ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ଵିବୁଧାଃ ସର୍ଵେ ଯଥାକାମଂ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ମହତା କାଲଯୋଗେନ ପ୍ରକୃତିଂ ଯାସ୍ଯତେଽର୍ଣଵଃ
ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ; ସମୟ ଆସିଲେ, ଭାଗ୍ୟର ଚଳାଣରେ ସମୁଦ୍ର ପୁଣି ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ଜ୍ଞାତୀଂଶ୍ଚ କାରଣଂ କୃତ୍ଵା ମହାରାଜୋ ଭଗୀଥଃ। `ପୂରଯିଷ୍ଯତି ତୋଯୌଘୈଃ ସମୁଦ୍ରଂ ନିଧିମମ୍ଭସାମ୍
ମହାରାଜ ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦ୍ୱାରା କାରଣ କରି, ଅନେକ ପାଣିର ଧାରା ଦେଇ ସମୁଦ୍ରକୁ ପୁଣି ପୂରଣ କରିବେ।
ପିତାମହଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେ ଵିବୁଧସତ୍ତମାଃ। କାଲଯୋଗଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତୋ ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚାପି ଯଥାଗତମ୍
ପିତାମହଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଫେରିଗଲେ।
କଥଂ ଵୈ ଜ୍ଞାତଯୋବ୍ରହ୍ମନ୍କାରଣଂ ଚାତ୍ର କିଂ ମୁନେ। କଥଂ ସମୁଦ୍ରଃ ପୂର୍ଣଶ୍ଚ ଭଗୀରଥପରିଶ୍ରମାତ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, କିପରି ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଏଠାରେ ଜଡିତ ହେଲେ ଓ କାହିଁକି? ଏଉଁ ମୁନି, କିପରି ଭଗୀରଥଙ୍କର ପ୍ରୟାସରେ ସମୁଦ୍ର ପୁଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା?
ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତପୋଧନ। କଥ୍ଯମାନଂ ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ରାଜ୍ଞାଂ ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ଏହି କଥାଟିକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ତପୋଧନ, ତୁମେ ରାଜାମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଧର୍ମରାଜ୍ଞା ମହାତ୍ମନା। କଥଯାମାସ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସଗରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏପରି ମହାତ୍ମା ଧର୍ମରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କର ମହିମା କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତଃ ସଗରୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ। ରୂପସତ୍ଵବଲୋପେତଃ ସ ଚାପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏକ ରାଜା, ତାଙ୍କ ନାମ ସଗର, ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ।
ସ ହୈହଯାନ୍ସମୁତ୍ସାଦ୍ଯ ତାଲଜଙ୍ଘାଂଶ୍ଚ ଭାରତ। ଵଶେ ଚ କୃତ୍ଵା ରାଜନ୍ଯାନ୍ସ୍ଵରାଜ୍ଯମନୁଶିଷ୍ଟଵାନ୍
ହେ ଭାରତ, ସେ ହୈହୟ ଓ ତାଳଜଂଘମାନୋକୁ ଦମନ କରି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନୋକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖି, ନିଜ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯେ ତ୍ଵଭଵତାଂ ରୂପଯୌଵନଦର୍ପିତେ। ଵୈଦର୍ଭୀ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈଵ୍ଯା ଚ ଭରତର୍ଷଭ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ରାଣୀ ଥିଲେ, ଏକ ଭାଇଦର୍ଭୀ, ଅନ୍ୟଟି ଶୈବ୍ୟା, ଦୁହେଁ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ।
ସପୁତ୍ରକାମୋ ନୃପତିସ୍ତପ୍ଯତେ ସ୍ମ ମହତ୍ତପଃ। ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୈଲାସଂ ଗିରିମାଶ୍ରିତଃ
ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ ସହିତ କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ତପ୍ଯମାନଃ ସୁମହତ୍ତପୋଯୋଗସମନ୍ଵିତଃ। ଆସସାଦ ମହାତ୍ମାନଂ ତ୍ର୍ଯକ୍ଷଂ ତ୍ରିପୁରମର୍ଦନମ୍
ସେ ରାଜା ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ବିଶେଷ ତପୋବଳ ଅର୍ଜନ କରି, ମହାତ୍ମା ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଶଂକରଂ ଭଵମୀଶାନଂ ପିନାକିଂ ଶୂଲପାଣିନମ୍। ତ୍ର୍ଯମ୍ବକଂ ଶିଵମୁଗ୍ରେଶଂ ବହୁରୂପମୁମାପତିମ୍
ଶଙ୍କର, ଭବ, ଈଶାନ, ପିନାକଧାରୀ, ଶୂଳଧାରୀ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଶିବ, ଉଗ୍ରେଶ୍ୱର, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଉମାପତିଙ୍କୁ ସେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଵରଦଂ ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ନୃପଃ। ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହାବାହୁଃ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ସମଯାଚତ
ସେ ଦୟାଳୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଦେଖି, ରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ ଏବଂ ପୁଅ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ତଂ ପ୍ରୀତିମାନ୍ହରଃ ପ୍ରାହ ସଭାର୍ଯଂ ନୃପସତ୍ତମମ୍। ଯସ୍ମିନ୍ଵୃତୋ ମୁହୂର୍ତେଽହଂ ତ୍ଵଯେହ ନୃପତେ ଵରମ୍
ହର ଖୁସି ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ସହିତ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁ ସମୟ ଚାହଁ, ସେଇଁଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି।'
ଷଷ୍ଟିଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଶୂରାଃ ପରମଦର୍ପିତାଃ। ଏକସ୍ଯାଂ ସଂଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପତ୍ନ୍ଯାଂ ନରଵରୋତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତୁମର ଏକ ପତ୍ନୀରୁ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପ୍ରବଳ ଏବଂ ଅତି ଗର୍ବିତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ତେ ଚୈଵସର୍ଵେ ସହିତାଃ କ୍ଷଯଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ପାର୍ଥିଵ। ଏକୋ ଵଂଶଧରଃ ଶୂର ଏକସ୍ଯାଂ ସଂଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ନଷ୍ଟ ହେବେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀରୁ ଏକ ପ୍ରବଳ ଓ ବଂଶଧର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତଂ ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ। ସ ଚାପି ସଗରୋ ରାଜା ଜଗାମ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍
ଏଭଳି କହି, ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ସାଗର ରାଜା ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହିତସ୍ତତ୍ର ହୋଽତିହୃଷ୍ଟମନାସ୍ତଦା। `କାଲଂ ଶଂଭୁଵରପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ସଗରୋଽନଯତ୍
ସେଠାରେ, ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ସହିତ, ସାଗର ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପୂରଣ ହେବାର ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତସ୍ଯ ତେମନୁଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାର୍ଯେ କଲଲୋଚନେ। ଵୈଦର୍ଭୀ ଚୈଵ ଶୈବ୍ଯା ଚ ଗର୍ଭିଣ୍ଯୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ
ତାପରେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଚଉଡ଼ିଆଁ ଆଖି ଥିବା ପତ୍ନୀ—ବୈଦର୍ଭୀ ଏବଂ ଶୈବ୍ୟା—ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ଵୈଦର୍ଭୀ ଗର୍ଭାଲାବୁଂ ଵ୍ଯଜାଯତ। ଶୈଵ୍ଯା ଚ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରଂ କୁମାରଂ ଦେଵରୂପିଣମ୍
ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ବୈଦର୍ଭୀ ଏକ ଲାଉ ଆକାରର ଗର୍ଭ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶୈବ୍ୟା ଦେବତା ସଦୃଶ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତଦାଽଲାବୁଂ ସମୁତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ସ ପାର୍ଥିଵଃ। ଅଥାନ୍ତରିକ୍ଷାଚ୍ଛୁଶ୍ରାଵ ଵାଚଂ ଗଂଭୀରନିଃସ୍ଵନାମ୍
ତାପରେ ରାଜା ସେଇ ଲାଉଟିକୁ ଫେଙ୍କିଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; କିନ୍ତୁ ଆକାଶରୁ ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ ଏକ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ରାଜନ୍ମା ସାହସଂକାର୍ଷୀଃ ପୁତ୍ରାନ୍ନ ତ୍ଯକ୍ତୁମର୍ହସି। ଅଲାବୁମଧ୍ଯାନ୍ନିଷ୍କୃଷ୍ଯ ଵୀଜଂ ଯତ୍ନେନ ଗୋପ୍ଯତାମ୍
'ହେ ରାଜା, ଅବିବେକୀ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପୁଅମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଲାଉ ମଧ୍ୟରୁ ବୀଜକୁ ସାବଧାନରେ କାଢ଼ି ରଖ।'
ସୋପସ୍ଵେଦେଷୁ ପାତ୍ରେଷୁ ଘୃତପୂର୍ଣେଷୁ ଭାଗଶଃ। ତତଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ପାର୍ଥିଵ
'ଘୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଭାଗଭାଗରେ ରଖି, ତୁମେ ତାପରେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ପାଇବା, ହେ ରାଜା।'
ମହାଦେଵେନ ଦିଷ୍ଟଂ ତେ ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ନରାଧିପ। ଅନେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ମା ତେ ବୁଦ୍ଧିରତୋଽନ୍ଯଥା
'ମହାଦେବ ତୁମ ପାଇଁ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ହେ ନରପତି; ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ କର, ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରନି।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାନ୍ତରିକ୍ଷାଚ୍ଚ ସ ରାଜା ରାଜସତ୍ତମଃ। ଯଥୋକ୍ତଂ ତଚ୍ଚରାକାଥ ଶ୍ରଦ୍ଦଧଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ଏହି କଥା ଆକାଶରୁ ଶୁଣି, ରାଜା ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମାନି, ଯେପରି ଦିଆଯାଇଥିଲା ସେପରି କାମ କଲେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
[ଏକୈକଶସ୍ତତଃ କୃତ୍ଵା ବୀଜଂ ବୀଜଂ ନରାଧିପଃ। ଘୃତପୂର୍ଣେଷୁ କୁମ୍ଭେଷୁ ତାନ୍ଭାଗାନ୍ଵିଦଧେ ତତଃ
ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୀଜକୁ ଘୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭରେ ଭାଗଭାଗରେ ରଖିଲେ।
ଧାତ୍ରୀଶ୍ଚୈକୈକଶଃ ପ୍ରାଦାତ୍ପୁତ୍ରରକ୍ଷଣତତ୍ପରଃ। ତତଃ କାଲେନ ମହତା ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁର୍ମହାବଲାଃ ।।]
ପୁଅମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୀଜକୁ ଏକ ଧାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ପ୍ରବଳ ପୁଅମାନେ ବାହାରିଲେ।
ଷଷ୍ଟିଃ ପୁତ୍ରସହସ୍ରଣି ତସ୍ଯାପ୍ରତିମତେଜସଃ। ରୁଦ୍ରପ୍ରସାଦାଦ୍ରାଜର୍ଷେଃ ସମଜାଯନ୍ତ ପାର୍ଥିଵ
ସେଇ ରାଜାରୁ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ, ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ୱୀ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ରାଜା।
ତେ ଘୋରାଃ କ୍ରୂରକର୍ମାଣ ଆକାଶପରିସର୍ପିଣଃ। ବହୁତ୍ଵାଚ୍ଚାଵଜାନନ୍ତଃ ସର୍ଵାଲ୍ଲୋଁକାନ୍ସହାମରାନ୍
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର, କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା; ସଂଖ୍ୟାରେ ବେଶି ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ, ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଅବହେଳା କରୁଥିଲେ।
ତ୍ରିଦଶାଂଶ୍ଚାପ୍ଯବାଧନ୍ତ ତଥା ଗନ୍ଧର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍। ସର୍ଵାଣି ଚୈଵ ଭୂତାନି ଶୂରା ସମରଶାଲିନଃ
ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ ଏହି ପ୍ରବଳ ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଥିଲେ।