ରରକ୍ଷ ପୃଥିଵୀଂ ଦେଵୀଂ ଶ୍ରୀମାନତୁଲଵିକ୍ରମଃ। ଦ୍ଵେଷ୍ଟାରସ୍ତସ୍ଯ ନୈଵାସନ୍ସ ଚ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ନ କଂଚନ
ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବ ଓ ଶୌର୍ୟ ଥିବା ସେ ଭୂମି ଦେବୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ତାଙ୍କର କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନଥିଲେ, ସେ କାହାକୁ ଘୃଣା କରୁନଥିଲେ।
ସମଃ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ପ୍ରଜାପତିରିଵାଭଵତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵକର୍ମସୁ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିଥିଲେ, ପ୍ରଜାପତି ପରି; ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ରହିଥିଲେ।
ସ୍ଥିତଃ ସୁମନସୋ ରାଜଂସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞା ସ୍ଵଧିଷ୍ଠିତାଃ। ଵିଧଵାନାଥଵିକଲାନ୍କୃପଣାଂଶ୍ଚ ବଭାର ସଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ଓ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ; ସେ ବିଧବା, ନିରାଶ୍ରୟ, ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖୀମାନେଙ୍କୁ ଦୟା କରିଥିଲେ।
ସୁଦର୍ଶଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମାସୀତ୍ସୋମ ଇଵାପରଃ। ତୁଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସତ୍ଯଵାଗ୍ଦୃଢଵିକ୍ରମଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ରୂପବାନ ଥିଲେ; ସମୃଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ।
ଧନୁର୍ଵେଦେ ତୁ ଶିଷ୍ଯୋଽଭୂନ୍ନୃପଃ ଶାରଦ୍ଵତସ୍ଯ ସଃ। ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ଯ ପ୍ରିଯଶ୍ଚାସୀତ୍ପିତା ତେ ଜନମେଜଯ
ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସେ ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ; ତୁମ ବାପା ଜନମେଜୟ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଲୋକସ୍ଯ ଚୈଵ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରିଯ ଆସୀନ୍ମହାଯଶାଃ। ପରିକ୍ଷୀଣେଷୁ କୁରୁଷୁ ସୋତ୍ତରାଯାମଜୀଜନତ୍
ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; କୁରୁମାନେ ନାଶ ହେବା ପରେ, ସେ ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଇଥିଲେ।
ପରିକ୍ଷିଦଭଵତ୍ତେନ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ବଲୀ। ରାଜଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲୋ ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵଗୁଣୈର୍ଵୃତଃ
ତାଙ୍କଠାରୁ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ପରିକ୍ଷିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ରାଜଧର୍ମ ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଶ୍ଚାତ୍ମଵାଂଶ୍ଚ ମେଧାଵୀ ଧର୍ମସେଵିତା। ଷଡ୍ଵର୍ଗଜିନ୍ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଵିଦୁତ୍ତମଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଛଅ ପ୍ରକାର ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଜୟପ୍ରାପ୍ତ, ଏବଂ ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ।
ପ୍ରଜା ଇମାସ୍ତଵ ପିତା ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷାଣ୍ଯପାଲଯତ୍। ତତୋ ଦିଷ୍ଟାନ୍ତମାପନ୍ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୁଃଖମାଵହନ୍
ତୁମର ପିତା ଏହି ପ୍ରଜାମାନେଙ୍କୁ ଷାଠି ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ। ତା'ପରେ ତାଙ୍କର ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ଅନ୍ତ ଆସିଗଲା, ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଦୁଃଖ ଆସିଲା।
ତତସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରତିପେଦିଵାନ୍। ଇଦଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରାଜ୍ଯଂ କୁରୁକୁଲାଗତମ୍। ବାଲ ଏଵାଭିଷିକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଭୂତାନୁପାଲକଃ
ତା'ପରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରିଲେ। ଏହି କୁରୁବଂଶର ରାଜ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲା। ତୁମେ ଛୁଆଁ ବେଳେ ରାଜା ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷାକାରୀ ହେଲେ।
ନାସ୍ମିନ୍କୁଲେ ଜାତୁ ବଭୂଵ ରାଜା ଯୋ ନ ପ୍ରଜାନାଂ ପ୍ରିଯକୃତ୍ପ୍ରିଯଶ୍ଚ। ଵିଶେଷତଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପିତାମହାନାଂ ଵୃତ୍ତଂ ମହଦ୍ଵୃତ୍ତପରାଯଣାନାମ୍
ଏହି ଗୋତିଏ ବଂଶରେ କେବେ ଏମିତି କୌଣସି ରାଜା ହୋଇନାହାନ୍ତି, ଯିଏ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଭଲ ପାଇବା ନଥିଲେ। ବିଶେଷକରି, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଇଥିଲେ, ତାହା ଭାବିଲେ।
କଥଂ ନିଧନମାପନ୍ନଃ ପିତା ମମ ତଥାଵିଧଃ। ଆଚକ୍ଷଧ୍ଵଂ ଯଥାଵନ୍ମେ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଏମିତି ମହାନ ମନିଷ୍ୟ ମୋ ପିତା କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ? ମୋତେ ସଠିକ୍ ଓ ଏକେକ୍ ଘଟଣା ଭଳିଭଳି କହ, ମୁଁ ସତ୍ୟଟି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଏଵଂ ସଂଚୋଦିତା ରାଜ୍ଞା ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତେ ନରାଧିପମ୍। ଊଚୁଃ ସର୍ଵେ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯହିତୈଷିଣଃ
ରାଜାଙ୍କ ଏମିତି ଅନୁରୋଧରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କର ଭଲ ଓ ପ୍ରିୟ ଭାବନାରେ, ସମସ୍ତେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେହିପରି କହିଦେଲେ।
ସ ରାଜା ପୃଥିଵୀପାଲଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ବଭୂଵ ମୃଗଯାଶୀଲସ୍ତଵ ରାଜନ୍ପିତା ସଦା
ସେହି ରାଜା, ଭୂମିର ରକ୍ଷକ ଓ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜନ, ତୁମର ପିତା ସବୁବେଳେ ଶିକାରକୁ ଭଲପାଉଥିଲେ।
ଯଥା ପାଣ୍ଡୁର୍ମହାବାହୁର୍ଧନୁର୍ଧରଵରୋ ଯୁଧି। ଅସ୍ମାସ୍ଵାସଜ୍ଯ ସର୍ଵାଣି ରାଜକାର୍ଯାଣ୍ଯଶେଷତଃ
ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ ପାଣ୍ଡୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ଆମ ପାଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡିଦେଇଥିଲେ।
ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଗତୋ ମୃଗଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ପତ୍ରିଣା। ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଚାନ୍ଵସରତ୍ତୂର୍ଣଂ ତଂ ମୃଗଂ ଗହନେ ଵନେ
ଏକଥର, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ସେ ଏକ ପକ୍ଷୀଖୁଣ୍ଟି ଥିବା ତୀରରେ ଏକ ମୃଗକୁ ଘାତ କଲେ। ଘାୟଲ କରିବା ପରେ, ସେ ଦ୍ରୁତ ହୋଇ ସେଇ ମୃଗକୁ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଧାଉଥିଲେ।
ପଦାତିର୍ବଦ୍ଧନିସ୍ତ୍ରିଂଶସ୍ତତାଯୁଧକଲାପଵାନ୍। ନ ଚାସସାଦ ଗହନେ ମୃଗଂ ନଷ୍ଟଂ ପିତା ତଵ
ପଦେ ପଦେ ଚାଲି, କଟାରି ମାନ୍ଧିଥିବା, ଧନୁଷ ଓ ତୀରର ଥାଲି ନେଇ, ତୁମର ପିତା ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ହାରାଇଯାଇଥିବା ମୃଗକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଵଯସ୍ଥଶ୍ଚ ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷୋ ଜରାନ୍ଵିତଃ। କ୍ଷୁଧିତଃ ସ ମହାରଣ୍ଯେ ଦଦର୍ଶ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ବୟସ୍କ, ଷାଠି ବର୍ଷର, ବୃଦ୍ଧତା ଓ ଭୋକରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ସେ ମହାବନରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ମୁନିଂ ମୌନଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତମ୍। ନ ଚ କିଂଚିଦୁଵାଚେଦଂ ପୃଷ୍ଟୋଽପି ସମୁନିସ୍ତଦା
ସେ ରାଜା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପଚାରାଯିବା ସତ୍ୱେ ମୁନି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ରାଜା କ୍ଷୁଚ୍ଛ୍ରମାର୍ତସ୍ତଂ ମୁନିଂ ସ୍ଥାଣୁଵତ୍ସ୍ଥିତମ୍। ମୌନଵ୍ରତଧରଂ ଶାନ୍ତଂ ସଦ୍ଯୋ ମନ୍ଯୁଵଶଂ ଗତଃ
ତା'ପରେ ରାଜା, ଭୋକ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡିତ, ମୁନିଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖି, ଶାନ୍ତ ଓ ମୌନବ୍ରତୀ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ହଠାତ୍ କ୍ରୋଧରେ ଆସିଗଲେ।
ନ ବୁବୋଧ ଚ ତଂ ରାଜା ମୌନଵ୍ରତଧରଂ ମୁନିମ୍। ସ ତଂ କ୍ରୋଧସମାଵିଷ୍ଟୋ ଧର୍ଷଯାମାସ ତେ ପିତା
ରାଜା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ମୁନି ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ତୁମର ପିତା ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ।
ମୃତଂ ସର୍ପଂ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯା ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ଧରାତଲାତ୍। ତସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଦାତ୍ସ୍କନ୍ଧେ ଭରତସତ୍ତମ
ଧରାରୁ ମୃତ ସାପକୁ ଧନୁଷର ଟିପ୍ପାରେ ଉଠାଇ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁନିଙ୍କ ଦେହରେ, ଓ ବରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର କନ୍ଧରେ ରଖିଦେଲେ।
ନ ଚୋଵାଚ ସ ମେଧାଵୀ ତମଥୋ ସାଧ୍ଵସାଧୁ ଵା। ତସ୍ଥୌ ତଥୈଵ ଚାକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ପଂ ସ୍କନ୍ଧେନ ଧାରଯନ୍
ସେ ମୁନି, ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଭଲ କି ଖରାପ କିଛି ମତ ଦେଲେ ନାହିଁ। ସେ ଏଭଳି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଲେ, କ୍ରୋଧ ହେଲେ ନାହିଁ, ସାପକୁ କନ୍ଧରେ ଧରି ରହିଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍କନ୍ଧେ ତସ୍ଯ ଭୁଜଂଗମମ୍। ମୁନେଃ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମ ଆସଜ୍ଯ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରଯଯୌ ପୁନଃ
ତା'ପରେ, ରାଜା, ମୁନିଙ୍କ କନ୍ଧରେ ସାପ ରଖି, ପୁଣି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଋଷେସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ପୁତ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଗତି ଜାତୋ ମହାଯଶାଃ। ଶୃଙ୍ଗୀ ନାମ ମହାତେଜାସ୍ତିଗ୍ମଵୀର୍ଯୋଽତିକୋପନଃ
ସେ ଋଷିଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ନାମ ଥିଲା ଶୃଙ୍ଗୀ, ଯିଏ ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ତୀବ୍ର ପ୍ରଭାବ ଥିଲା, ଏବଂ ସହଜରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଉଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମୁପାଗମ୍ଯ ମୁନିଃ ପୂଜାଂ ଚକାର ହ। ସୋଽନୁଜ୍ଞାତସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ଶୃଙ୍ଗୀ ଶୁଶ୍ରାଵ ତଂ ତଦା
ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୂଜା କଲେ। ତାଙ୍କର ଅନୁମତିରେ, ଶୃଙ୍ଗୀ ସେ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ସଖ୍ଯୁଃ ସକାଶାତ୍ପିତରଂ ପିତ୍ରା ତେ ଧର୍ଷିତଂ ପୁରା। ମୃତଂ ସର୍ପଂ ସମାସକ୍ତଂ ସ୍ଥାଣୁଭୂତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତମ୍
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ତୁମ ମିତ୍ରଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଠାରୁ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେଠି ସେ ନିଜେ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦଢ଼ ହୋଇଥିଲେ, ମୃତ ସାପ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଵହନ୍ତଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସ୍କନ୍ଧେନାନପକାରିଣମ୍। ତପସ୍ଵିନମତୀଵାଥ ତଂ ମୁନିପ୍ରଵରଂ ନୃପ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ସେ ମହାତ୍ମା ମୁନି, ଯିଏ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନଥିଲେ, ତଥାପି ମୃତ ସାପଟିକୁ ଦେହରେ ଉଠାଇ ନେଇ ଚାଲୁଥିଲେ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ସ୍ଥିତଂ କର୍ମଣ୍ଯଥାଦ୍ଭୁତମ୍। ତପସା ଦ୍ଯୋତିତାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵେଷ୍ଵଙ୍ଗେଷୁ ଯତଂ ତଦା
ସେ ମୁନି ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିଲେ, ପବିତ୍ର ଥିଲେ, ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶାସନ ରଖିଥିଲେ।
ଶୁଭାଚାରଂ ଶୁଭକଥଂ ସୁସ୍ଥିତଂ ତମଲୋଲୁପମ୍। ଅକ୍ଷୁଦ୍ରମନସୂଯଂ ଚ ଵୃଦ୍ଧଂ ମୌନଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତମ୍। ଶରଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପିତ୍ରା ଵିନିକୃତଂ ତଵ
ସେ ମୁନି ଶୁଭ ଆଚରଣ ଓ ଶୁଭ କଥା କହୁଥିଲେ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଓ ଲୋଭ ହୀନ ଥିଲେ, ଛୋଟ ମନ ନଥିଲେ, ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥିଲେ, ବୟସ୍କ ଓ ମୌନବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ—ତଥାପି ତୁମ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ।