ଋଷଯୋ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ବ୍ର୍ହମଭୂତାଃ ସନାତନାଃ। ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ସମୁଦ୍ରାଃ ପର୍ଵତାସ୍ତଥା
ସେ ଋଷି, ବାଲଖିଲ୍ୟ, ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବଋଷି, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଵେଦାଶ୍ଚ ସୋପନିଷଦୋ ଵଷଟ୍କାରୈଃ ସହାଧ୍ଵରୈଃ। ଚେତୋମନ୍ତି ଚ ସାମାନି ଧନୁର୍ଵେଦଶ୍ଚ ଭାରତ। ମେଘଵୃନ୍ଦାନି ଵର୍ଷାଣି ଵିଦ୍ଯୁତଶ୍ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେ ଭେଦ, ଉପନିଷଦ୍, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର, ଚେତନାସମ୍ପନ୍ନ ସାମଗୀତ, ଧନୁର୍ବେଦ, ମେଘମାଳା, ବର୍ଷା ଓ ବିଜୁଳି ଦେଖିଲେ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଂ ଵୈ ବାଣଂ ମୁମୋଚ ହ। ଶୁଷ୍କାଶନିସମାକୀର୍ଣଂ ମହୋଲ୍କାଭିଶ୍ଚ ଭାରତ
ତାପରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ବାଣକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଶୁଖିଲା ବିଜୁଳି ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କାରେ ଘେରାଇଥିଲା।
ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ମହତା ମେଘଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ଭୂତଲମ୍। ଭୂମିକମ୍ପୈଶ୍ଚ ନିର୍ଘାତୈର୍ନାଦୈଶ୍ଚ ଵିପୁଲୈରପି
ବଡ଼ ଧୁଳିର ବର୍ଷା ଓ ମେଘର ବର୍ଷା ସହିତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ଭୂକମ୍ପ, ଗର୍ଜନ ଓ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ସ ରାମଂ ଵିହ୍ଵଲଂ କୃତ୍ଵା ତେଜଶ୍ଚାକ୍ଷିପ୍ଯ କେଵଲମ୍। ଆଗଚ୍ଛଜ୍ଜ୍ଵଲିତୋ ବାଣୋ ରାମବାହୁପ୍ରଚୋଦିତଃ
ସେ ବାଣ, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଚଳିତ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଭାବିତ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କରି, ତାଙ୍କର ତେଜ ନଷ୍ଟ କରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଗକୁ ଆସିଲା।
ସ ତୁ ଵିହ୍ଵଲତାଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ ଚେତନାମ୍। ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣଃ ପ୍ରାଣମଦ୍ଵିଷ୍ଣୁତେଜସମ୍
ସେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ପୁନି ହୁସିଆର ହେଲେ; ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ଅବସାନ ହୋଇଥିଲେ, ପୁନି ପ୍ରାଣ ଫେରାଇଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ସୋଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରମଗମତ୍ପୁନଃ। ଭୀତସ୍ତୁ ତତ୍ରନ୍ଯଵସଦ୍ବ୍ରୀଡିତସ୍ତୁ ମହାତପାଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳି, ସେ ପୁନି ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଭୟ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ସେଠାରେ ବସିଲେ।
ତତଃ ସଂଵତ୍ସରେଽତୀତେ ହୃତୌଜସମଵସ୍ଥିତମ୍। ନିର୍ମଦଂ ଦୁଃଖିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରୋ ରାମମବ୍ରୁଵନ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ଶକ୍ତିହୀନ, ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ଓ ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ପିତୃଗଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଵୈ ସମ୍ଯଗିଦଂ ପୁତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁମାସାଦ୍ଯ ଵୈକୃତମ୍। ସ ହି ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା
'ପୁଅ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ସେ ତିନି ଜଗତରେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ।'
ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ରନଦୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଵଧୂସରକୃତାହ୍ଵଯାମ୍। ତତ୍ରୋପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତୀର୍ଥେଷୁ ପୁନର୍ଵପୁରଵାପ୍ସ୍ଯସି
'ପୁଅ, ପବିତ୍ର ବଧୂସରା ନଦୀକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପୁନି ତୁମର ଦେହ ଫେରିପାରିବ।'
ଦୀପ୍ତୋଦଂ ନାମ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯତ୍ରତେ ପ୍ରତିତାମହଃ। ଭୃଗୁର୍ଦେଵଯୁଗେ ରାମ ତପ୍ତଵାନୁତ୍ତମଂ ତପଃ
ଭାରତବଂଶୀ, ଏଠାରେ ଦୀପ୍ତୋଦ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯୁଗରେ ଭୃଗୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତତ୍ତଥା କୃତଵାନ୍ରାମଃ କୌନ୍ତେଯ ଵଚନାତ୍ପିତୁଃ। ପ୍ରାପ୍ତଵାଂଶ୍ଚ ପୁନସ୍ତେଜସ୍ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ସେଠି ରାମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପୁଣି ମହାଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର।
ଏତଦୀଦୃଶକଂ ତାତ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ପ୍ରାପ୍ତମାସୀନ୍ମହାରାଜ ଵିଷ୍ଣୁମାସାଦ୍ଯ ଵୈ ପୁରା
ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ନିଷ୍ପାପ ରାମ ଅତୀତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଏପରି ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ମହାରାଜ।
ଭୂଯ ଏଵାହମିଚ୍ଛାମି ମହର୍ଷେସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। କର୍ମଣାଂ ଵିସ୍ତରଂ ଶ୍ରୋତୁମଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତ୍ତମ
ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ଏହି ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାମଦ୍ଭୁତାମତିମାନୁଷୀମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ମହାରାଜ ପ୍ରଭାଵମମିତୌଜସଃ
ମହାରାଜ, ତୁମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିର ଦିବ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ଶୁଣ, ମହାରାଜ।
ଆସନ୍କୃତଯୁଗେ ଘୋରା ଦାନଵା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ। କାଲକେଯା ଇତିଖ୍ଯାତା ଗଣାଃ ପରମଦାରୁଣାଃ
କୃତଯୁଗରେ କାଳକେୟ ନାମକ ଦାନବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ମତିହାରା ଥିଲେ।
ତେ ତୁ ଵୃତ୍ରଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ଯତାଃ। ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଧାଵନ୍ତ ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖାନ୍ସୁରାନ୍
ସେମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଵୃତ୍ରଵଧେ ଯତ୍ନମକୁର୍ଵଂସ୍ତ୍ରିଦଶାଃ ପୁରା। ପୁରଂଦରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପତସ୍ଥିରେ
ତାପରେ, ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କୃତାଞ୍ଜଲୀଂସ୍ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପରମେଷ୍ଠୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ଵିଦିତଂ ମେ ସୁରାଃ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ଵଃ କାର୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ, ତେବେ ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ, 'ହେ ଦେବଗଣ, ତୁମେ ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେସବୁ ମୋତେ ଜଣା।'
ତମୁପାଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ଵୃତ୍ରଂ ଵଧିଷ୍ଯଥ। ଦଧୀଚ ଇତିଵିଖ୍ଯାତୋ ମହାନୃଷିରୁଦାରଧୀଃ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଉପାୟ କହିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ। ଦଧୀଚି ନାମକ ଏକ ମହାନ ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଉଦାର ମନର।'
ତଂ ଗତ୍ଵା ସହିତାଃ ସର୍ଵେଵରଂ ଵୈ ସଂପ୍ରଯାଚତ। ସ ଵୋ ଦାସ୍ଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁପ୍ରୀତେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଆନ୍ତରିକ ଖୁସିରେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଦେବେ।'
ସ ଵାଚ୍ଯଃ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଜଯକାଙ୍କ୍ଷିଭିଃ। ସ୍ଵାନ୍ଯସ୍ଥୀନି ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ ହିତାଯ ଵୈ
'ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହ, "ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଦିଅନ୍ତୁ"।'
ସ ଶରୀରଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସ୍ଵାନ୍ଯସ୍ଥୀନି ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ତସ୍ଯାସ୍ଥିଭିର୍ମହାଘୋରଂ ଵଜ୍ରଂ ସଂସ୍କ୍ରିଯତାଂ ଦୃଢମ୍
'ସେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଦେଇଦେବେ। ସେଠାରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୃଢ଼ ବଜ୍ର ତିଆରି କର।'
ମହଚ୍ଛତ୍ରୁହଣଂ ଘୋରଂ ଷ़ଡଶ୍ଚଂ ଭୀମନିଃସ୍ଵନମ୍। ତେନ ଵଜ୍ରେଣ ଵୈ ଵୃତ୍ରଂ ଵଧିଷ୍ଯତି ଶତକ୍ରତୁଃ
'ଏହି ବଜ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଭୟଙ୍କର, ଛଅ ପାର୍ଶ୍ୱ ଥିବା, ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଧ୍ୱନି ଥିବା। ଏହି ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତକ୍ରତୁ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।'
ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ମାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଵିଧୀଯତାମ୍। ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତତୋ ଦେଵା ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ପିତାମହମ୍
'ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି, ଏହା ଶୀଘ୍ର କର।' ଏଭଳି କହି, ଦେବତାମାନେ ପିତାମହଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ,
ନାରାଯଣଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦଧୀଚସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଯଯୁଃ। ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ପରେ ପାରେ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଵୃତମ୍
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଅପାର ପାରେ ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢାକା ଦଧୀଚିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଷଟ୍ପଦୋଦ୍ଗୀତନିନଦୈର୍ଵିଘୁଷ୍ଟଂ ସାମଗୈରିଵ। ପୁଂସ୍କୋକିଲରଵୋନ୍ମିଶ୍ରଂ ଜୀଵଂଜୀଵକନାଦିତମ୍
ସେଠାରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସାମଗାନ ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ପୁରୁଷ କୋଇଲ ଓ ଜୀବଝିଙ୍କ ଡାକ ମିଶି ଅପୂର୍ବ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା।
ମହିଷୈଶ୍ଚ ଵରାହୈଶ୍ଚ ସୃମରୈଶ୍ଚମରୈରପି। ତତ୍ର ତତ୍ରାନୁଚରିତଂ ଶାର୍ଦୂଲଭଯଵର୍ଜିତୈଃ
ସେଠାରେ ସେଠାରେ ମହିଷ, ବନଶୁକୁର, ହରିଣ ଓ ଚମରୀ ମୃଗ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲେ, କେଉଁସି ସିଂହ ବା ଶାର୍ଦୂଳ ଭୟ ନଥିଲା।
କରେଣୁଭିର୍ଵାରଣୈଶ୍ଚ ପ୍ରଭିନ୍ନକରଟାମୁଖୈଃ। ସରୋଵଗାଢୈଃ କ୍ରୀଡଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତାଦନୁନାଦିତମ୍
ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ଟ୍ରଙ୍କ ଓ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଜଳରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ଝିଙ୍ଗା ଉଠାଇ ଚାରିପଟେ ଝିଙ୍ଗା ହେବାରେ ସରୋବରଟି ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ମହାନାଦାନ୍ନଦଦ୍ଭିରନୁନାଦିତମ୍। ଅପରୈଶ୍ଚାପି ସଂଲୀନୈର୍ଗୁହାକନ୍ଦରଶାଯିଭିଃ
ସିଂହ ଓ ବାଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, କିଛି ଗୁହା ଓ ପାହାଡ଼ର ଗହ୍ୱରରେ ଲୁଚି ଶୋଇଥିଲେ, ତାହାର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା।