ସ ବାଲ ଏଵତେଜସ୍ଵୀ ପିତୁସ୍ତସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଇଧ୍ମାନାଂ ଭାରମାଜହ୍ରେ ଇଧ୍ମଵାହସ୍ତତୋଽଭଵତ୍
ସେ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସୁଥିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଲାଗି ଖଣ୍ଡ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ, ଏହିଥିରୁ ତାଙ୍କୁ ଇଧ୍ମବାହ ନାମ ମିଳିଲା।
ତଥାଯୁକ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁମୁଦେ ସ ମୁନିସ୍ତଦା। ଏଵଂ ସ ଜନଯାମାସ ଭାରତାପତ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ଲେଭିରେ ପିତରଶ୍ଚାସ୍ଯ ଲୋକାନ୍ରାଜନ୍ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ସେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁନି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ହେ ଭାରତ। ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଚାହିଁଥିଲେ, ସେମାନେ ତାହା ପାଇଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଶ୍ଚାଯମତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ। ଖ୍ଯାତୋ ଭୁଵି ମହାରାଜ ତେଜସା ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ହେ ରାଜା, ଏହା ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ତେଜରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପ୍ରାହ୍ଲାଦିରେଵଂ ଵାତାପିର୍ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋ ଦୁଷ୍ଟଚେତନଃ। ଏଵଂ ଵିନାଶିତୋ ରାଜନ୍ନଗସ୍ତ୍ଯେନ ମହାତ୍ମନା। ତସ୍ଯାଯମାଶ୍ରମୋ ରାଜନ୍ରମଣୀଯୈର୍ଗୁଣୈର୍ଯୁତଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ବଂଶଜ ବାତାପି, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ, ସେଉଁଠି ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଲା, ହେ ରାଜା। ଏହି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ରମଣୀୟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା।
ଏଷା ଭାଗୀରଥୀ ପୁଣ୍ଯା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତା। ଵାତେରିତା ପତାକେଵ ଵିରାଜତି ନଭସ୍ତଲେ
ଏହି ହେଉଛି ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି। ବାତାସରେ ଉଡୁଥିବା ପତାକା ପରି, ଏହି ନଦୀ ଆକାଶରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି।
ପ୍ରତାର୍ଯମାଣା କୂଟେଷୁ ଯଥା ନିମ୍ନେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ। ଶିଲାତଲେଷୁ ସଂତ୍ରସ୍ତା ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂରିଵ
ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ନଦୀ ପାହାଡ଼ ଓ ଗହ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ ପାଉଛି, ଶିଳା ଉପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଉଛି, ମାନେ ସର୍ପରାଜଙ୍କର ଭୟଭୀତ ସ୍ତ୍ରୀ ପରି କମ୍ପିତ ହେଉଛି।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଵୈ ଦିଶଂ ସର୍ଵାଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ଚ ମାତୃଵତ୍। ପୂର୍ଵଂ ଶଂଭୋର୍ଜଟାଭ୍ରଷ୍ଟା ସମୁଦ୍ରମହିଷୀ ପ୍ରିଯା। ଅସ୍ଯାଂ ନଦ୍ଯାଂ ମୁପୁଣ୍ଯାଯାଂ ଯଥେଷ୍ଟମଵଗାହ୍ଯତାମ୍
ଏହି ନଦୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମାଆ ପରି ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ସବୁଠି ବିସ୍ତାର କରୁଛି। ଏହି ନଦୀ ପୂର୍ବେ ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ତଳେ ପଡିଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରର ରାଣୀ ଭାବରେ ପ୍ରିୟା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସ୍ନାନ କର।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିବୋଧେଦଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଭୃଗୋସ୍ତୀର୍ଥଂ ମହାରାଜ ମହର୍ଷିଗଣସେଵିତମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି କଥା ତୁମେ ଶୁଣ, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ହେଉଛି ଭୃଗୁଙ୍କ ତୀର୍ଥ, ଯାହାକୁ ବହୁତ ମହାର୍ଷିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।
ଯତ୍ରୋପସ୍ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ରାମୋ ହୃତଂତେଜସ୍ତଦାପ୍ତଵାନ୍। ଅତ୍ର ତ୍ଵଂଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ କୃଷ୍ଣଯା ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵ
ଏଠାରେ ରାମ ଦେବ ସ୍ନାନ କରି ନିଜର ହରାଇଥିବା ଶକ୍ତି ପୁନି ପାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ସ୍ନାନ କର।
ଦୁର୍ଯୋଧନହୃତଂତେଜଃ ପୁନରାଦାତୁମର୍ହସି। କୃତଵୈରେଣ ରାମେଣ ଯଥା କଚୋପହୃତଂ ପୁନଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ ନେଇଥିବା ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ତୁମେ ପୁନି ଫେରାଇ ପାଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ରାମ ଦେବ ଶତ୍ରୁତା ପରେ ନିଜର ହରାଇଥିବା ଶକ୍ତିକୁ କଚ ପରି ଫେରାଇଥିଲେ।
ସ ତତ୍ରଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ଚୈଵ କୃଷ୍ଣଯା ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵଃ। ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚୈଵ ତର୍ପଯାମାସ ଭାରତ
ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ରୂପଂ ଵୈ ଦୀପ୍ତାଦ୍ଦୀପ୍ତତରଂ ବଭୌ। ଅପ୍ରଵୃଷ୍ଯତରଶ୍ଚାସୀଚ୍ଛାତ୍ରଵାଣାଂ ନରର୍ଷଭ
ସେ ତୀର୍ଥର ରୂପ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଚମକ ଥିଲା। ଏହା ଶତ୍ରୁମାନେ ଥିବା ଭୂମିଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଷ୍କ ଓ ବର୍ଷାହୀନ ଥିଲା।
ଅପୃଚ୍ଛଚ୍ଚୈଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଲୋମଶଂ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। ଭଗଵନ୍କିମର୍ଥଂ ରାମସ୍ଯ ହୃତମାସୀଦ୍ଵପୁଃ ପ୍ରଭୋ। କଥଂ ପ୍ରତ୍ଯାହୃତଂଚୈଵ ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ରାଜା ଲୋମଶଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଭଗବାନ, କାହିଁକି ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି ହରାଗଲା ଓ କିପରି ସେ ଫେରାଇଲେ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଦୟାକରି ଏହି କଥା କହ।'
ଶୃଣୁ ରାମସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ। ଜାତୋ ଦଶରଥସ୍ଯାସୀତ୍ପୁତ୍ରୋ ରାମୋ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ରାଜା, ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ସେ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଏବଂ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା। ଦଶରଥଙ୍କ ଘରେ ଏକ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ରାମ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵେନ ଶରୀରେଣ ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାଯ ଵୈ। ପଶ୍ଯାମସ୍ତମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଜାତଂ ଦାଶରଥିଂ ତତଃ
ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦେହରେ ଅବତାର ନେଇ, ରାବଣଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଋଚୀକନନ୍ଦନୋ ରାଭୋ ଭାର୍ଗଵୋ ରେଣୁକାସୁତଃ। ତସ୍ ଦାଶରଥେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ
ଋଚୀକଙ୍କ ପୁଅ, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଓ ରେଣୁକାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ରାମ ଦେବ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ନିର୍ମଳ କର୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ।
କୌତୂହଲାନ୍ଵିତୋ ରାମସ୍ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାମଗମତ୍ପୁନଃ। ଜିଜ୍ଞାସମାନୋ ରାମସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ଦାଶରଥେସ୍ତଦା
କୌତୁହଳରେ ଭରିଯାଇ, ରାମ ଦେବ ପୁଣିଥରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଗଲେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତଂ ଵୈ ଦଶରଥଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଯାନ୍ତମୁପାଗତମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାମସ୍ଯ ରାମଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁରସ୍କୃତମ୍
ସେ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଦଶରଥ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ମିଶିବାକୁ ପଠାଇଲେ।
ସ ତମଭ୍ଯାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଉଦ୍ଯତାସ୍ତ୍ରମଵସ୍ଥିତମ୍। ପ୍ରହସନ୍ନିଵ କୋନ୍ତେଯ ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଆସୁଥିବା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ରାମ ହସିଯାଇ କହିଲେ—
କୃତକାଲଂ ହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧନୁରେତନ୍ମଯା ଵିଭୋ। ସମାରୋପଯ ଯତ୍ନେନ ଯଦି ଶକ୍ନୋଷି ପାର୍ତିଵ
'ହେ ରାଜା, ଏଠି ଏକ ଧନୁଷ୍ଯ ସମୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ଯଦି ତୁମେ ସକ୍ଷମ, ଚେଷ୍ଟା କରି ଏହାକୁ ତଣ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵାହ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵଂ ନାଧିକ୍ଷେପ୍ତୁମର୍ହସି। ନାହମପ୍ଯଧମୋ ଧର୍ମେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ। ଇଶ୍ର୍ଵାକୂଣାଂ ଵିଶେଷେଣ ବାହୁଵୀର୍ଯେ ନ କତ୍ଥନମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ତୁମେ ମୋତେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମରେ କୌଣସି ଅଧମ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶରେ, ମୁଁ ବାହୁବଳର ଗର୍ବ କରେ ନାହିଁ।'
ତମେଵଂ ଵାଦିନଂ ତତ୍ର ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଲଂ ଵୈ ଵ୍ଯପଦେଶେନ ଧନୁରାଯଚ୍ଛ ରାଘଵ
ସେଠାରେ ଏଭଳି କହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ରାମ କହିଲେ—'ଏତେ କଥା ହେଲା, ଏବେ ଧନୁଷ୍ଯ ତଣ, ରାଘବ।'
ତତୋ ଜଗ୍ରାହ ରୋଷେଣ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭମୂଦନମ୍। ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ଦିଵ୍ଯଂ ହସ୍ତାଦ୍ରାମସ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍
ତାପରେ, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କ ହାତରୁ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ।
ଧନୁରାରୋପଯାମାସ ସଲୀଲ ଇଵ ଭାରତ। ଜ୍ଯାଶବ୍ଦମକରୋଚ୍ଚୈଵ ସ୍ମଯମାନଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦସ୍ ଭୂତାନି ଵିତ୍ରସନ୍ତ୍ଯଶନେରିଵ
ସେ ଧନୁଷକୁ ସହଜରେ ତାଣିଲେ, ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ହସି ଧନୁଷର ତାରକୁ ଚିଡ଼ିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟରେ କଂପିଗଲେ, ଯେପରି ଜଗତର ସେଷ ହେବାବେଳେ ଭୟ ହୁଏ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ରାମୋ ରାମଂ ଦାଶରଥିସ୍ତଦା। ଇଦମାରୋପିତଂ ବ୍ର୍ହମନ୍କିମନ୍ଯତ୍କରଵାଣି ତେ
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧନୁଷ ତାଣିଦେଲି। ଆଉ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
ତସ୍ଯ ରାମୋ ଦଦୌ ଦିଵ୍ଯଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ମହାତ୍ମନଃ। ଶରମାକର୍ଣଦେଶାନ୍ତମଯମାକୃଷ୍ଯତାମିତି
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବାଣ ଦେଇ କହିଲେ, 'ଏହି ବାଣକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଣି ଛାଡ଼।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵାଽବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ଇଵ ମନ୍ଯୁନା। ଶ୍ରୂଯତେ କ୍ଷମ୍ଯତେ ଚୈଵ ଦର୍ପପୂର୍ଣୋସି ଭାର୍ଗଵ
ଏହା ଶୁଣି, ରାମ କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ କହିଲେ, 'ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତଥାପି ଅହଂକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।'
ତ୍ଵଯା ହ୍ଯଧିଗତଂ ତେଜଃ କ୍ଷତ୍ରିଯେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ। ପିତାମହପ୍ରସାଦେନ ତେନ ମାଂ କ୍ଷିପସି ଧ୍ରୁଵମ୍। ପଶ୍ଯ ମାଂ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ଚକ୍ଷୁସ୍ତେ ଵିତରାମ୍ଯହମ୍
'ତୁମେ ଯେ ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିଛ, ବିଶେଷକରି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଉପରେ, ସେଟି ତୁମର ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ଦୟାରୁ; ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛ। ଏବେ ମୋର ସତ୍ୟ ରୂପ ଦେଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି।'
ତତୋ ରାମଶରୀରେ ଵୈ ରାମଃ ପଶ୍ଯତି ଭାର୍ଗଵଃ। ଆଦିତ୍ଯାନ୍ସଵସୂନ୍ରୁଦ୍ରାନ୍ସାଧ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସମରୁଦ୍ଗଣାନ୍
ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ମରୁତ୍ ଦେଖିଲେ।
ପିତରୋ ହୁତାଶନଶ୍ଚୈଵ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାସ୍ତଥା। ଗନ୍ଧର୍ଵା ରାକ୍ଷସା ଯକ୍ଷା ନଦ୍ଯସ୍ତୀର୍ଥାନି ଯାନି ଚ
ସେ ପିତୃଗଣ, ଅଗ୍ନିଦେବ, ତାରା, ଗ୍ରହ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦେଖିଲେ।