ସ ତତ୍ରଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ଚୈଵ କୃଷ୍ଣଯା ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵଃ। ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚୈଵ ତର୍ପଯାମାସ ଭାରତ
ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ରୂପଂ ଵୈ ଦୀପ୍ତାଦ୍ଦୀପ୍ତତରଂ ବଭୌ। ଅପ୍ରଵୃଷ୍ଯତରଶ୍ଚାସୀଚ୍ଛାତ୍ରଵାଣାଂ ନରର୍ଷଭ
ସେ ତୀର୍ଥର ରୂପ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଚମକ ଥିଲା। ଏହା ଶତ୍ରୁମାନେ ଥିବା ଭୂମିଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଷ୍କ ଓ ବର୍ଷାହୀନ ଥିଲା।
ଅପୃଚ୍ଛଚ୍ଚୈଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଲୋମଶଂ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। ଭଗଵନ୍କିମର୍ଥଂ ରାମସ୍ଯ ହୃତମାସୀଦ୍ଵପୁଃ ପ୍ରଭୋ। କଥଂ ପ୍ରତ୍ଯାହୃତଂଚୈଵ ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ରାଜା ଲୋମଶଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଭଗବାନ, କାହିଁକି ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି ହରାଗଲା ଓ କିପରି ସେ ଫେରାଇଲେ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଦୟାକରି ଏହି କଥା କହ।'
ଶୃଣୁ ରାମସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ। ଜାତୋ ଦଶରଥସ୍ଯାସୀତ୍ପୁତ୍ରୋ ରାମୋ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ରାଜା, ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ସେ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଏବଂ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା। ଦଶରଥଙ୍କ ଘରେ ଏକ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ରାମ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵେନ ଶରୀରେଣ ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାଯ ଵୈ। ପଶ୍ଯାମସ୍ତମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଜାତଂ ଦାଶରଥିଂ ତତଃ
ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦେହରେ ଅବତାର ନେଇ, ରାବଣଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଋଚୀକନନ୍ଦନୋ ରାଭୋ ଭାର୍ଗଵୋ ରେଣୁକାସୁତଃ। ତସ୍ ଦାଶରଥେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ
ଋଚୀକଙ୍କ ପୁଅ, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଓ ରେଣୁକାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ରାମ ଦେବ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ନିର୍ମଳ କର୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ।
କୌତୂହଲାନ୍ଵିତୋ ରାମସ୍ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାମଗମତ୍ପୁନଃ। ଜିଜ୍ଞାସମାନୋ ରାମସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ଦାଶରଥେସ୍ତଦା
କୌତୁହଳରେ ଭରିଯାଇ, ରାମ ଦେବ ପୁଣିଥରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଗଲେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତଂ ଵୈ ଦଶରଥଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଯାନ୍ତମୁପାଗତମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାମସ୍ଯ ରାମଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁରସ୍କୃତମ୍
ସେ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଦଶରଥ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ମିଶିବାକୁ ପଠାଇଲେ।
ସ ତମଭ୍ଯାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଉଦ୍ଯତାସ୍ତ୍ରମଵସ୍ଥିତମ୍। ପ୍ରହସନ୍ନିଵ କୋନ୍ତେଯ ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଆସୁଥିବା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ରାମ ହସିଯାଇ କହିଲେ—
କୃତକାଲଂ ହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧନୁରେତନ୍ମଯା ଵିଭୋ। ସମାରୋପଯ ଯତ୍ନେନ ଯଦି ଶକ୍ନୋଷି ପାର୍ତିଵ
'ହେ ରାଜା, ଏଠି ଏକ ଧନୁଷ୍ଯ ସମୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ଯଦି ତୁମେ ସକ୍ଷମ, ଚେଷ୍ଟା କରି ଏହାକୁ ତଣ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵାହ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵଂ ନାଧିକ୍ଷେପ୍ତୁମର୍ହସି। ନାହମପ୍ଯଧମୋ ଧର୍ମେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ଇଶ୍ର୍ଵାକୂଣାଂ ଵିଶେଷେଣ ବାହୁଵୀର୍ଯେ ନ କତ୍ଥନମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ତୁମେ ମୋତେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମରେ କୌଣସି ଅଧମ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶରେ, ମୁଁ ବାହୁବଳର ଗର୍ବ କରେ ନାହିଁ।'
ତମେଵଂ ଵାଦିନଂ ତତ୍ର ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଲଂ ଵୈ ଵ୍ଯପଦେଶେନ ଧନୁରାଯଚ୍ଛ ରାଘଵ
ସେଠାରେ ଏଭଳି କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ—'ଏତେ କଥା ହେଲା, ଏବେ ଧନୁଷ୍ଯ ତଣ, ରାଘବ।'
ତତୋ ଜଗ୍ରାହ ରୋଷେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭମୂଦନମ୍। ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ଦିଵ୍ଯଂ ହସ୍ତାଦ୍ରାମସ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍
ତାପରେ, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କ ହାତରୁ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ।
ଧନୁରାରୋପଯାମାସ ସଲୀଲ ଇଵ ଭାରତ। ଜ୍ଯାଶବ୍ଦମକରୋଚ୍ଚୈଵ ସ୍ମଯମାନଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦସ୍ ଭୂତାନି ଵିତ୍ରସନ୍ତ୍ଯଶନେରିଵ
ସେ ଧନୁଷକୁ ସହଜରେ ତାଣିଲେ, ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ହସି ଧନୁଷର ତାରକୁ ଚିଡ଼ିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟରେ କଂପିଗଲେ, ଯେପରି ଜଗତର ସେଷ ହେବାବେଳେ ଭୟ ହୁଏ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ରାମୋ ରାମଂ ଦାଶରଥିସ୍ତଦା। ଇଦମାରୋପିତଂ ବ୍ର୍ହମନ୍କିମନ୍ଯତ୍କରଵାଣି ତେ
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧନୁଷ ତାଣିଦେଲି। ଆଉ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ତସ୍ଯ ରାମୋ ଦଦୌ ଦିଵ୍ଯଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଶରମାକର୍ଣଦେଶାନ୍ତମଯମାକୃଷ୍ଯତାମିତି
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବାଣ ଦେଇ କହିଲେ, 'ଏହି ବାଣକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଣି ଛାଡ଼।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଇଵ ମନ୍ଯୁନା। ଶ୍ରୂଯତେ କ୍ଷମ୍ଯତେ ଚୈଵ ଦର୍ପପୂର୍ଣୋସି ଭାର୍ଗଵ
ଏହା ଶୁଣି, ରାମ କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ କହିଲେ, 'ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତଥାପି ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।'
ତ୍ଵଯା ହ୍ଯଧିଗତଂ ତେଜଃ କ୍ଷତ୍ରିଯେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ। ପିତାମହପ୍ରସାଦେନ ତେନ ମାଂ କ୍ଷିପସି ଧ୍ରୁଵମ୍। ପଶ୍ଯ ମାଂ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ଚକ୍ଷୁସ୍ତେ ଵିତରାମ୍ଯହମ୍
'ତୁମେ ଯେ ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିଛ, ବିଶେଷକରି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଉପରେ, ସେଟି ତୁମର ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ଦୟାରୁ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛ। ଏବେ ମୋର ସତ୍ୟ ରୂପ ଦେଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି।'
ତତୋ ରାମଶରୀରେ ଵୈ ରାମଃ ପଶ୍ଯତି ଭାର୍ଗଵଃ। ଆଦିତ୍ଯାନ୍ସଵସୂନ୍ରୁଦ୍ରାନ୍ସାଧ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସମରୁଦ୍ଗଣାନ୍
ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ମରୁତ୍ ଦେଖିଲେ।
ପିତରୋ ହୁତାଶନଶ୍ଚୈଵ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାସ୍ତଥା। ଗନ୍ଧର୍ଵା ରାକ୍ଷସା ଯକ୍ଷା ନଦ୍ଯସ୍ତୀର୍ଥାନି ଯାନି ଚ
ସେ ପିତୃଗଣ, ଅଗ୍ନିଦେବ, ତାରା, ଗ୍ରହ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦେଖିଲେ।
ଋଷଯୋ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ବ୍ର୍ହମଭୂତାଃ ସନାତନାଃ। ଦେଵର୍ଷଯଶ୍ଚ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ସମୁଦ୍ରାଃ ପର୍ଵତାସ୍ତଥା
ସେ ଋଷି, ବାଲଖିଲ୍ୟ, ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେବଋଷି, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଵେଦାଶ୍ଚ ସୋପନିଷଦୋ ଵଷଟ୍କାରୈଃ ସହାଧ୍ଵରୈଃ। ଚେତୋମନ୍ତି ଚ ସାମାନି ଧନୁର୍ଵେଦଶ୍ଚ ଭାରତ। ମେଘଵୃନ୍ଦାନି ଵର୍ଷାଣି ଵିଦ୍ଯୁତଶ୍ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେ ଭେଦ, ଉପନିଷଦ୍, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର, ଚେତନାସମ୍ପନ୍ନ ସାମଗୀତ, ଧନୁର୍ବେଦ, ମେଘମାଳା, ବର୍ଷା ଓ ବିଜୁଳି ଦେଖିଲେ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଂ ଵୈ ବାଣଂ ମୁମୋଚ ହ। ଶୁଷ୍କାଶନିସମାକୀର୍ଣଂ ମହୋଲ୍କାଭିଶ୍ଚ ଭାରତ
ତାପରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେଇ ବାଣକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଶୁଖିଲା ବିଜୁଳି ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କାରେ ଘେରାଇଥିଲା।
ପାଂସୁଵର୍ଷେଣ ମହତା ମେଘଵର୍ଷୈଶ୍ଚ ଭୂତଲମ୍। ଭୂମିକମ୍ପୈଶ୍ଚ ନିର୍ଘାତୈର୍ନାଦୈଶ୍ଚ ଵିପୁଲୈରପି
ବଡ଼ ଧୁଳିର ବର୍ଷା ଓ ମେଘର ବର୍ଷା ସହିତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ଭୂକମ୍ପ, ଗର୍ଜନ ଓ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ସ ରାମଂ ଵିହ୍ଵଲଂ କୃତ୍ଵା ତେଜଶ୍ଚାକ୍ଷିପ୍ଯ କେଵଲମ୍। ଆଗଚ୍ଛଜ୍ଜ୍ଵଲିତୋ ବାଣୋ ରାମବାହୁପ୍ରଚୋଦିତଃ
ସେ ବାଣ, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଚଳିତ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଅଭିଭାବିତ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କରି, ତାଙ୍କର ତେଜ ନଷ୍ଟ କରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଗକୁ ଆସିଲା।
ସ ତୁ ଵିହ୍ଵଲତାଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ ଚେତନାମ୍। ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗତପ୍ରାଣଃ ପ୍ରାଣମଦ୍ଵିଷ୍ଣୁତେଜସମ୍
ସେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ପୁନି ହୁସିଆର ହେଲେ; ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତେଜରେ ଅବସାନ ହୋଇଥିଲେ, ପୁନି ପ୍ରାଣ ଫେରାଇଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ସୋଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରମଗମତ୍ପୁନଃ। ଭୀତସ୍ତୁ ତତ୍ରନ୍ଯଵସଦ୍ବ୍ରୀଡିତସ୍ତୁ ମହାତପାଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳି, ସେ ପୁନି ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଭୟ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ସେଠାରେ ବସିଲେ।
ତତଃ ସଂଵତ୍ସରେଽତୀତେ ହୃତୌଜସମଵସ୍ଥିତମ୍। ନିର୍ମଦଂ ଦୁଃଖିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରୋ ରାମମବ୍ରୁଵନ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ଶକ୍ତିହୀନ, ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ ଓ ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ପିତୃଗଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଵୈ ସମ୍ଯଗିଦଂ ପୁତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁମାସାଦ୍ଯ ଵୈକୃତମ୍। ସ ହି ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା
'ପୁଅ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ; ସେ ତିନି ଜଗତରେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ।'
ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ରନଦୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଵଧୂସରକୃତାହ୍ଵଯାମ୍। ତତ୍ରୋପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତୀର୍ଥେଷୁ ପୁନର୍ଵପୁରଵାପ୍ସ୍ଯସି
'ପୁଅ, ପବିତ୍ର ବଧୂସରା ନଦୀକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପୁନି ତୁମର ଦେହ ଫେରିପାରିବ।'