କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ତରଣଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ନଭୋଗତଃ। ଵଚସ୍ତଵାନତିକ୍ରାମନ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯଃ ଶୈଲୋ ନ ଵର୍ଧତେ
କ୍ରୋଧରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଆକାଶକୁ ବଢ଼ିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, ତୁମେ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଲେ, ସେଠାରେ ଥମେଇଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲାନି।
ତମସା ଚାଵୃତେଲୋକେ ମୃତ୍ଯୁନାଽଭ୍ଯର୍ଦିତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ତ୍ଵାମେଵ ନାଥମାସାଦ୍ଯ ନିର୍ଵୃତିଂ ପରମାଂ ଗତାଃ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ନାଥ ଭାବେ ପାଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ ଭଯଭୀତାନାଂ ନିତ୍ଯଶୋ ଭଗଵାନ୍ଗତିଃ। ତତସ୍ତ୍ଵାର୍ତାଃ ପ୍ରଯାଚାମୋ ଵରଂ ତ୍ଵାଂ ଵରଦୋ ହ୍ଯସି
ଆମେ ସବୁବେଳେ ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ, ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭଗବାନ, ଆପଣ ଆମର ଆଶ୍ରୟ। ଏହି କାରଣରୁ, ଆମେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦୟାକରି ଏକ ଦାନ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ, କାରଣ ଆପଣ ଦାନଦାତା।
କିମର୍ଥଂ ସହସା ଵିନ୍ଧ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମୁନେ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ କାହିଁକି ହଠାତ୍ କ୍ରୋଧରେ ବଡ଼ ହେଇଗଲା? ମହାମୁନି, ଏହା ଆମେ ଏକଦମ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଅଦ୍ରିରାଜଂ ମହାଘୋରଂ ରମେରୁଂ କନକପର୍ଵତମ୍। ଉଦଯାସ୍ତମନେ ଭାନୁଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଵର୍ତତ
ପର୍ବତମାନଙ୍କ ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ଓ ସୁନାର ପର୍ବତ ମେରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତନ କରି, ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଘୂରେ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଵିନ୍ଧ୍ଯ ଶୈଲଃ ସୂର୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଯଥା ହି ମେରୁର୍ଭଵତା ନିତ୍ଯଶଃ ପରିଗମ୍ଯତେ
ଏହା ଦେଖି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଯେପରି ତୁମେ ସଦା ମେରୁକୁ ଘୂରୁଛ, ଏମିତି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଘୂର।'
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଶ୍ଚ କ୍ରିଯତେ ମାମେଵଂ କରୁ ଭାସ୍କର। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ସୂର୍ଯଃ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାପତ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — 'ମୁଁ ଏହି ପରିଦକ୍ଷିଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କରୁନାହିଁ, ହେ ପର୍ବତ।'
ନାହମାତ୍ମେଚ୍ଛଯା ଶୈଲ କରୋମ୍ଯେନଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଏଷ ମାର୍ଗଃ ପ୍ରଦିଷ୍ଟୋ ମେ ଯେନେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ଜଗତ୍
'ମୋତେ ଯେଉଁ ପଥ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହି ବିଶ୍ୱ ଯେପରି ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେହିପରି ମୁଁ ଚାଲିଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ସହସାଽଚଲଃ। ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ମାର୍ଗଂ ରୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛନ୍ପରଂତପ
ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଅଚଳ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ହଠାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଳିଯାନ୍ତି।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵ ଏଵ। ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସମାଗମ୍ଯ ମହାଦ୍ରିରାଜମ୍। ନିଵାରଯାମାସୁରୁପାଯତସ୍ତଂ ନ ଚ ସ୍ମ ତେଷାଂ ଵଚନଂ ଚକାର
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ଏକଠି ହୋଇ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥାଭିଜଗ୍ମୁର୍ମୁନିମାଶ୍ରମସ୍ଥଂ ତପସ୍ଵିନଂ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରିଷ୍ଠମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଵୀର୍ଯଦୀପ୍ତଂ ତଂ ଚାର୍ଥମୂଚୁଃ ସହିତାଃ ସୁରାସ୍ତେ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ତପସ୍ୱୀ, ଧର୍ମରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହିଲେ।
ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦର୍ମସୋର୍ମାର୍ଗଂ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଗତିଂ ତଥା। ଶୈଲରାଜୋ ଵୃଣୋତ୍ଯେପ ଵିନ୍ଧ୍ଯଃ କ୍ରୋଧଵଶାନୁଗଃ
ପାହାଡ଼ରାଜା ବିନ୍ଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାସ୍ତା, ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଗତିକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଉଛନ୍ତି।
ତଂ ନିଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଋତେ ତ୍ଵାଂ ହି ମହାଭାଗ ତସ୍ମାଦେନଂ ନିଵାରଯ
ଓ ଦ୍ବିଜୋତ୍ତମ, ତୁମ୍ଭିନ୍ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିଯୋଗୁଁ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରୋକ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିପ୍ରଃ ସୁରାଣାଂ ଶୈଲମଭ୍ଯଗାତ୍। ସୋଭିଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ସଦାରଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଋଷି ଅପନାର ଜନାନୀ ସହିତ ପାହାଡ଼ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି ବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମାର୍ଗମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦତ୍ତଂ ଭଵତା ପର୍ଵତୋତ୍ତମ। ଦକ୍ଷିଣାମଭିଗନ୍ତାସ୍ମି ଦିଶେ କାର୍ଯେଣ କେନଚିତ୍
ହେ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଏକ ରାସ୍ତା ଦେବାକୁ ଚାହିଁ। ମୁଁ କିଛି କାମରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯାଵଦାଗମନଂ ମହ୍ଯଂ ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପାଲଯ। ନିଵୃତ୍ତେ ମଯି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ତତୋ ଵର୍ଧସ୍ଵ କାମତଃ
ମୁଁ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ଏଭଳି ରହ। ମୁଁ ଫେରିଲେ, ହେ ପାହାଡ଼ରାଜା, ତାପରେ ଚାହିଁଲେ ଯେପରି ଚାହଁ, ବଢ଼।
ଏଵଂ ସ ସମଯଂ କୃତ୍ଵାଵିନ୍ଧ୍ଯେନାମିତ୍ରକର୍ଶନ। ଅଦ୍ଯାପି ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଦେଶାଦ୍ଵାରୁଣିର୍ନ ନିଵର୍ତତେ
ଏଭଳି ବିନ୍ଧ୍ୟ ସହିତ ଏହି ଚୁକ୍ତି କରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ହରାଯାନ୍ତି, ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାରୁଣି ଋଷି ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶରୁ ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ଵିନ୍ଧ୍ଯୋଽପିତଦ୍ଭଯାଦ୍ରାଜନ୍କୁଞ୍ଚିତାଙ୍ଗୋ ନ ଵର୍ଧତେ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି
ବିନ୍ଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ଭୟରେ, ତାଙ୍କ ଆକୃତି ଭାଙ୍ଗି ରହିଛନ୍ତି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବଢ଼ିପାରୁନାହାନ୍ତି—ଏହି ଅନୁସନ୍ଧାନ ତୁମେ ମୋତେ କରିଥିଲ।
କାଲେଯାସ୍ତୁ ଯଥା ରାଜନ୍ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିଷୂଦିତାଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯାଦ୍ଵରମାସାଦ୍ଯ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ କାଳେୟମାନେଙ୍କୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦୟାରେ ବିନାଶ କରିଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ସେ କଥା ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୈତ୍ରାଵରୁଣିରବ୍ରଵୀତ୍। କିମର୍ଥମଭିଯାତା ସ୍ଥ ଵରଂ ମତ୍ତଃ କମିଚ୍ଛଥ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମିତ୍ର ଓ ବାରୁଣିଙ୍କ ପୁତ୍ର କହିଲେ, 'କଣ କାରଣରେ ତମେ ଆସିଛ? ମୋତେ କଣ ଦୟା ଚାହିଁଛ?'
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତତସ୍ତେନ ଦେଵତା ମୁନିମବ୍ରୁଵନ୍। `ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ପୁରନ୍ଦରପୁରୋଗମାଃ
ଏଭଳି ତାଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାତ ଜୋଡି ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଵଂ ତ୍ଵଯୋଚ୍ଛାମ କୃତଂ ହି କାର୍ଯଂ ମହାର୍ଣଵଂ ପୀଯମାନଂ ମହାତ୍ମନ୍। ତତୋ ଵଧିଷ୍ଯାମ ସହାନୁବନ୍ଧା- ନ୍କାଲୋପସୃଷ୍ଟାନ୍ସୁରଵିଦ୍ଵିଷସ୍ତାନ୍
ତୁମେ, ମହାତ୍ମା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛ; ବଡ଼ ସାଗର ପିଆଯାଉଥିଲା। ଏବେ ଆମେ ସମୟରେ ପଠାଯାଇଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ, ସେମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରିବୁ।
ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥେତି ମୁନିରବ୍ରଵୀତ୍। କରିଷ୍ଯେ ଭଵତାଂ କାମଂ ଲୋକାନାଂ ଚ ମହତ୍ସୁଖମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ୱୀ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ। ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବଡ଼ ସୁଖ ଦେବି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋଽଗଚ୍ଛତ୍ସମୁଦ୍ରଂ ସରିତାଂପତିମ୍। ଋଷିଭିଶ୍ଚ ତପଃସିଦ୍ଧୈ ସାର୍ଧଂ ଦେଵୈଶ୍ଚ ସୁଵ୍ରତ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଦେବତା ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସହିତ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମାଲିକ ସମୁଦ୍ର ନିକଟକୁ ଗଲେ, ହେ ସୁବ୍ରତ।
ମନୁଷ୍ଯୋରଗଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷକିଂପୁରୁଷାସ୍ତଥା। ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାନାସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ମଣିଷ, ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖିବାକୁ, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ।
ତତୋଽଭ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ସହିତାଃ ସମୁଦ୍ରଂ ଭୀମନିଃଖନମ୍। ନୃତ୍ଯନ୍ତମିଵ ଚୋର୍ମୀଭିର୍ଵଲ୍ଗନ୍ତମିଵ ଵାଯୁନା
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ଭୟଙ୍କର ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯାହାର ତରଙ୍ଗମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ପବନରେ ତାଳ ମାରି ଉଛଳୁଥିଲା।
ହସନ୍ତମିଵ ଫେନୌଘୈଃ ସ୍ଖଲନ୍ତଂ କନ୍ଦରେଷୁ ଚ। ତାନାଗ୍ରାହସମାକୀର୍ଣଂ ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାନ୍ଵିତମ୍
ଫେନର ତରଙ୍ଗ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଖଣ୍ଡରେ ଖଣ୍ଡରେ ଗଡ଼ିଯାଉଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ନଦୀ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ରେହିଥିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସହିତା ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵମହାରଗାଃ। ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାଭାଗାଃ ସମାସେଦୁର୍ମହୋଦଧିମ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବଡ଼ ବିଶାଳ ନାଗମାନେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମିଶି ମହାସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ସମୁଦ୍ରଂ ସ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାରୁଣିର୍ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଉଵାଚ ସହିତାନ୍ଦେଵାନୃଷୀଂଶ୍ଚୈଵ ସମାଗତାନ୍
ସେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଯିଏ ବାରୁଣିର ପୁତ୍ର, ସମୁଦ୍ର ପହଞ୍ଚି ଏକତ୍ରିତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ଲୋକହିତାର୍ଥଂ ଵୈ ପିବାମି ଵରୁଣାଲଯମ୍। ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯଦନୁଷ୍ଠେଯଂ ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍
ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ବାରୁଣୀର ନିବାସ ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇବି; ଆପଣମାନେ ଯେଉଁ କାମ କରିବାକୁ ଥିବେ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ତାହା ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ।