ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵାହ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵଂ ନାଧିକ୍ଷେପ୍ତୁମର୍ହସି। ନାହମପ୍ଯଧମୋ ଧର୍ମେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ଇଶ୍ର୍ଵାକୂଣାଂ ଵିଶେଷେଣ ବାହୁଵୀର୍ଯେ ନ କତ୍ଥନମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ତୁମେ ମୋତେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମରେ କୌଣସି ଅଧମ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶରେ, ମୁଁ ବାହୁବଳର ଗର୍ବ କରେ ନାହିଁ।'
ତମେଵଂ ଵାଦିନଂ ତତ୍ର ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଲଂ ଵୈ ଵ୍ଯପଦେଶେନ ଧନୁରାଯଚ୍ଛ ରାଘଵ
ସେଠାରେ ଏଭଳି କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ—'ଏତେ କଥା ହେଲା, ଏବେ ଧନୁଷ୍ଯ ତଣ, ରାଘବ।'
ତତୋ ଜଗ୍ରାହ ରୋଷେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭମୂଦନମ୍। ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ଦିଵ୍ଯଂ ହସ୍ତାଦ୍ରାମସ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍
ତାପରେ, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କ ହାତରୁ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ।
ଧନୁରାରୋପଯାମାସ ସଲୀଲ ଇଵ ଭାରତ। ଜ୍ଯାଶବ୍ଦମକରୋଚ୍ଚୈଵ ସ୍ମଯମାନଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦସ୍ ଭୂତାନି ଵିତ୍ରସନ୍ତ୍ଯଶନେରିଵ
ସେ ଧନୁଷକୁ ସହଜରେ ତାଣିଲେ, ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ହସି ଧନୁଷର ତାରକୁ ଚିଡ଼ିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟରେ କଂପିଗଲେ, ଯେପରି ଜଗତର ସେଷ ହେବାବେଳେ ଭୟ ହୁଏ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ରାମୋ ରାମଂ ଦାଶରଥିସ୍ତଦା। ଇଦମାରୋପିତଂ ବ୍ର୍ହମନ୍କିମନ୍ଯତ୍କରଵାଣି ତେ
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧନୁଷ ତାଣିଦେଲି। ଆଉ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ତସ୍ଯ ରାମୋ ଦଦୌ ଦିଵ୍ଯଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଶରମାକର୍ଣଦେଶାନ୍ତମଯମାକୃଷ୍ଯତାମିତି
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବାଣ ଦେଇ କହିଲେ, 'ଏହି ବାଣକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଣି ଛାଡ଼।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଇଵ ମନ୍ଯୁନା। ଶ୍ରୂଯତେ କ୍ଷମ୍ଯତେ ଚୈଵ ଦର୍ପପୂର୍ଣୋସି ଭାର୍ଗଵ
ଏହା ଶୁଣି, ରାମ କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ କହିଲେ, 'ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତଥାପି ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।'
ତ୍ଵଯା ହ୍ଯଧିଗତଂ ତେଜଃ କ୍ଷତ୍ରିଯେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ। ପିତାମହପ୍ରସାଦେନ ତେନ ମାଂ କ୍ଷିପସି ଧ୍ରୁଵମ୍। ପଶ୍ଯ ମାଂ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ଚକ୍ଷୁସ୍ତେ ଵିତରାମ୍ଯହମ୍
'ତୁମେ ଯେ ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିଛ, ବିଶେଷକରି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଉପରେ, ସେଟି ତୁମର ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ଦୟାରୁ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛ। ଏବେ ମୋର ସତ୍ୟ ରୂପ ଦେଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି।'
ତତୋ ରାମଶରୀରେ ଵୈ ରାମଃ ପଶ୍ଯତି ଭାର୍ଗଵଃ। ଆଦିତ୍ଯାନ୍ସଵସୂନ୍ରୁଦ୍ରାନ୍ସାଧ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସମରୁଦ୍ଗଣାନ୍
ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ମରୁତ୍ ଦେଖିଲେ।
ପିତରୋ ହୁତାଶନଶ୍ଚୈଵ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାସ୍ତଥା। ଗନ୍ଧର୍ଵା ରାକ୍ଷସା ଯକ୍ଷା ନଦ୍ଯସ୍ତୀର୍ଥାନି ଯାନି ଚ
ସେ ପିତୃଗଣ, ଅଗ୍ନିଦେବ, ତାରା, ଗ୍ରହ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦେଖିଲେ।
ଋଷଯୋ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ବ୍ର୍ହମଭୂତାଃ ସନାତନାଃ। ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ସମୁଦ୍ରାଃ ପର୍ଵତାସ୍ତଥା
ସେ ଋଷି, ବାଲଖିଲ୍ୟ, ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବଋଷି, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଵେଦାଶ୍ଚ ସୋପନିଷଦୋ ଵଷଟ୍କାରୈଃ ସହାଧ୍ଵରୈଃ। ଚେତୋମନ୍ତି ଚ ସାମାନି ଧନୁର୍ଵେଦଶ୍ଚ ଭାରତ। ମେଘଵୃନ୍ଦାନି ଵର୍ଷାଣି ଵିଦ୍ଯୁତଶ୍ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେ ଭେଦ, ଉପନିଷଦ୍, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର, ଚେତନାସମ୍ପନ୍ନ ସାମଗୀତ, ଧନୁର୍ବେଦ, ମେଘମାଳା, ବର୍ଷା ଓ ବିଜୁଳି ଦେଖିଲେ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଂ ଵୈ ବାଣଂ ମୁମୋଚ ହ। ଶୁଷ୍କାଶନିସମାକୀର୍ଣଂ ମହୋଲ୍କାଭିଶ୍ଚ ଭାରତ
ତାପରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ବାଣକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଶୁଖିଲା ବିଜୁଳି ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କାରେ ଘେରାଇଥିଲା।
ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ମହତା ମେଘଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ଭୂତଲମ୍। ଭୂମିକମ୍ପୈଶ୍ଚ ନିର୍ଘାତୈର୍ନାଦୈଶ୍ଚ ଵିପୁଲୈରପି
ବଡ଼ ଧୁଳିର ବର୍ଷା ଓ ମେଘର ବର୍ଷା ସହିତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ଭୂକମ୍ପ, ଗର୍ଜନ ଓ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ସ ରାମଂ ଵିହ୍ଵଲଂ କୃତ୍ଵା ତେଜଶ୍ଚାକ୍ଷିପ୍ଯ କେଵଲମ୍। ଆଗଚ୍ଛଜ୍ଜ୍ଵଲିତୋ ବାଣୋ ରାମବାହୁପ୍ରଚୋଦିତଃ
ସେ ବାଣ, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଚଳିତ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଭାବିତ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କରି, ତାଙ୍କର ତେଜ ନଷ୍ଟ କରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଗକୁ ଆସିଲା।
ସ ତୁ ଵିହ୍ଵଲତାଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ ଚେତନାମ୍। ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣଃ ପ୍ରାଣମଦ୍ଵିଷ୍ଣୁତେଜସମ୍
ସେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ପୁନି ହୁସିଆର ହେଲେ; ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ଅବସାନ ହୋଇଥିଲେ, ପୁନି ପ୍ରାଣ ଫେରାଇଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ସୋଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରମଗମତ୍ପୁନଃ। ଭୀତସ୍ତୁ ତତ୍ରନ୍ଯଵସଦ୍ବ୍ରୀଡିତସ୍ତୁ ମହାତପାଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳି, ସେ ପୁନି ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଭୟ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ସେଠାରେ ବସିଲେ।
ତତଃ ସଂଵତ୍ସରେଽତୀତେ ହୃତୌଜସମଵସ୍ଥିତମ୍। ନିର୍ମଦଂ ଦୁଃଖିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରୋ ରାମମବ୍ରୁଵନ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ଶକ୍ତିହୀନ, ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ଓ ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ପିତୃଗଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଵୈ ସମ୍ଯଗିଦଂ ପୁତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁମାସାଦ୍ଯ ଵୈକୃତମ୍। ସ ହି ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା
'ପୁଅ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ସେ ତିନି ଜଗତରେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ।'
ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ରନଦୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଵଧୂସରକୃତାହ୍ଵଯାମ୍। ତତ୍ରୋପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତୀର୍ଥେଷୁ ପୁନର୍ଵପୁରଵାପ୍ସ୍ଯସି
'ପୁଅ, ପବିତ୍ର ବଧୂସରା ନଦୀକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପୁନି ତୁମର ଦେହ ଫେରିପାରିବ।'
ଦୀପ୍ତୋଦଂ ନାମ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ଯତ୍ରତେ ପ୍ରତିତାମହଃ। ଭୃଗୁର୍ଦେଵଯୁଗେ ରାମ ତପ୍ତଵାନୁତ୍ତମଂ ତପଃ
ଭାରତବଂଶୀ, ଏଠାରେ ଦୀପ୍ତୋଦ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯୁଗରେ ଭୃଗୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତତ୍ତଥା କୃତଵାନ୍ରାମଃ କୌନ୍ତେଯ ଵଚନାତ୍ପିତୁଃ। ପ୍ରାପ୍ତଵାଂଶ୍ଚ ପୁନସ୍ତେଜସ୍ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ସେଠି ରାମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ପୁଣି ମହାଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର।
ଏତଦୀଦୃଶକଂ ତାତ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ପ୍ରାପ୍ତମାସୀନ୍ମହାରାଜ ଵିଷ୍ଣୁମାସାଦ୍ଯ ଵୈ ପୁରା
ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ନିଷ୍ପାପ ରାମ ଅତୀତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଏପରି ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ମହାରାଜ।
ଭୂଯ ଏଵାହମିଚ୍ଛାମି ମହର୍ଷେସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ। କର୍ମଣାଂ ଵିସ୍ତରଂ ଶ୍ରୋତୁମଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତ୍ତମ
ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ଏହି ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାମଦ୍ଭୁତାମତିମାନୁଷୀମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ମହାରାଜ ପ୍ରଭାଵମମିତୌଜସଃ
ମହାରାଜ, ତୁମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତିର ଦିବ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ଶୁଣ, ମହାରାଜ।
ଆସନ୍କୃତଯୁଗେ ଘୋରା ଦାନଵା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ। କାଲକେଯା ଇତିଖ୍ଯାତା ଗଣାଃ ପରମଦାରୁଣାଃ
କୃତଯୁଗରେ କାଳକେୟ ନାମକ ଦାନବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ମତିହାରା ଥିଲେ।
ତେ ତୁ ଵୃତ୍ରଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ଯତାଃ। ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଧାଵନ୍ତ ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖାନ୍ସୁରାନ୍
ସେମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଵୃତ୍ରଵଧେ ଯତ୍ନମକୁର୍ଵଂସ୍ତ୍ରିଦଶାଃ ପୁରା। ପୁରଂଦରଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପତସ୍ଥିରେ
ତାପରେ, ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଣା ଦିନରେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
କୃତାଞ୍ଜଲୀଂସ୍ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପରମେଷ୍ଠୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ଵିଦିତଂ ମେ ସୁରାଃ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ଵଃ କାର୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ, ତେବେ ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ, 'ହେ ଦେବଗଣ, ତୁମେ ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେସବୁ ମୋତେ ଜଣା।'
ତମୁପାଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ଵୃତ୍ରଂ ଵଧିଷ୍ଯଥ। ଦଧୀଚ ଇତିଵିଖ୍ଯାତୋ ମହାନୃଷିରୁଦାରଧୀଃ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଉପାୟ କହିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ। ଦଧୀଚି ନାମକ ଏକ ମହାନ ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଉଦାର ମନର।'