ଇଲ୍ଵଲସ୍ତ୍ଵନୁଗମ୍ଯୈନମଗସ୍ତ୍ଯଂ ହନ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ। ଭସ୍ମ ଚକ୍ରେ ମହାତେଜା ହୁଙ୍କାରେଣ ମହାଽସୁରମ୍
ଇଲ୍ବଳା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପଛରେ ଲାଗି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ। କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏକ ହୁଁକାରରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଜଗ୍ମୂ ରାଜର୍ଷଯସ୍ତଦା। କୃତଵାଂଶ୍ ମୁନିଃ ସର୍ଵଂ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେଇ ରାଜା ଓ ଋଷିମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ମୁନି ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ସବୁ କାମ ସାରିଦେଲେ।
କୃତଵାନସି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭଗଵନ୍ମମ କାଙ୍କ୍ଷିତମ୍। ଉତ୍ପାଦଯ ସକୃନ୍ମହ୍ଯମପତ୍ଯଂ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତରମ୍
ଭଗବନ୍, ଆପଣ ମୋର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେଲେ। ଏବେ ଦୟାକରି ମୋତେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତୁଷ୍ଟୋଽହମସ୍ମି କଲ୍ଯାଣି ତଵ ଵୃତ୍ତେନ ଶୋଭନେ। ଵିଚାରଣାମପତ୍ଯେ ତୁ ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାଂ ଶୃଣୁ
ମୁଁ ତୁମ ଆଚରଣରେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ହେ ଶୁଭେ। ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କିଛି କହିବି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
ସହସ୍ରଂ ତେଽସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଣଆଂ ଶତଂ ଵା ତତ୍ସମଂ ତଵ। ଦଶ ଵା ଶତତୁଲ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁରେକୋ ଵାଽପି ସହସ୍ରଜିତ୍
ତୁମେ ଚାହିଲେ ହଜାରଟି ପୁଅ ପାଇପାର, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ଶତଟି, କିମ୍ବା ଶତଟି ପୁଅ ସମାନ ଦଶଟି, କିମ୍ବା ହଜାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଏକ ପୁଅ।
ସହସ୍ରସଂମିତଃ ପୁତ୍ର ଏକୋପ୍ଯସ୍ତୁ ତପୋଧନ। ଏକୋ ହି ବହୁଭିଃ ଶ୍ରେଯାନ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ସାଧୁରସାଧୁଭିଃ
ତପସ୍ଵୀ, ଏକ ପୁଅ ହେଉ ଯିଏ ହଜାର ପୁଅ ସମାନ। କାରଣ, ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମିକ ପୁଅ ଅନେକ ଅଯୋଗ୍ୟ ପୁଅଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତଯା ସମଗମନ୍ମୁନିଃ। ସମଯେ ସମଶୀଲିନ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନ୍ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଯା
ସେ ଏହିପରି ଅନୁମତି ଦେଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ ସହିତ ମୁନିଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
ତତ ଆଧାଯ ଗର୍ଭଂ ତମଗମଦ୍ଵନମେଵ ସଃ। ତସ୍ମିନ୍ଵନଗତେ ଗର୍ଭୋ ଵଵୃଧେ ସପ୍ତ ଶାରଦାନ୍
ତାପରେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରି, ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ ଗର୍ଭ ସାତଟି ଶରଦ୍ ଧରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
ସପ୍ତମେଽବ୍ଦେ ଗତେ ଚାପି ପ୍ରାଚ୍ଯଵତ୍ସ ମହାକଵିଃ। ଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ପ୍ରଭାଵେନ ଦୃଢସ୍ଯୁର୍ନାମ ଭାରତ
ସାତମ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଏକ ମହାକବି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଦୃଢସ୍ୟୁ ହେଲା, ହେ ଭାରତ।
ସାଙ୍ଗୋପନିଷଦାନ୍ଵେଦାଞ୍ଜପନ୍ନେଵ ମହାତପାଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵଦୃଷେଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ମହାନୃଷିଃ
ଉପନିଷଦ ସହିତ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା, ସେ ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏକ ତେଜସ୍ବୀ, ମହାଋଷି।
ସ ବାଲ ଏଵତେଜସ୍ଵୀ ପିତୁସ୍ତସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଇଧ୍ମାନାଂ ଭାରମାଜହ୍ରେ ଇଧ୍ମଵାହସ୍ତତୋଽଭଵତ୍
ସେ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସୁଥିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଲାଗି ଖଣ୍ଡ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ, ଏହିଥିରୁ ତାଙ୍କୁ ଇଧ୍ମବାହ ନାମ ମିଳିଲା।
ତଥାଯୁକ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁମୁଦେ ସ ମୁନିସ୍ତଦା। ଏଵଂ ସ ଜନଯାମାସ ଭାରତାପତ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ଲେଭିରେ ପିତରଶ୍ଚାସ୍ଯ ଲୋକାନ୍ରାଜନ୍ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ସେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁନି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ହେ ଭାରତ। ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଚାହିଁଥିଲେ, ସେମାନେ ତାହା ପାଇଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଶ୍ଚାଯମତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ। ଖ୍ଯାତୋ ଭୁଵି ମହାରାଜ ତେଜସା ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ହେ ରାଜା, ଏହା ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ତେଜରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପ୍ରାହ୍ଲାଦିରେଵଂ ଵାତାପିର୍ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋ ଦୁଷ୍ଟଚେତନଃ। ଏଵଂ ଵିନାଶିତୋ ରାଜନ୍ନଗସ୍ତ୍ଯେନ ମହାତ୍ମନା। ତସ୍ଯାଯମାଶ୍ରମୋ ରାଜନ୍ରମଣୀଯୈର୍ଗୁଣୈର୍ଯୁତଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ବଂଶଜ ବାତାପି, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ, ସେଉଁଠି ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଲା, ହେ ରାଜା। ଏହି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ରମଣୀୟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା।
ଏଷା ଭାଗୀରଥୀ ପୁଣ୍ଯା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତା। ଵାତେରିତା ପତାକେଵ ଵିରାଜତି ନଭସ୍ତଲେ
ଏହି ହେଉଛି ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି। ବାତାସରେ ଉଡୁଥିବା ପତାକା ପରି, ଏହି ନଦୀ ଆକାଶରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି।
ପ୍ରତାର୍ଯମାଣା କୂଟେଷୁ ଯଥା ନିମ୍ନେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ। ଶିଲାତଲେଷୁ ସଂତ୍ରସ୍ତା ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂରିଵ
ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ନଦୀ ପାହାଡ଼ ଓ ଗହ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ ପାଉଛି, ଶିଳା ଉପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଉଛି, ମାନେ ସର୍ପରାଜଙ୍କର ଭୟଭୀତ ସ୍ତ୍ରୀ ପରି କମ୍ପିତ ହେଉଛି।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଵୈ ଦିଶଂ ସର୍ଵାଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ଚ ମାତୃଵତ୍। ପୂର୍ଵଂ ଶଂଭୋର୍ଜଟାଭ୍ରଷ୍ଟା ସମୁଦ୍ରମହିଷୀ ପ୍ରିଯା। ଅସ୍ଯାଂ ନଦ୍ଯାଂ ମୁପୁଣ୍ଯାଯାଂ ଯଥେଷ୍ଟମଵଗାହ୍ଯତାମ୍
ଏହି ନଦୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମାଆ ପରି ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ସବୁଠି ବିସ୍ତାର କରୁଛି। ଏହି ନଦୀ ପୂର୍ବେ ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ତଳେ ପଡିଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରର ରାଣୀ ଭାବରେ ପ୍ରିୟା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସ୍ନାନ କର।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିବୋଧେଦଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଭୃଗୋସ୍ତୀର୍ଥଂ ମହାରାଜ ମହର୍ଷିଗଣସେଵିତମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି କଥା ତୁମେ ଶୁଣ, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ହେଉଛି ଭୃଗୁଙ୍କ ତୀର୍ଥ, ଯାହାକୁ ବହୁତ ମହାର୍ଷିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।
ଯତ୍ରୋପସ୍ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ରାମୋ ହୃତଂତେଜସ୍ତଦାପ୍ତଵାନ୍। ଅତ୍ର ତ୍ଵଂଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ କୃଷ୍ଣଯା ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵ
ଏଠାରେ ରାମ ଦେବ ସ୍ନାନ କରି ନିଜର ହରାଇଥିବା ଶକ୍ତି ପୁନି ପାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ସ୍ନାନ କର।
ଦୁର୍ଯୋଧନହୃତଂତେଜଃ ପୁନରାଦାତୁମର୍ହସି। କୃତଵୈରେଣ ରାମେଣ ଯଥା କଚୋପହୃତଂ ପୁନଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ ନେଇଥିବା ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ତୁମେ ପୁନି ଫେରାଇ ପାଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ରାମ ଦେବ ଶତ୍ରୁତା ପରେ ନିଜର ହରାଇଥିବା ଶକ୍ତିକୁ କଚ ପରି ଫେରାଇଥିଲେ।
ସ ତତ୍ରଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ଚୈଵ କୃଷ୍ଣଯା ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵଃ। ସ୍ନାତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚୈଵ ତର୍ପଯାମାସ ଭାରତ
ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ରୂପଂ ଵୈ ଦୀପ୍ତାଦ୍ଦୀପ୍ତତରଂ ବଭୌ। ଅପ୍ରଵୃଷ୍ଯତରଶ୍ଚାସୀଚ୍ଛାତ୍ରଵାଣାଂ ନରର୍ଷଭ
ସେ ତୀର୍ଥର ରୂପ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଚମକ ଥିଲା। ଏହା ଶତ୍ରୁମାନେ ଥିବା ଭୂମିଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଷ୍କ ଓ ବର୍ଷାହୀନ ଥିଲା।
ଅପୃଚ୍ଛଚ୍ଚୈଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଲୋମଶଂ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। ଭଗଵନ୍କିମର୍ଥଂ ରାମସ୍ଯ ହୃତମାସୀଦ୍ଵପୁଃ ପ୍ରଭୋ। କଥଂ ପ୍ରତ୍ଯାହୃତଂଚୈଵ ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ପୃଚ୍ଛତଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ରାଜା ଲୋମଶଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଭଗବାନ, କାହିଁକି ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି ହରାଗଲା ଓ କିପରି ସେ ଫେରାଇଲେ? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଦୟାକରି ଏହି କଥା କହ।'
ଶୃଣୁ ରାମସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ। ଜାତୋ ଦଶରଥସ୍ଯାସୀତ୍ପୁତ୍ରୋ ରାମୋ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ରାଜା, ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ସେ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଏବଂ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା। ଦଶରଥଙ୍କ ଘରେ ଏକ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ରାମ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଵେନ ଶରୀରେଣ ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାଯ ଵୈ। ପଶ୍ଯାମସ୍ତମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଜାତଂ ଦାଶରଥିଂ ତତଃ
ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦେହରେ ଅବତାର ନେଇ, ରାବଣଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଋଚୀକନନ୍ଦନୋ ରାଭୋ ଭାର୍ଗଵୋ ରେଣୁକାସୁତଃ। ତସ୍ ଦାଶରଥେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରରାମସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ
ଋଚୀକଙ୍କ ପୁଅ, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଓ ରେଣୁକାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ରାମ ଦେବ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ନିର୍ମଳ କର୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ।
କୌତୂହଲାନ୍ଵିତୋ ରାମସ୍ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯାମଗମତ୍ପୁନଃ। ଜିଜ୍ଞାସମାନୋ ରାମସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ଦାଶରଥେସ୍ତଦା
କୌତୁହଳରେ ଭରିଯାଇ, ରାମ ଦେବ ପୁଣିଥରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଗଲେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତଂ ଵୈ ଦଶରଥଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଯାନ୍ତମୁପାଗତମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାମସ୍ଯ ରାମଂ ପୁତ୍ରଂ ପୁରସ୍କୃତମ୍
ସେ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଦଶରଥ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ମିଶିବାକୁ ପଠାଇଲେ।
ସ ତମଭ୍ଯାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଉଦ୍ଯତାସ୍ତ୍ରମଵସ୍ଥିତମ୍। ପ୍ରହସନ୍ନିଵ କୋନ୍ତେଯ ରାମୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଆସୁଥିବା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ରାମ ହସିଯାଇ କହିଲେ—
କୃତକାଲଂ ହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧନୁରେତନ୍ମଯା ଵିଭୋ। ସମାରୋପଯ ଯତ୍ନେନ ଯଦି ଶକ୍ନୋଷି ପାର୍ତିଵ
'ହେ ରାଜା, ଏଠି ଏକ ଧନୁଷ୍ଯ ସମୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ଯଦି ତୁମେ ସକ୍ଷମ, ଚେଷ୍ଟା କରି ଏହାକୁ ତଣ।'