ତସ୍ମୈ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ଥାନ୍ଯାଯମାନୀଯ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵାପପ୍ରଚ୍ଛାଗମନେଽର୍ଥିତାମ୍
ସେଠାରେ ଭୂମିର ରାଜା ଆଗତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ଆଣିଲେ, ହାତ ଯୋଡି ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ଵିତ୍ତାର୍ଥିନମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ପୃଥିଵୀପତେ। ଥାଶକ୍ତ୍ଯଵିହିଂସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ସଂଵିଭାଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
ହେ ଭୂମିର ରାଜା, ମୁଁ ଧନ ଚାହିଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ସମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କଷ୍ଟ ପାଇବେ ନାହିଁ, ଏପରି ଭାଗ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ପୂର୍ଣୋ ତସ୍ମୈ ରାଜା ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଅତୋ ଵିଦ୍ଵନ୍ନୁପାଦତ୍ସ୍ଵ ଯଦତ୍ରଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ରାଜା ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିସାବ ଦେଖାଇ, କହିଲେ— 'ଏଠାରେ ଯେଉଁଟି ଅତିରିକ୍ତ ଅଛି, ତାହା ଜାଣି ନିଜେ ନେଇନିଅ।'
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୌ ସମମତିର୍ଦ୍ଵିଜଃ। ସର୍ଵଥା ପ୍ରାଣିନାଂ ପୀଡାମୁପାଦାନାଦମନ୍ଯତ
ତାପରେ ଦ୍ୱିଜ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟ ସମାନ ଦେଖି, ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଭାବିଲେ— 'ଏଠାରୁ କିଛି ନେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ହେବ।'
ସ ଶ୍ରୁତର୍ଵାଣମାଦାଯ ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ଵମଗମତ୍ତତଃ। ସ ଚ ତୌ ଵିଷଯସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାଦ୍ଯଥାଵିଧି
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରୁତର୍ବାଣଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ୱଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଶ୍ରୁତର୍ବାଣଙ୍କୁ ଦେଶର ସୀମାରେ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଆଦର କଲେ।
ତଯୋରର୍ଧ୍ଯଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଯୋଜନମୁପକ୍ରମେ। `ଵଦ କାମଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ୍ଯୋସ୍ମ୍ଯାଗମନେନ ତେ
ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ, ଅନୁମତି ଦେଇ ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରୟୋଜନ ପଚାରିଲେ— 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କହନ୍ତୁ।'
ଵିତ୍ତକାମାଵିହ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଵିଦ୍ଧ୍ଯାଵାଂ ପୃଥିଵୀପତେ। ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯଵିହିଂସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ସଂଵିଭାଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନୌ
ହେ ଭୂମିର ରାଜା, ଆମେ ଧନ ଆଶା କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ସମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କଷ୍ଟ ପାଇବେ ନାହିଁ, ଏପରି ଭାଗ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ପୂର୍ଣୌ ତାଭ୍ଯାଂ ରାଜା ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଅତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଗୃହ୍ଣୀତଂ ଯଦତ୍ରଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିସାବ ଦେଖାଇ କହିଲେ— 'ଏହା ଜାଣି, ଏଠାରେ ଯେଉଁଟି ଅତିରିକ୍ତ ଅଛି, ତାହା ନେଇନିଅ।'
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସମୌ ସମମତିର୍ଦ୍ଵିଜଃ। ସର୍ଵଥା ପ୍ରାଣିନାଂ ପୀଡାମୁପାଦାନାଦମନ୍ଯତ
ତାପରେ ଦ୍ୱିଜ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟ ସମାନ ଦେଖି, ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଭାବିଲେ— 'ଏଠାରୁ କିଛି ନେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ହେବ।'
ପୌରୁକୁତ୍ସଂ ତତୋ ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ରସଦସ୍ଯୁଂ ମହାଧନମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତର୍ଵା ଚ ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ଵଶ୍ଚ ମହୀପତିଃ
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଶ୍ରୁତର୍ବା ଓ ମହୀପତି ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ୱ ପୌରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଧନୀ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ତ୍ରସଦସ୍ଯୁସ୍ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାଦ୍ଯଥାଵିଧି। ଅଭିଗମ୍ଯ ମହାରାଜ ଵିଷଯାନ୍ତେ ମହାମନାଃ
ତ୍ରସଦସ୍ୟୁ ସେମାନେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଆଦର କଲେ। ସେମାନେ ଦେଶର ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ରାଜା ମହାମାନ୍ୟତା ସହିତ ସେମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯମୈକ୍ଷ୍ଵାକୋ ରାଜସତ୍ତମଃ। ସମସ୍ତାଂଶ୍ଚ ତତୋଽପଚ୍ଛତ୍ପ୍ରଯୋଜନମୁପକ୍ରମେ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭରେ ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ଵିତ୍ତକାମାନିହ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଵିଦ୍ଧି ନଃ ପୃଥିଵୀପତେ। ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯଵୀହିଂସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ସଂଵିଭାଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନଃ
ହେ ଭୂମିର ରାଜା, ଆମେ ଧନ ଆଶା କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ସମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କଷ୍ଟ ପାଇବେ ନାହିଁ, ଏପରି ଭାଗ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ପୂର୍ଣୌ ତେଷାଂ ରାଜା ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହ୍ଯୁପାଦଦ୍ଧ୍ଵଂ ଯଦତ୍ରଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ରାଜା ସେମାନେକୁ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିସାବ ଦେଖାଇ କହିଲେ— 'ଏହା ଜାଣି, ଏଠାରେ ଯେଉଁଟି ଅତିରିକ୍ତ ଅଛି, ତାହା ନେଇନିଅ।'
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସମୌ ସମମତିର୍ଦ୍ଵିଜଃ। ସର୍ଵଥା ପ୍ରାଣିନାଂ ପୀଡାମୁପାଦାନାଦମନ୍ଯତ
ତାପରେ ଦ୍ୱିଜ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟ ସମାନ ଦେଖି, ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଭାବିଲେ— 'ଏଠାରୁ କିଛି ନେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ହେବ।'
ତତଃ ସର୍ଵେ ସମେତ୍ଯାଥ ତେ ନୃପାସ୍ତଂ ମହାମୁନିମ୍। ଇଦମୂଚୁର୍ମହାରାଜ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଏକଠା ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ— 'ହେ ମହାରାଜ, ...'
ଅଯଂ ଵୈ ଦାନଵୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିଲ୍ଵଲୋ ଵସୁମାନ୍ଭୁଵି। ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ସର୍ଵେଽଦ୍ଯଵଯଂ ଚାର୍ତାମହେ ଵସୁ
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଦାନବ ଇଲ୍ବଳା ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଧନୀ। ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଆଜି ଆମେ ଚାହିଁଥିବା ଧନ ଲାଭ କରିବା।'
ତେଷାଂ ତଦାସୀଦୁଚିତମିଲ୍ଵଲସ୍ଯୈଵ ଭିକ୍ଷଣମ୍। ତତସ୍ତେ ସହିତା ରାଜନ୍ନିଲ୍ଵଲଂ ସମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ତାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା ଯେ, ଇଲ୍ବଳାଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବେ। ଏହିପରି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଇଲ୍ବଳାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଇଲ୍ଵଲସ୍ତାନ୍ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ମହର୍ଷିସହିତାନ୍ନୃପାନ୍। ଉପସ୍ଥିତାନ୍ସହାମାତ୍ଯୋ ଵିଷଯାନ୍ତେ ହ୍ଯପୂଜଯତ୍
ଇଲ୍ବଳ ତାଙ୍କର ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜାଣି, ମହାର୍ଷିମାନେ, ରାଜାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ସୀମାରେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅତିଥି ଭାବେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ତେଷାଂ ତତୋଽସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵାତିଥ୍ଯମକରୋତ୍ତଦା। ସୁସଂସ୍କୃତେନ କୌରଵ୍ଯ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵାତାପିନା ତଦା
ତାପରେ, ଓ କୌରବ୍ୟ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଲ୍ବଳ ତାଙ୍କର ଭାଇ ବାତାପି ସହ ଏକଠି, ବଡ଼ ଆଡମ୍ବର ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ।
ତତୋ ରାଜର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ଵିଷଣ୍ଣା ଗତଚେତସଃ। ଵାତାପିଂ ସଂସ୍କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେଷଭୂତଂ ମହାସୁରମ୍
ଏହିପରେ, ବଡ଼ ଦାନବ ବାତାପିକୁ ମେଷ ଆକାରରେ ପକାଇ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ମନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତାନ୍ରାଜର୍ଷୀନୃଷିସତ୍ତମଃ। ଵିଷାଦୋ ଵୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ହ୍ଯହଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ମହାସୁରମ୍
ତେବେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତା ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଏହି ବଡ଼ ଦାନବକୁ ମୁଁ ଖାଇଦେବି।"
ଧୁର୍ଯାସନମଥାସାଦ୍ଯ ନିଷସାଦ ମହାନୃଷିଃ। ତଂ ପର୍ଯଵେଷଦ୍ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଇଲ୍ଵଲଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ତାପରେ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଆସନରେ ବସିଲେ, ଦାନବପତି ଇଲ୍ବଳ ହସିହସି ତାଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଏଵ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତୁ ଵାତାପିଂ ବୁଭୁଜେ ତତଃ। `ବହ୍ଵନ୍ନାଶାପି ତେ ମେଽସ୍ତୀତ୍ଯଵଦଦ୍ଭକ୍ଷଯନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଏହିପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏକାକି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାତାପିକୁ ଖାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଖାଉଥିବାବେଳେ କହିଲେ, "ମୋର ଏଉଁ ଅଧିକ ଖାଇବା ଇଚ୍ଛା ଅଛି।"
ଭୁକ୍ତଵତ୍ଯସୁରୋଽହ୍ଵାନମକରୋତ୍ତସ୍ଯ ଚେଲ୍ଵଲଃ। `ଵାତାପେ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଦର୍ଶଯନ୍ବଲତେଜସୀ। ତପସା ଦୁର୍ଜଯୋ ଯାଵଦେଷ ତ୍ଵାଂ ନାତିଵର୍ତତେ
ବଡ଼ ଦାନବ ଖାଇ ହେବା ପରେ, ଇଲ୍ବଳ ଡାକିଲେ, "ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ! ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତପସ୍ବୀ ତୁମକୁ ଅଟକାଇନାହାନ୍ତି।"
ତତସ୍ତସ୍ଯୋଦରଂ ଭେତ୍ତୁଂ ଵାତାପିର୍ଵେଗମାହରତ୍। ତମବୁଧ୍ଯତ ତେଜସ୍ଵୀ କୁମ୍ଭଯୋନିର୍ମହାତପାଃ
ତାପରେ ବାତାପି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଗଭାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଶକ୍ତି ଜଗାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ କୁମ୍ଭଯୋନି ତାକୁ ବାହାରିବାକୁ ଦେଲେନାହିଁ।
ସ ଵୀର୍ଯାତ୍ତପସୋଗ୍ରସ୍ତୁ ନନର୍ଦ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଏଷ ଜୀର୍ଣୋସି ଵାତାପେ ମଯା ଲୋକସ୍ଯ ଶାନ୍ତଯେ
ଅପାର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଭଗବାନ ଋଷି ଗର୍ଜନ କଲେ, "ବାତାପି, ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାଇଦେଲି, ଏହା ଲୋକର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ।"
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵକରାଗ୍ରେଣ ଉଦରଂ ସମତାଡଯତ୍। ତ୍ରିରେଵଂ ପ୍ରତିସଂରବ୍ଧସ୍ତେଜସା ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ
ଏପରି କହି, ସେ ତାଙ୍କର ହାତର ଆଗରେ ତିନିଥର ନିଜ ଗଭାକୁ ଟିପିଲେ, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ।
ତତୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରାଦୁରଭୂଦଧସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଶବ୍ଦେନ ମହତା ତାତ ଗର୍ଜନ୍ନିଵ ଯଥା ଘନଃ
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କ ତଳ ଅଂଶରୁ ବଡ଼ ପବନ ବେରେଲା, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ବଡ଼ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଗଲା।
ଵାତାପେ ନିଷ୍କ୍ରମସ୍ଵେତି ପୁନଃ ପୁନରୁଵାଚ ହ। ତଂ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ନଗସ୍ତ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ। କୁତୋ ନିଷ୍କ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ମଯା ଜୀର୍ଣସ୍ତୁ ସୋସୁରଃ
ଇଲ୍ବଳ ବାରମ୍ବାର ଡାକିଲେ, "ବାତାପି, ବାହାରକୁ ଆସ!" କିନ୍ତୁ ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ହସି କହିଲେ, "ସେ କିପରି ବାହାରିବ? ସେ ଦାନବ ମୋତେ ପଚିଯାଇଛି।"