ତତୋ ରାଜର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ଵିଷଣ୍ଣା ଗତଚେତସଃ। ଵାତାପିଂ ସଂସ୍କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେଷଭୂତଂ ମହାସୁରମ୍
ଏହିପରେ, ବଡ଼ ଦାନବ ବାତାପିକୁ ମେଷ ଆକାରରେ ପକାଇ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ମନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତାନ୍ରାଜର୍ଷୀନୃଷିସତ୍ତମଃ। ଵିଷାଦୋ ଵୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ହ୍ଯହଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ମହାସୁରମ୍
ତେବେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତା ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଏହି ବଡ଼ ଦାନବକୁ ମୁଁ ଖାଇଦେବି।"
ଧୁର୍ଯାସନମଥାସାଦ୍ଯ ନିଷସାଦ ମହାନୃଷିଃ। ତଂ ପର୍ଯଵେଷଦ୍ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଇଲ୍ଵଲଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ତାପରେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଆସନରେ ବସିଲେ, ଦାନବପତି ଇଲ୍ବଳ ହସିହସି ତାଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଏଵ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତୁ ଵାତାପିଂ ବୁଭୁଜେ ତତଃ। `ବହ୍ଵନ୍ନାଶାପି ତେ ମେଽସ୍ତୀତ୍ଯଵଦଦ୍ଭକ୍ଷଯନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଏହିପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏକାକି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାତାପିକୁ ଖାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଖାଉଥିବାବେଳେ କହିଲେ, "ମୋର ଏଉଁ ଅଧିକ ଖାଇବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି।"
ଭୁକ୍ତଵତ୍ଯସୁରୋଽହ୍ଵାନମକରୋତ୍ତସ୍ଯ ଚେଲ୍ଵଲଃ। `ଵାତାପେ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଦର୍ଶଯନ୍ବଲତେଜସୀ। ତପସା ଦୁର୍ଜଯୋ ଯାଵଦେଷ ତ୍ଵାଂ ନାତିଵର୍ତତେ
ବଡ଼ ଦାନବ ଖାଇ ହେବା ପରେ, ଇଲ୍ବଳ ଡାକିଲେ, "ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ! ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତପସ୍ବୀ ତୁମକୁ ଅଟକାଇନାହାନ୍ତି।"
ତତସ୍ତସ୍ଯୋଦରଂ ଭେତ୍ତୁଂ ଵାତାପିର୍ଵେଗମାହରତ୍। ତମବୁଧ୍ଯତ ତେଜସ୍ଵୀ କୁମ୍ଭଯୋନିର୍ମହାତପାଃ
ତାପରେ ବାତାପି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଗଭାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଶକ୍ତି ଜଗାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ କୁମ୍ଭଯୋନି ତାକୁ ବାହାରିବାକୁ ଦେଲେନାହିଁ।
ସ ଵୀର୍ଯାତ୍ତପସୋଗ୍ରସ୍ତୁ ନନର୍ଦ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଏଷ ଜୀର୍ଣୋସି ଵାତାପେ ମଯା ଲୋକସ୍ଯ ଶାନ୍ତଯେ
ଅପାର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଭଗବାନ ଋଷି ଗର୍ଜନ କଲେ, "ବାତାପି, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାଇଦେଲି, ଏହା ଲୋକର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵକରାଗ୍ରେଣ ଉଦରଂ ସମତାଡଯତ୍। ତ୍ରିରେଵଂ ପ୍ରତିସଂରବ୍ଧସ୍ତେଜସା ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ
ଏପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ହାତର ଆଗରେ ତିନିଥର ନିଜ ଗଭାକୁ ଟିପିଲେ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ।
ତତୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରାଦୁରଭୂଦଧସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଶବ୍ଦେନ ମହତା ତାତ ଗର୍ଜନ୍ନିଵ ଯଥା ଘନଃ
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କ ତଳ ଅଂଶରୁ ବଡ଼ ପବନ ବେରେଲା, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ବଡ଼ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଗଲା।
ଵାତାପେ ନିଷ୍କ୍ରମସ୍ଵେତି ପୁନଃ ପୁନରୁଵାଚ ହ। ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ନଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ। କୁତୋ ନିଷ୍କ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ମଯା ଜୀର୍ଣସ୍ତୁ ସୋସୁରଃ
ଇଲ୍ବଳ ବାରମ୍ବାର ଡାକିଲେ, "ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ!" କିନ୍ତୁ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ହସି କହିଲେ, "ସେ କିପରି ବାହାରିବ? ସେ ଦାନବ ମୋତେ ପଚିଯାଇଛି।"
ଇଲ୍ଵଲସ୍ତୁ ଵିଷଣ୍ଣୋଽଭୂଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜୀର୍ଣଂ ମହାସୁରମ୍। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଶ୍ଚ ସହାମାତ୍ଯୈରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। କିମର୍ଥମୁପଯାତାଃ ସ୍ଥ ବ୍ରୂତ କିଂ କରଵାଣି ଵଃ
ଇଲ୍ବଳ ବଡ଼ ଦାନବକୁ ପଚିଯାଇଥିବା ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି?"
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋଽଗସ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଲ୍ଵଲଂ ତଦା। ଈଶୋସ୍ଯସୁର ଵିଦ୍ମସ୍ତ୍ଵାଂ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଧନେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ହସି ଇଲ୍ବଳଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଦାନବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଧନର ମାଲିକ ବୋଲି ଜାଣୁ।"
ଏତେ ଚ ନାତିଧନିନୋ ଧନାଶା ମହତୀ ମମ। ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯଵିହିଂସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ସଂଵିଭାଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ
ଏଠାରେ ଥିବା ଏମାନେ ବହୁତ ଧନବାନ୍ ନୁହଁନ୍ତି, ମୋର ଧନ ପାଇଁ ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା ଅଛି। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନଦେଇ, ତୁମେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଦେଉଛ, ଆମକୁ ତାହା ବଣ୍ଟନ କର।
ତତୋଽଵମତ୍ଯ ତମୃଷିମିଲ୍ଵଲୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଦିତ୍ସିତଂ ଯଦି ଵେତ୍ସି ତ୍ଵଂତତୋ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ଵସୁ
ତାପରେ ଇଲ୍ବଳ ମୁନିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଯଦି ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଜାଣ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଧନ ଦେଇଦେବି।"
ଗଵାଂ ଦଶସହସ୍ରାଣି ରାଜ୍ଞାମେକୈକଶୋଽସୁର। ତାଵଦେଵ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଦିତ୍ସିତଂ ତେ ମହାସୁର
ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜା ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଓ ସେଇ ପରିମାଣର ସୁନା ତୁମେ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ମହାଦାନବ।
ମହ୍ଯଂ ତତୋ ଵୈ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ରଥଶ୍ଚୈଵ ହିରଣ୍ମଯଃ। ମନୋଜଵୌ ଵାଜିନୌ ଚ ଦିତ୍ସିତଂ ତେ ମହାସୁର
ମୋ ପାଇଁ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା, ଏକ ସୁନାର ରଥ ଓ ମନର ତୁଳ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଦୁଇଟି ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ମହାଦାନବ।
ଉଲ୍ଵଲସ୍ତୁ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ସର୍ଵମସ୍ତି ଯଥାଽଽତ୍ଥ ମାମ୍। ସର୍ଵମେତତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ହିରଣ୍ଯଂ ଗାଶ୍ଚ ଯଦ୍ଧନମ୍। ରଥଂ ତୁ ଯଦଵୋଚୋ ମାଂ ନୈତଂ ଵିଦ୍ମ ହିରଣ୍ମଯମ୍
ଉଲ୍ବଳା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ସେପରି ସବୁଠିକ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଧନ, ସୁନା, ଗାଈ—ଯେଉଁ ଧନ ଆଛି, ସବୁ ଦେଇଦେବି। ତୁମେ ଯେ ରଥ କଥା କହିଲ, ସେ ସୁନାର ରଥ ବିଷୟରେ ମୋତେ କିଛି ଜଣାନାହିଁ।"
ନ ମେ ଵାଗନୃତା କାଚିଦୁକ୍ତପୂର୍ଵା ମହାଽସୁର। ଵିଜ୍ଞାଯତାଂ ରଥଃ ସାଧୁ ଵ୍ଯକ୍ତମସ୍ତି ହିରଣ୍ମଯଃ
ମୋ ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ମହାଅସୁର। ଏହି ରଥକୁ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କର, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସୁନାର ହେବ।
ଵିଜ୍ଞାଯମାନଃ ସ ରଥଃ କୌନ୍ତେଯାସୀଦ୍ଧିରଣ୍ମଯଃ'। ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଦଦାଵଭ୍ଯଧିକଂ ଵସୁ
ଯେତେବେଳେ ସେଇ ରଥକୁ ଯାଞ୍ଚ କରାଗଲା, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସୁନାର ଥିଲା। ତାପରେ ସେ ଦାନବ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆଉ ଅଧିକ ଧନ ଦେଇଦେଲା।
ଵିଵାଜୀ ଚ ସୁଵାଜୀ ଚ ତସ୍ମିନ୍ଯୁକ୍ତୌ ରଥେ ହଯୌ। ଊହତୁଃ ସ ଵସୂନାଶୁ ତାଵଗସ୍ତ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି। ସର୍ଵାନ୍ରାଜ୍ଞଃ ସହାଗସ୍ତ୍ଯାନ୍ନିମେଷାଦିଵ ଭାରତ
ସେଇ ରଥରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ରୁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଅତି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଧନ, ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଇଲ୍ଵଲସ୍ତ୍ଵନୁଗମ୍ଯୈନମଗସ୍ତ୍ଯଂ ହନ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ। ଭସ୍ମ ଚକ୍ରେ ମହାତେଜା ହୁଙ୍କାରେଣ ମହାଽସୁରମ୍
ଇଲ୍ବଳା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପଛରେ ଲାଗି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ। କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏକ ହୁଁକାରରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଜଗ୍ମୂ ରାଜର୍ଷଯସ୍ତଦା। କୃତଵାଂଶ୍ ମୁନିଃ ସର୍ଵଂ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଚିକୀର୍ଷିତମ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେଇ ରାଜା ଓ ଋଷିମାନେ ଚାଲିଗଲେ। ମୁନି ଲୋପାମୁଦ୍ରାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ସବୁ କାମ ସାରିଦେଲେ।
କୃତଵାନସି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭଗଵନ୍ମମ କାଙ୍କ୍ଷିତମ୍। ଉତ୍ପାଦଯ ସକୃନ୍ମହ୍ଯମପତ୍ଯଂ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତରମ୍
ଭଗବନ୍, ଆପଣ ମୋର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେଲେ। ଏବେ ଦୟାକରି ମୋତେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତୁଷ୍ଟୋଽହମସ୍ମି କଲ୍ଯାଣି ତଵ ଵୃତ୍ତେନ ଶୋଭନେ। ଵିଚାରଣାମପତ୍ଯେ ତୁ ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାଂ ଶୃଣୁ
ମୁଁ ତୁମ ଆଚରଣରେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ହେ ଶୁଭେ। ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ମୁଁ କିଛି କହିବି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
ସହସ୍ରଂ ତେଽସ୍ତୁ ପୁତ୍ରାଣଆଂ ଶତଂ ଵା ତତ୍ସମଂ ତଵ। ଦଶ ଵା ଶତତୁଲ୍ଯାଃ ସ୍ଯୁରେକୋ ଵାଽପି ସହସ୍ରଜିତ୍
ତୁମେ ଚାହିଲେ ହଜାରଟି ପୁଅ ପାଇପାର, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ଶତଟି, କିମ୍ବା ଶତଟି ପୁଅ ସମାନ ଦଶଟି, କିମ୍ବା ହଜାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଏକ ପୁଅ।
ସହସ୍ରସଂମିତଃ ପୁତ୍ର ଏକୋପ୍ଯସ୍ତୁ ତପୋଧନ। ଏକୋ ହି ବହୁଭିଃ ଶ୍ରେଯାନ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ସାଧୁରସାଧୁଭିଃ
ତପସ୍ଵୀ, ଏକ ପୁଅ ହେଉ ଯିଏ ହଜାର ପୁଅ ସମାନ। କାରଣ, ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମିକ ପୁଅ ଅନେକ ଅଯୋଗ୍ୟ ପୁଅଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ସ ତଥେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତଯା ସମଗମନ୍ମୁନିଃ। ସମଯେ ସମଶୀଲିନ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନ୍ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଯା
ସେ ଏହିପରି ଅନୁମତି ଦେଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ ସହିତ ମୁନିଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ।
ତତ ଆଧାଯ ଗର୍ଭଂ ତମଗମଦ୍ଵନମେଵ ସଃ। ତସ୍ମିନ୍ଵନଗତେ ଗର୍ଭୋ ଵଵୃଧେ ସପ୍ତ ଶାରଦାନ୍
ତାପରେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରି, ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ ଗର୍ଭ ସାତଟି ଶରଦ୍ ଧରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।
ସପ୍ତମେଽବ୍ଦେ ଗତେ ଚାପି ପ୍ରାଚ୍ଯଵତ୍ସ ମହାକଵିଃ। ଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ପ୍ରଭାଵେନ ଦୃଢସ୍ଯୁର୍ନାମ ଭାରତ
ସାତମ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଏକ ମହାକବି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଦୃଢସ୍ୟୁ ହେଲା, ହେ ଭାରତ।
ସାଙ୍ଗୋପନିଷଦାନ୍ଵେଦାଞ୍ଜପନ୍ନେଵ ମହାତପାଃ। ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵଦୃଷେଃ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ମହାନୃଷିଃ
ଉପନିଷଦ ସହିତ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା, ସେ ମହାତପସ୍ବୀଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏକ ତେଜସ୍ବୀ, ମହାଋଷି।