ତ୍ରସଦସ୍ଯୁସ୍ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାଦ୍ଯଥାଵିଧି। ଅଭିଗମ୍ଯ ମହାରାଜ ଵିଷଯାନ୍ତେ ମହାମନାଃ
ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ ସେମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଆଦର କଲେ। ସେମାନେ ଦେଶର ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ରାଜା ମହାମାନ୍ୟତା ସହିତ ସେମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମୈକ୍ଷ୍ଵାକୋ ରାଜସତ୍ତମଃ। ସମସ୍ତାଂଶ୍ଚ ତତୋଽପଚ୍ଛତ୍ପ୍ରଯୋଜନମୁପକ୍ରମେ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭରେ ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ଵିତ୍ତକାମାନିହ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଵିଦ୍ଧି ନଃ ପୃଥିଵୀପତେ। ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯଵୀହିଂସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ସଂଵିଭାଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ
ହେ ଭୂମିର ରାଜା, ଆମେ ଧନ ଆଶା କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ସମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କଷ୍ଟ ପାଇବେ ନାହିଁ, ଏପରି ଭାଗ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ପୂର୍ଣୌ ତେଷାଂ ରାଜା ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହ୍ଯୁପାଦଦ୍ଧ୍ଵଂ ଯଦତ୍ରଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ରାଜା ସେମାନେକୁ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିସାବ ଦେଖାଇ କହିଲେ— 'ଏହା ଜାଣି, ଏଠାରେ ଯେଉଁଟି ଅତିରିକ୍ତ ଅଛି, ତାହା ନେଇନିଅ।'
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସମୌ ସମମତିର୍ଦ୍ଵିଜଃ। ସର୍ଵଥା ପ୍ରାଣିନାଂ ପୀଡାମୁପାଦାନାଦମନ୍ଯତ
ତାପରେ ଦ୍ୱିଜ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟ ସମାନ ଦେଖି, ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଭାବିଲେ— 'ଏଠାରୁ କିଛି ନେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ହେବ।'
ତତଃ ସର୍ଵେ ସମେତ୍ଯାଥ ତେ ନୃପାସ୍ତଂ ମହାମୁନିମ୍। ଇଦମୂଚୁର୍ମହାରାଜ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଏକଠା ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ— 'ହେ ମହାରାଜ, ...'
ଅଯଂ ଵୈ ଦାନଵୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିଲ୍ଵଲୋ ଵସୁମାନ୍ଭୁଵି। ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ସର୍ଵେଽଦ୍ଯଵଯଂ ଚାର୍ତାମହେ ଵସୁ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଦାନବ ଇଲ୍ବଳା ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଧନୀ। ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଆଜି ଆମେ ଚାହିଁଥିବା ଧନ ଲାଭ କରିବା।'
ତେଷାଂ ତଦାସୀଦୁଚିତମିଲ୍ଵଲସ୍ଯୈଵ ଭିକ୍ଷଣମ୍। ତତସ୍ତେ ସହିତା ରାଜନ୍ନିଲ୍ଵଲଂ ସମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା ଯେ, ଇଲ୍ବଳାଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବେ। ଏହିପରି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଇଲ୍ବଳାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଇଲ୍ଵଲସ୍ତାନ୍ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ମହର୍ଷିସହିତାନ୍ନୃପାନ୍। ଉପସ୍ଥିତାନ୍ସହାମାତ୍ଯୋ ଵିଷଯାନ୍ତେ ହ୍ଯପୂଜଯତ୍
ଇଲ୍ବଳ ତାଙ୍କର ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜାଣି, ମହାର୍ଷିମାନେ, ରାଜାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ସୀମାରେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅତିଥି ଭାବେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ତେଷାଂ ତତୋଽସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵାତିଥ୍ଯମକରୋତ୍ତଦା। ସୁସଂସ୍କୃତେନ କୌରଵ୍ଯ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵାତାପିନା ତଦା
ତାପରେ, ଓ କୌରବ୍ୟ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଲ୍ବଳ ତାଙ୍କର ଭାଇ ବାତାପି ସହ ଏକଠି, ବଡ଼ ଆଡମ୍ବର ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ।
ତତୋ ରାଜର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ଵିଷଣ୍ଣା ଗତଚେତସଃ। ଵାତାପିଂ ସଂସ୍କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେଷଭୂତଂ ମହାସୁରମ୍
ଏହିପରେ, ବଡ଼ ଦାନବ ବାତାପିକୁ ମେଷ ଆକାରରେ ପକାଇ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ମନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତାନ୍ରାଜର୍ଷୀନୃଷିସତ୍ତମଃ। ଵିଷାଦୋ ଵୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ହ୍ଯହଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ମହାସୁରମ୍
ତେବେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତା ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଏହି ବଡ଼ ଦାନବକୁ ମୁଁ ଖାଇଦେବି।"
ଧୁର୍ଯାସନମଥାସାଦ୍ଯ ନିଷସାଦ ମହାନୃଷିଃ। ତଂ ପର୍ଯଵେଷଦ୍ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଇଲ୍ଵଲଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ତାପରେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଆସନରେ ବସିଲେ, ଦାନବପତି ଇଲ୍ବଳ ହସିହସି ତାଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଏଵ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତୁ ଵାତାପିଂ ବୁଭୁଜେ ତତଃ। `ବହ୍ଵନ୍ନାଶାପି ତେ ମେଽସ୍ତୀତ୍ଯଵଦଦ୍ଭକ୍ଷଯନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଏହିପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏକାକି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାତାପିକୁ ଖାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଖାଉଥିବାବେଳେ କହିଲେ, "ମୋର ଏଉଁ ଅଧିକ ଖାଇବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି।"
ଭୁକ୍ତଵତ୍ଯସୁରୋଽହ୍ଵାନମକରୋତ୍ତସ୍ଯ ଚେଲ୍ଵଲଃ। `ଵାତାପେ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଦର୍ଶଯନ୍ବଲତେଜସୀ। ତପସା ଦୁର୍ଜଯୋ ଯାଵଦେଷ ତ୍ଵାଂ ନାତିଵର୍ତତେ
ବଡ଼ ଦାନବ ଖାଇ ହେବା ପରେ, ଇଲ୍ବଳ ଡାକିଲେ, "ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ! ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତପସ୍ବୀ ତୁମକୁ ଅଟକାଇନାହାନ୍ତି।"
ତତସ୍ତସ୍ଯୋଦରଂ ଭେତ୍ତୁଂ ଵାତାପିର୍ଵେଗମାହରତ୍। ତମବୁଧ୍ଯତ ତେଜସ୍ଵୀ କୁମ୍ଭଯୋନିର୍ମହାତପାଃ
ତାପରେ ବାତାପି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଗଭାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଶକ୍ତି ଜଗାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ କୁମ୍ଭଯୋନି ତାକୁ ବାହାରିବାକୁ ଦେଲେନାହିଁ।
ସ ଵୀର୍ଯାତ୍ତପସୋଗ୍ରସ୍ତୁ ନନର୍ଦ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଏଷ ଜୀର୍ଣୋସି ଵାତାପେ ମଯା ଲୋକସ୍ଯ ଶାନ୍ତଯେ
ଅପାର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଭଗବାନ ଋଷି ଗର୍ଜନ କଲେ, "ବାତାପି, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାଇଦେଲି, ଏହା ଲୋକର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵକରାଗ୍ରେଣ ଉଦରଂ ସମତାଡଯତ୍। ତ୍ରିରେଵଂ ପ୍ରତିସଂରବ୍ଧସ୍ତେଜସା ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ
ଏପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ହାତର ଆଗରେ ତିନିଥର ନିଜ ଗଭାକୁ ଟିପିଲେ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ।
ତତୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରାଦୁରଭୂଦଧସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଶବ୍ଦେନ ମହତା ତାତ ଗର୍ଜନ୍ନିଵ ଯଥା ଘନଃ
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କ ତଳ ଅଂଶରୁ ବଡ଼ ପବନ ବେରେଲା, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ବଡ଼ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଗଲା।
ଵାତାପେ ନିଷ୍କ୍ରମସ୍ଵେତି ପୁନଃ ପୁନରୁଵାଚ ହ। ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ନଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ। କୁତୋ ନିଷ୍କ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ମଯା ଜୀର୍ଣସ୍ତୁ ସୋସୁରଃ
ଇଲ୍ବଳ ବାରମ୍ବାର ଡାକିଲେ, "ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ!" କିନ୍ତୁ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ହସି କହିଲେ, "ସେ କିପରି ବାହାରିବ? ସେ ଦାନବ ମୋତେ ପଚିଯାଇଛି।"
ଇଲ୍ଵଲସ୍ତୁ ଵିଷଣ୍ଣୋଽଭୂଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜୀର୍ଣଂ ମହାସୁରମ୍। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଶ୍ଚ ସହାମାତ୍ଯୈରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। କିମର୍ଥମୁପଯାତାଃ ସ୍ଥ ବ୍ରୂତ କିଂ କରଵାଣି ଵଃ
ଇଲ୍ବଳ ବଡ଼ ଦାନବକୁ ପଚିଯାଇଥିବା ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି?"
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋଽଗସ୍ତ୍ଯଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଲ୍ଵଲଂ ତଦା। ଈଶୋସ୍ଯସୁର ଵିଦ୍ମସ୍ତ୍ଵାଂ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଧନେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ହସି ଇଲ୍ବଳଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଦାନବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଧନର ମାଲିକ ବୋଲି ଜାଣୁ।"
ଏତେ ଚ ନାତିଧନିନୋ ଧନାଶା ମହତୀ ମମ। ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯଵିହିଂସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ସଂଵିଭାଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ
ଏଠାରେ ଥିବା ଏମାନେ ବହୁତ ଧନବାନ୍ ନୁହଁନ୍ତି, ମୋର ଧନ ପାଇଁ ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା ଅଛି। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନଦେଇ, ତୁମେ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଦେଉଛ, ଆମକୁ ତାହା ବଣ୍ଟନ କର।
ତତୋଽଵମତ୍ଯ ତମୃଷିମିଲ୍ଵଲୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଦିତ୍ସିତଂ ଯଦି ଵେତ୍ସି ତ୍ଵଂତତୋ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ଵସୁ
ତାପରେ ଇଲ୍ବଳ ମୁନିଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଯଦି ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଜାଣ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଧନ ଦେଇଦେବି।"
ଗଵାଂ ଦଶସହସ୍ରାଣି ରାଜ୍ଞାମେକୈକଶୋଽସୁର। ତାଵଦେଵ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଦିତ୍ସିତଂ ତେ ମହାସୁର
ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜା ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଓ ସେଇ ପରିମାଣର ସୁନା ତୁମେ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ମହାଦାନବ।
ମହ୍ଯଂ ତତୋ ଵୈ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ରଥଶ୍ଚୈଵ ହିରଣ୍ମଯଃ। ମନୋଜଵୌ ଵାଜିନୌ ଚ ଦିତ୍ସିତଂ ତେ ମହାସୁର
ମୋ ପାଇଁ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା, ଏକ ସୁନାର ରଥ ଓ ମନର ତୁଳ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଦୁଇଟି ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ହେ ମହାଦାନବ।
ଉଲ୍ଵଲସ୍ତୁ ମୁନିଂ ପ୍ରାହ ସର୍ଵମସ୍ତି ଯଥାଽଽତ୍ଥ ମାମ୍। ସର୍ଵମେତତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ହିରଣ୍ଯଂ ଗାଶ୍ଚ ଯଦ୍ଧନମ୍। ରଥଂ ତୁ ଯଦଵୋଚୋ ମାଂ ନୈତଂ ଵିଦ୍ମ ହିରଣ୍ମଯମ୍
ଉଲ୍ବଳା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ସେପରି ସବୁଠିକ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଧନ, ସୁନା, ଗାଈ—ଯେଉଁ ଧନ ଆଛି, ସବୁ ଦେଇଦେବି। ତୁମେ ଯେ ରଥ କଥା କହିଲ, ସେ ସୁନାର ରଥ ବିଷୟରେ ମୋତେ କିଛି ଜଣାନାହିଁ।"
ନ ମେ ଵାଗନୃତା କାଚିଦୁକ୍ତପୂର୍ଵା ମହାଽସୁର। ଵିଜ୍ଞାଯତାଂ ରଥଃ ସାଧୁ ଵ୍ଯକ୍ତମସ୍ତି ହିରଣ୍ମଯଃ
ମୋ ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ମହାଅସୁର। ଏହି ରଥକୁ ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କର, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସୁନାର ହେବ।
ଵିଜ୍ଞାଯମାନଃ ସ ରଥଃ କୌନ୍ତେଯାସୀଦ୍ଧିରଣ୍ମଯଃ'। ତତଃ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଦଦାଵଭ୍ଯଧିକଂ ଵସୁ
ଯେତେବେଳେ ସେଇ ରଥକୁ ଯାଞ୍ଚ କରାଗଲା, ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ସୁନାର ଥିଲା। ତାପରେ ସେ ଦାନବ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆଉ ଅଧିକ ଧନ ଦେଇଦେଲା।
ଵିଵାଜୀ ଚ ସୁଵାଜୀ ଚ ତସ୍ମିନ୍ଯୁକ୍ତୌ ରଥେ ହଯୌ। ଊହତୁଃ ସ ଵସୂନାଶୁ ତାଵଗସ୍ତ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି। ସର୍ଵାନ୍ରାଜ୍ଞଃ ସହାଗସ୍ତ୍ଯାନ୍ନିମେଷାଦିଵ ଭାରତ
ସେଇ ରଥରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ରୁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଅତି ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଧନ, ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲେ, ହେ ଭାରତ।