ଇଲ୍ଵଲସ୍ତୁ ଵିଷଣ୍ଣୋଽଭୂଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜୀର୍ଣଂ ମହାସୁରମ୍। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଶ୍ଚ ସହାମାତ୍ଯୈରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। କିମର୍ଥମୁପଯାତାଃ ସ୍ଥ ବ୍ରୂତ କିଂ କରଵାଣି ଵଃ
ଇଲ୍ବଳ ବଡ଼ ଦାନବକୁ ପଚିଯାଇଥିବା ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି?"
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋଽଗସ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଲ୍ଵଲଂ ତଦା। ଈଶୋସ୍ଯସୁର ଵିଦ୍ମସ୍ତ୍ଵାଂ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଧନେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ହସି ଇଲ୍ବଳଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଦାନବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଧନର ମାଲିକ ବୋଲି ଜାଣୁ।"
ଏତେ ଚ ନାତିଧନିନୋ ଧନାଶା ମହତୀ ମମ। ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯଵିହିଂସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ସଂଵିଭାଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ
ଏଠାରେ ଥିବା ଏମାନେ ବହୁତ ଧନବାନ୍ ନୁହଁନ୍ତି, ମୋର ଧନ ପାଇଁ ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା ଅଛି। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନଦେଇ, ତୁମେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଦେଉଛ, ଆମକୁ ତାହା ବଣ୍ଟନ କର।
ତତୋଽଵମତ୍ଯ ତମୃଷିମିଲ୍ଵଲୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଦିତ୍ସିତଂ ଯଦି ଵେତ୍ସି ତ୍ଵଂତତୋ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ଵସୁ
ତାପରେ ଇଲ୍ବଳ ମୁନିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଯଦି ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଜାଣ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଧନ ଦେଇଦେବି।"
ଗଵାଂ ଦଶସହସ୍ରାଣି ରାଜ୍ଞାମେକୈକଶୋଽସୁର। ତାଵଦେଵ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଦିତ୍ସିତଂ ତେ ମହାସୁର
ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜା ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଓ ସେଇ ପରିମାଣର ସୁନା ତୁମେ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ମହାଦାନବ।
ମହ୍ଯଂ ତତୋ ଵୈ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ରଥଶ୍ଚୈଵ ହିରଣ୍ମଯଃ। ମନୋଜଵୌ ଵାଜିନୌ ଚ ଦିତ୍ସିତଂ ତେ ମହାସୁର
ମୋ ପାଇଁ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା, ଏକ ସୁନାର ରଥ ଓ ମନର ତୁଳ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଦୁଇଟି ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ମହାଦାନବ।
ଉଲ୍ଵଲସ୍ତୁ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ସର୍ଵମସ୍ତି ଯଥାଽଽତ୍ଥ ମାମ୍। ସର୍ଵମେତତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ହିରଣ୍ଯଂ ଗାଶ୍ଚ ଯଦ୍ଧନମ୍। ରଥଂ ତୁ ଯଦଵୋଚୋ ମାଂ ନୈତଂ ଵିଦ୍ମ ହିରଣ୍ମଯମ୍
ଉଲ୍ବଳା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ସେପରି ସବୁଠିକ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଧନ, ସୁନା, ଗାଈ—ଯେଉଁ ଧନ ଆଛି, ସବୁ ଦେଇଦେବି। ତୁମେ ଯେ ରଥ କଥା କହିଲ, ସେ ସୁନାର ରଥ ବିଷୟରେ ମୋତେ କିଛି ଜଣାନାହିଁ।"
ନ ମେ ଵାଗନୃତା କାଚିଦୁକ୍ତପୂର୍ଵା ମହାଽସୁର। ଵିଜ୍ଞାଯତାଂ ରଥଃ ସାଧୁ ଵ୍ଯକ୍ତମସ୍ତି ହିରଣ୍ମଯଃ
ମୋ ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ମହାଅସୁର। ଏହି ରଥକୁ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କର, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସୁନାର ହେବ।
ଵିଜ୍ଞାଯମାନଃ ସ ରଥଃ କୌନ୍ତେଯାସୀଦ୍ଧିରଣ୍ମଯଃ'। ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଦଦାଵଭ୍ଯଧିକଂ ଵସୁ
ଯେତେବେଳେ ସେଇ ରଥକୁ ଯାଞ୍ଚ କରାଗଲା, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସୁନାର ଥିଲା। ତାପରେ ସେ ଦାନବ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆଉ ଅଧିକ ଧନ ଦେଇଦେଲା।
ଵିଵାଜୀ ଚ ସୁଵାଜୀ ଚ ତସ୍ମିନ୍ଯୁକ୍ତୌ ରଥେ ହଯୌ। ଊହତୁଃ ସ ଵସୂନାଶୁ ତାଵଗସ୍ତ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି। ସର୍ଵାନ୍ରାଜ୍ଞଃ ସହାଗସ୍ତ୍ଯାନ୍ନିମେଷାଦିଵ ଭାରତ
ସେଇ ରଥରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ରୁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଅତି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଧନ, ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଇଲ୍ଵଲସ୍ତ୍ଵନୁଗମ୍ଯୈନମଗସ୍ତ୍ଯଂ ହନ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ। ଭସ୍ମ ଚକ୍ରେ ମହାତେଜା ହୁଙ୍କାରେଣ ମହାଽସୁରମ୍
ଇଲ୍ବଳା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପଛରେ ଲାଗି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ। କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏକ ହୁଁକାରରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଜଗ୍ମୂ ରାଜର୍ଷଯସ୍ତଦା। କୃତଵାଂଶ୍ ମୁନିଃ ସର୍ଵଂ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେଇ ରାଜା ଓ ଋଷିମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ମୁନି ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ସବୁ କାମ ସାରିଦେଲେ।
କୃତଵାନସି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭଗଵନ୍ମମ କାଙ୍କ୍ଷିତମ୍। ଉତ୍ପାଦଯ ସକୃନ୍ମହ୍ଯମପତ୍ଯଂ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତରମ୍
ଭଗବନ୍, ଆପଣ ମୋର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେଲେ। ଏବେ ଦୟାକରି ମୋତେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତୁଷ୍ଟୋଽହମସ୍ମି କଲ୍ଯାଣି ତଵ ଵୃତ୍ତେନ ଶୋଭନେ। ଵିଚାରଣାମପତ୍ଯେ ତୁ ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାଂ ଶୃଣୁ
ମୁଁ ତୁମ ଆଚରଣରେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ହେ ଶୁଭେ। ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କିଛି କହିବି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
ସହସ୍ରଂ ତେଽସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଣଆଂ ଶତଂ ଵା ତତ୍ସମଂ ତଵ। ଦଶ ଵା ଶତତୁଲ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁରେକୋ ଵାଽପି ସହସ୍ରଜିତ୍
ତୁମେ ଚାହିଲେ ହଜାରଟି ପୁଅ ପାଇପାର, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ଶତଟି, କିମ୍ବା ଶତଟି ପୁଅ ସମାନ ଦଶଟି, କିମ୍ବା ହଜାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଏକ ପୁଅ।
ସହସ୍ରସଂମିତଃ ପୁତ୍ର ଏକୋପ୍ଯସ୍ତୁ ତପୋଧନ। ଏକୋ ହି ବହୁଭିଃ ଶ୍ରେଯାନ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ସାଧୁରସାଧୁଭିଃ
ତପସ୍ଵୀ, ଏକ ପୁଅ ହେଉ ଯିଏ ହଜାର ପୁଅ ସମାନ। କାରଣ, ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମିକ ପୁଅ ଅନେକ ଅଯୋଗ୍ୟ ପୁଅଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତଯା ସମଗମନ୍ମୁନିଃ। ସମଯେ ସମଶୀଲିନ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନ୍ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଯା
ସେ ଏହିପରି ଅନୁମତି ଦେଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ ସହିତ ମୁନିଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
ତତ ଆଧାଯ ଗର୍ଭଂ ତମଗମଦ୍ଵନମେଵ ସଃ। ତସ୍ମିନ୍ଵନଗତେ ଗର୍ଭୋ ଵଵୃଧେ ସପ୍ତ ଶାରଦାନ୍
ତାପରେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରି, ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ ଗର୍ଭ ସାତଟି ଶରଦ୍ ଧରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
ସପ୍ତମେଽବ୍ଦେ ଗତେ ଚାପି ପ୍ରାଚ୍ଯଵତ୍ସ ମହାକଵିଃ। ଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ପ୍ରଭାଵେନ ଦୃଢସ୍ଯୁର୍ନାମ ଭାରତ
ସାତମ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଏକ ମହାକବି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଦୃଢସ୍ୟୁ ହେଲା, ହେ ଭାରତ।
ସାଙ୍ଗୋପନିଷଦାନ୍ଵେଦାଞ୍ଜପନ୍ନେଵ ମହାତପାଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵଦୃଷେଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ମହାନୃଷିଃ
ଉପନିଷଦ ସହିତ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା, ସେ ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏକ ତେଜସ୍ବୀ, ମହାଋଷି।
ସ ବାଲ ଏଵତେଜସ୍ଵୀ ପିତୁସ୍ତସ୍ଯ ନିଵେଶନେ। ଇଧ୍ମାନାଂ ଭାରମାଜହ୍ରେ ଇଧ୍ମଵାହସ୍ତତୋଽଭଵତ୍
ସେ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସୁଥିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଲାଗି ଖଣ୍ଡ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ, ଏହିଥିରୁ ତାଙ୍କୁ ଇଧ୍ମବାହ ନାମ ମିଳିଲା।
ତଥାଯୁକ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁମୁଦେ ସ ମୁନିସ୍ତଦା। ଏଵଂ ସ ଜନଯାମାସ ଭାରତାପତ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ଲେଭିରେ ପିତରଶ୍ଚାସ୍ଯ ଲୋକାନ୍ରାଜନ୍ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ସେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁନି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ହେ ଭାରତ। ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଚାହିଁଥିଲେ, ସେମାନେ ତାହା ପାଇଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଶ୍ଚାଯମତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ। ଖ୍ଯାତୋ ଭୁଵି ମହାରାଜ ତେଜସା ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ଏହି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ହେ ରାଜା, ଏହା ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ତେଜରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପ୍ରାହ୍ଲାଦିରେଵଂ ଵାତାପିର୍ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋ ଦୁଷ୍ଟଚେତନଃ। ଏଵଂ ଵିନାଶିତୋ ରାଜନ୍ନଗସ୍ତ୍ଯେନ ମହାତ୍ମନା। ତସ୍ଯାଯମାଶ୍ରମୋ ରାଜନ୍ରମଣୀଯୈର୍ଗୁଣୈର୍ଯୁତଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ବଂଶଜ ବାତାପି, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ, ସେଉଁଠି ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଲା, ହେ ରାଜା। ଏହି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ରମଣୀୟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା।
ଏଷା ଭାଗୀରଥୀ ପୁଣ୍ଯା ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତା। ଵାତେରିତା ପତାକେଵ ଵିରାଜତି ନଭସ୍ତଲେ
ଏହି ହେଉଛି ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି। ବାତାସରେ ଉଡୁଥିବା ପତାକା ପରି, ଏହି ନଦୀ ଆକାଶରେ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଛି।
ପ୍ରତାର୍ଯମାଣା କୂଟେଷୁ ଯଥା ନିମ୍ନେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ। ଶିଲାତଲେଷୁ ସଂତ୍ରସ୍ତା ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂରିଵ
ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ନଦୀ ପାହାଡ଼ ଓ ଗହ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ଆଘାତ ପାଉଛି, ଶିଳା ଉପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଉଛି, ମାନେ ସର୍ପରାଜଙ୍କର ଭୟଭୀତ ସ୍ତ୍ରୀ ପରି କମ୍ପିତ ହେଉଛି।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଵୈ ଦିଶଂ ସର୍ଵାଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ଚ ମାତୃଵତ୍। ପୂର୍ଵଂ ଶଂଭୋର୍ଜଟାଭ୍ରଷ୍ଟା ସମୁଦ୍ରମହିଷୀ ପ୍ରିଯା। ଅସ୍ଯାଂ ନଦ୍ଯାଂ ମୁପୁଣ୍ଯାଯାଂ ଯଥେଷ୍ଟମଵଗାହ୍ଯତାମ୍
ଏହି ନଦୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମାଆ ପରି ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ସବୁଠି ବିସ୍ତାର କରୁଛି। ଏହି ନଦୀ ପୂର୍ବେ ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ତଳେ ପଡିଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରର ରାଣୀ ଭାବରେ ପ୍ରିୟା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସ୍ନାନ କର।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିବୋଧେଦଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଭୃଗୋସ୍ତୀର୍ଥଂ ମହାରାଜ ମହର୍ଷିଗଣସେଵିତମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି କଥା ତୁମେ ଶୁଣ, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ହେଉଛି ଭୃଗୁଙ୍କ ତୀର୍ଥ, ଯାହାକୁ ବହୁତ ମହାର୍ଷିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।
ଯତ୍ରୋପସ୍ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ରାମୋ ହୃତଂତେଜସ୍ତଦାପ୍ତଵାନ୍। ଅତ୍ର ତ୍ଵଂଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ କୃଷ୍ଣଯା ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵ
ଏଠାରେ ରାମ ଦେବ ସ୍ନାନ କରି ନିଜର ହରାଇଥିବା ଶକ୍ତି ପୁନି ପାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ସ୍ନାନ କର।
ଦୁର୍ଯୋଧନହୃତଂତେଜଃ ପୁନରାଦାତୁମର୍ହସି। କୃତଵୈରେଣ ରାମେଣ ଯଥା କଚୋପହୃତଂ ପୁନଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ ନେଇଥିବା ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ତୁମେ ପୁନି ଫେରାଇ ପାଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ରାମ ଦେବ ଶତ୍ରୁତା ପରେ ନିଜର ହରାଇଥିବା ଶକ୍ତିକୁ କଚ ପରି ଫେରାଇଥିଲେ।