାତ୍। ଅସମଞ୍ଜଭଯାଦ୍ଧୋରାତ୍ତତୋ ନସ୍ତ୍ରାତୁନର୍ହସି
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଆମକୁ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୌରାଣାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଘୋରଂ ନୃପତିସତ୍ତମଃ। ମୁହୂର୍ତଂ ଵିମନା ଭୂତ୍ଵାସଚିଵାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସହରବାସୀମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ରାଜା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ମନ ଭାରି କଲେ, ତାପରେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସମଞ୍ଜ ପୁରାଦଦ୍ଯ ସୁତୋ ମେ ଵିପ୍ରଵାସ୍ଯତାମ୍। ଯଦି ଵୋ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯମେତଚ୍ଛୀଧ୍ରଂ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଆଜି ମୋ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜକୁ ସହରରୁ ବାହାର କରାଯାଉ। ଯଦି ଏହା ତୁମମାନେ ପସନ୍ଦ କର, ତେବେ ଏହି କାମ ଶୀଘ୍ର କର।
ଏଵମୁକ୍ତା ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସଚିଵାସ୍ତେ ନରାଧିପ। ଯଥୋକ୍ତଂ ତ୍ଵରିତାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଯଥାଽଽଜ୍ଞାପିତଵାନ୍ନୃପଃ
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥା ପୁତ୍ରୋ ମହାତ୍ମନା। ପୌରାଣାଂ ହିତକାମେନ ସଗରେଣ ଵିଵାସିତଃ
ସଗରଙ୍କ ସହରବାସୀମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିଜ ପୁଅକୁ କିପରି ବାହାର କରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଅଂଶୁମାଂସ୍ତୁ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଯଦୁକ୍ତଃ ସଗରେଣ ହି। ତତ୍ତେ ସର୍ଵଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ମେ
ଏବେ ମହାଧନୁର୍ଧର ଅଂଶୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଗର କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ପିତୁଶ୍ ତେଽହଂତ୍ଯାଗେନ ପୁତ୍ରାଣାଂ ନିଧନେନ ଚ। ଅଲାଭେନ ତଥାଽଶ୍ଵସ୍ ପରିତପ୍ଯାମି ପୁତ୍ରକ
ତୁମର ବାପାଙ୍କ ତ୍ୟାଗ, ପୁଅମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଘୋଡ଼ା ମିଳିନଥିବାରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହେଉଛି, ପୁଅ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖାଭିସଂତପ୍ତଂ ଯଜ୍ଞଵିଘ୍ନାଚ୍ଚ ମୋହିତମ୍। ହଯସ୍ଯାନଯନାତ୍ପୌତ୍ର ନରକାନ୍ମାଂ ସମୁଦ୍ଧର
ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନରେ ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଛି, ଘୋଡ଼ା ଆଣି ମୋତେ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କର, ନାତି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ଏଵଂ ସ ସାଗରୋ ରାଜନ୍ପୂରିତୋଽଗସ୍ତ୍ଯଦୂପିତଃ ।। ଜଗାମ ଦୁଃଖାତ୍ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ରଵୈ ଦାରିତା ମହୀ
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି। ଏଭଳି ଭାବେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସଗର, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମି ଫାଟିଥିଲା, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ସ ତୁ ତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ସମୁଦ୍ରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ। ଅପଶ୍ଯଚ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଂ କପିଲଂ ତୁରଗଂ ଚ ତମ୍
ସେ ସେଇ ପଥରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା କପିଳ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଜସୋ ରାଶିଂ ପୁରାଣମୃପିସତ୍ତମମ୍। ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଭୂମୌ କାର୍ଯମସ୍ମୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ପୁରାତନ, ତେଜସ୍ୱୀ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାଥା ଭୂମିରେ ଲଗାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ନିଜ ଅନୁରୋଧ ଜଣାଇଲେ।