ଏଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପଦ୍ମଯୋନିଃ ସନାତନଃ। ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତସ୍ତ୍ରିଦଶାନର୍ଥଵଦ୍ଵଚଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସନାତନ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଵିଦିତଂ ମେ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଦାନଵାନାଂ ଵିଵେଷ୍ଟିତମ୍। ମନୁଷ୍ଯାଦେଶ୍ଚ ନିଧନଂ କାଲେଯୈଃ କାଲଚୋଦିତୈଃ
ହେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛି — ଦାନବମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ଏବଂ କାଳେୟମାନେ କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ କିପରି ନଶ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି।
କ୍ଷଯସ୍ତେପାମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ କାଲେନୋପହତାଶ୍ଚ ଯେ। ଉପାଯଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଶୋଷଣେ
ସେମାନଙ୍କର ନାଶ ଆସିପାରିଛି, ସମୟର ଆଘାତରେ ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ କିପରି ଶୁଷ୍କ କରିବା ଉପାୟ କହିଦେବି।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଇତିଵିଗ୍ଵ୍ଯାତୋ ଵାରୁଣିଃ ସୁସମାହିତଃ। ତମୁପାଗମ୍ଯ ସହିତା ଇମମର୍ଥଂ ପ୍ରଯାଚତ
ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ଏବଂ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ବାରୁଣି ପୁତ୍ର ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଯାଇ, ଏହି କାମ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କର।
ସ ହି ଶକ୍ତୋ ମହାତେଜାଃ କ୍ଷଣାତ୍ପାତୁଂ ମହୋଦଧିମ୍'। ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ ଵିନା କୋ ହି ଶକ୍ତୋଽନ୍ଯୋଽର୍ଣଵଶୋପଣେ
ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କେହି ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ସେ ଦେଖିବେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇଯିବେ।
ଅନ୍ଯଥା ହି ନ ଶକ୍ଯାସ୍ତେ ଵିନା ସାଗରଶୋପଣମ୍। ସମୁଦ୍ରେ ଚ କ୍ଷଯଂ ନୀତେ କାଲେଯାନ୍ନିହନିଷ୍ଯଥ
ଅନ୍ୟଥା, ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିବା ଛାଡ଼ି, ସେମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, ତୁମେ କାଳେୟମାନେକୁ ବଧ କରିପାରିବ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ। ପରମେଷ୍ଠିନମାଜ୍ଞାପ୍ଯଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଯଯୁଃ
ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମହାତ୍ମାନଂ ଵାରୁଣିଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। ଉପାସ୍ଯମାନମୃପିଭିର୍ଦେଵୈରିଵ ପିତାମହମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ବିଶାଳ ଆତ୍ମା ବାରୁଣି ପୁତ୍ର ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପିତାମହଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି।
ତେଽଭିଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିମଚ୍ଯୁତମ୍। ଆଶ୍ରମଶ୍ଥଂ ତପୋରାଶିଂ କର୍ମଭିଃ ସ୍ଵୈସ୍ତୁ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ
ସେମାନେ ମିତ୍ର ଓ ବାରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତପସ୍ଵୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ, ନିଜ କର୍ମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସ୍ତୁତି କଲେ।
ନହୁପେଣାଭିତପ୍ତାନାଂ ତ୍ଵଂ ଲୋକାନାଂ ଗତିଃ ପୁରା। ଭ୍ରଂଶିତଶ୍ଚ ସୁରୈଶ୍ଵର୍ଯାଲ୍ଲୋକାର୍ଥଂ ଲୋକକଣ୍ଟକଃ
ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ ପୂର୍ବେ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ। ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ସିଂହାସନରୁ ତଳେ ପକାଇଥିଲେ।
କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧସ୍ତରଣଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ନଭୋଗତଃ। ଵଚସ୍ତଵାନତିକ୍ରାମନ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯଃ ଶୈଲୋ ନ ଵର୍ଧତେ
କ୍ରୋଧରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଆକାଶକୁ ବଢ଼ିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, ତୁମେ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଲେ, ସେଠାରେ ଥମେଇଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲାନି।
ତମସା ଚାଵୃତେଲୋକେ ମୃତ୍ଯୁନାଽଭ୍ଯର୍ଦିତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ତ୍ଵାମେଵ ନାଥମାସାଦ୍ଯ ନିର୍ଵୃତିଂ ପରମାଂ ଗତାଃ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ନାଥ ଭାବେ ପାଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ ଭଯଭୀତାନାଂ ନିତ୍ଯଶୋ ଭଗଵାନ୍ଗତିଃ। ତତସ୍ତ୍ଵାର୍ତାଃ ପ୍ରଯାଚାମୋ ଵରଂ ତ୍ଵାଂ ଵରଦୋ ହ୍ଯସି
ଆମେ ସବୁବେଳେ ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ, ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭଗବାନ, ଆପଣ ଆମର ଆଶ୍ରୟ। ଏହି କାରଣରୁ, ଆମେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦୟାକରି ଏକ ଦାନ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ, କାରଣ ଆପଣ ଦାନଦାତା।
କିମର୍ଥଂ ସହସା ଵିନ୍ଧ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମୁନେ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ କାହିଁକି ହଠାତ୍ କ୍ରୋଧରେ ବଡ଼ ହେଇଗଲା? ମହାମୁନି, ଏହା ଆମେ ଏକଦମ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଅଦ୍ରିରାଜଂ ମହାଘୋରଂ ରମେରୁଂ କନକପର୍ଵତମ୍। ଉଦଯାସ୍ତମନେ ଭାନୁଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଵର୍ତତ
ପର୍ବତମାନଙ୍କ ରାଜା, ଭୟଙ୍କର ଓ ସୁନାର ପର୍ବତ ମେରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତନ କରି, ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଘୂରେ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଵିନ୍ଧ୍ଯ ଶୈଲଃ ସୂର୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଯଥା ହି ମେରୁର୍ଭଵତା ନିତ୍ଯଶଃ ପରିଗମ୍ଯତେ
ଏହା ଦେଖି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଯେପରି ତୁମେ ସଦା ମେରୁକୁ ଘୂରୁଛ, ଏମିତି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଘୂର।'
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଶ୍ଚ କ୍ରିଯତେ ମାମେଵଂ କରୁ ଭାସ୍କର। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ସୂର୍ଯଃ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାପତ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — 'ମୁଁ ଏହି ପରିଦକ୍ଷିଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କରୁନାହିଁ, ହେ ପର୍ବତ।'
ନାହମାତ୍ମେଚ୍ଛଯା ଶୈଲ କରୋମ୍ଯେନଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଏଷ ମାର୍ଗଃ ପ୍ରଦିଷ୍ଟୋ ମେ ଯେନେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ଜଗତ୍
'ମୋତେ ଯେଉଁ ପଥ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହି ବିଶ୍ୱ ଯେପରି ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେହିପରି ମୁଁ ଚାଲିଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ସହସାଽଚଲଃ। ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ମାର୍ଗଂ ରୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛନ୍ପରଂତପ
ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଅଚଳ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ହଠାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଳିଯାନ୍ତି।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵ ଏଵ। ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସମାଗମ୍ଯ ମହାଦ୍ରିରାଜମ୍। ନିଵାରଯାମାସୁରୁପାଯତସ୍ତଂ ନ ଚ ସ୍ମ ତେଷାଂ ଵଚନଂ ଚକାର
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ, ଏକଠି ହୋଇ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥାଭିଜଗ୍ମୁର୍ମୁନିମାଶ୍ରମସ୍ଥଂ ତପସ୍ଵିନଂ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରିଷ୍ଠମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଵୀର୍ଯଦୀପ୍ତଂ ତଂ ଚାର୍ଥମୂଚୁଃ ସହିତାଃ ସୁରାସ୍ତେ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ତପସ୍ୱୀ, ଧର୍ମରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ମିଶି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହିଲେ।
ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦର୍ମସୋର୍ମାର୍ଗଂ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଗତିଂ ତଥା। ଶୈଲରାଜୋ ଵୃଣୋତ୍ଯେପ ଵିନ୍ଧ୍ଯଃ କ୍ରୋଧଵଶାନୁଗଃ
ପାହାଡ଼ରାଜା ବିନ୍ଧ୍ୟ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରାସ୍ତା, ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଗତିକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଉଛନ୍ତି।
ତଂ ନିଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ଋତେ ତ୍ଵାଂ ହି ମହାଭାଗ ତସ୍ମାଦେନଂ ନିଵାରଯ
ଓ ଦ୍ବିଜୋତ୍ତମ, ତୁମ୍ଭିନ୍ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହିଯୋଗୁଁ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରୋକ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିପ୍ରଃ ସୁରାଣାଂ ଶୈଲମଭ୍ଯଗାତ୍। ସୋଭିଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ସଦାରଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଋଷି ଅପନାର ଜନାନୀ ସହିତ ପାହାଡ଼ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି ବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମାର୍ଗମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦତ୍ତଂ ଭଵତା ପର୍ଵତୋତ୍ତମ। ଦକ୍ଷିଣାମଭିଗନ୍ତାସ୍ମି ଦିଶେ କାର୍ଯେଣ କେନଚିତ୍
ହେ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଏକ ରାସ୍ତା ଦେବାକୁ ଚାହିଁ। ମୁଁ କିଛି କାମରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯାଵଦାଗମନଂ ମହ୍ଯଂ ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପାଲଯ। ନିଵୃତ୍ତେ ମଯି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ତତୋ ଵର୍ଧସ୍ଵ କାମତଃ
ମୁଁ ଫେରିଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ଏଭଳି ରହ। ମୁଁ ଫେରିଲେ, ହେ ପାହାଡ଼ରାଜା, ତାପରେ ଚାହିଁଲେ ଯେପରି ଚାହଁ, ବଢ଼।
ଏଵଂ ସ ସମଯଂ କୃତ୍ଵାଵିନ୍ଧ୍ଯେନାମିତ୍ରକର୍ଶନ। ଅଦ୍ଯାପି ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଦେଶାଦ୍ଵାରୁଣିର୍ନ ନିଵର୍ତତେ
ଏଭଳି ବିନ୍ଧ୍ୟ ସହିତ ଏହି ଚୁକ୍ତି କରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ହରାଯାନ୍ତି, ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାରୁଣି ଋଷି ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶରୁ ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ଵିନ୍ଧ୍ଯୋଽପିତଦ୍ଭଯାଦ୍ରାଜନ୍କୁଞ୍ଚିତାଙ୍ଗୋ ନ ଵର୍ଧତେ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି
ବିନ୍ଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ଭୟରେ, ତାଙ୍କ ଆକୃତି ଭାଙ୍ଗି ରହିଛନ୍ତି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବଢ଼ିପାରୁନାହାନ୍ତି—ଏହି ଅନୁସନ୍ଧାନ ତୁମେ ମୋତେ କରିଥିଲ।
କାଲେଯାସ୍ତୁ ଯଥା ରାଜନ୍ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିଷୂଦିତାଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯାଦ୍ଵରମାସାଦ୍ଯ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ କାଳେୟମାନେଙ୍କୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦୟାରେ ବିନାଶ କରିଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ସେ କଥା ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୈତ୍ରାଵରୁଣିରବ୍ରଵୀତ୍। କିମର୍ଥମଭିଯାତା ସ୍ଥ ଵରଂ ମତ୍ତଃ କମିଚ୍ଛଥ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମିତ୍ର ଓ ବାରୁଣିଙ୍କ ପୁତ୍ର କହିଲେ, 'କଣ କାରଣରେ ତମେ ଆସିଛ? ମୋତେ କଣ ଦୟା ଚାହିଁଛ?'