ପ୍ରାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାମଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ଲୋପାମୁଦ୍ରାମଭାଷତ। ମହାର୍ହାଣ୍ଯୁତ୍ସୃଜୈତାନି ଵାସାଂସ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ଘରବାରିଣୀ ମିଳିବା ପରେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଲୋପାମୁଦ୍ରାକୁ କହିଲେ — 'ଏହି ମହାମୂଲ୍ୟ ଜମା କପଡ଼ା ଓ ଗହନା ଛାଡିଦିଅ।'
ତତଃ ସା ଦର୍ଶନୀଯାନି ମହାର୍ହାଣି ତନୂନି ଚ। ସମୁତ୍ସସର୍ଜ ରମ୍ଭୋରୂର୍ଵସନାନ୍ଯାଯତେକ୍ଷଣା
ତାପରେ, କଦଳୀ ତଣ୍ଡା ପରି ଉରୁ ଓ ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟି ପରି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଲୋପାମୁଦ୍ରା ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ବସନ ଓ ଗହନା ଛାଡିଦେଲେ।
ତତଶ୍ଚୀରାଣି ଜଗ୍ରାହ ଵଲ୍କଲାନ୍ଯଜିନାନି ଚ। ସମାନଵ୍ରତଚର୍ଯା ଚ ବଭୂଵାଯତଲୋଚନା
ତାପରେ ସେ ଚିରା, ଭଲକଳ ଓ ଅଜିନ ପିନ୍ଧିଲେ; ଏବଂ ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଲୋପାମୁଦ୍ରା, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହ ଏକାଟି ନିୟମ ଓ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରମଥାଗମ୍ଯ ଭଗଵାନୃଷିସତ୍ତମଃ। ଉଗ୍ରମାତିଷ୍ଠତ ତପଃ ସହ ପତ୍ନ୍ଯାଽନୁକୂଲଯା
ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ନିଜ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପତ୍ନୀ ସହିତ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସା ପ୍ରୀତ୍ଯା ବହୁମାନାଚ୍ଚ ପତିଂ ପର୍ଯଚରତ୍ତଦା। ଅଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଭାର୍ଯାଯାମଗମତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ସମୟରେ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ପ୍ରେମ ଓ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ସେବା କଲେ; ଏବଂ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ନିଜ ପତ୍ନୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଂ ଵିଶାଂପତେ। ତପସା ଦ୍ଯୋତିତାଂ ସ୍ନାତାଂ ଦଦର୍ଶ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ବହୁ ସମୟ ପରେ, ମହାନ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ସ୍ନାନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଲୋପାମୁଦ୍ରାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତସ୍ଯାଃ ପରିଚାରେଣ ଶୌଚେନ ଚ ଦମେନ ଚ। ଶ୍ରିଯା ରୂପେଣ ଚ ପ୍ରୀତୋ ମୈଥୁନାଯାଜୁହାଵ ତାମ୍
ତାଙ୍କର ସେବା, ପବିତ୍ରତା, ନିୟମ, ଶ୍ରୀ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଖୁସି ହେଇ, ମିଳନ ପାଇଁ ଲୋପାମୁଦ୍ରାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ତତଃ ସା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଲଜ୍ଜମାନେଵ ଭାମିନୀ। ତଦା ସପ୍ରଣଯଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭଗଵନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ହାତ ଜୋଡି ଲଜ୍ଜା ଭାବରେ, ପ୍ରେମ ଭରା କଥା ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସଂଶଯଂ ପ୍ରଜାହେତୋର୍ଭାର୍ଯାଂ ପତିରଵିନ୍ଦତ। ପା ତୁ ତ୍ଵଯି ମମ ପ୍ରୀତିସ୍ତାମୃଷେ କର୍ତୁମର୍ହସି
ନିଶ୍ଚୟ, ପତି ପ୍ରଜା ପାଇଁ ପତ୍ନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ମୋର ପ୍ରେମ ତୁମେ ପ୍ରତି ଅବିଚଳିତ ଅଛି—ଓ ଋଷି, ଏହା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥା ପିତୁର୍ଗୃହେ ଵିପ୍ର ପ୍ରାସାଦେ ଶଯନଂ ମମ। ତଥାଵିଧେ ତ୍ଵଂ ଶଯନେ ମାମୁପୈତୁମିହାର୍ହସି
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପରିକି ମୋର ପିତାଙ୍କ ଗୃହରେ ମୋର ଶୟନ ଥିଲା, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ଶୟନରେ ତୁମେ ମୋତେ ଆସିବା ଉଚିତ।
ଇଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଂ ଚ ଭୂଷଣୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତମ୍। ଉପସର୍ତୁଂ ଯଥାକାମଂ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା
ମୁଁ ଚାହେଁ ମୋତେ ମନମତା ଫୁଲ ଓ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ତୁମେ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ; ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ସଜିଥିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯଥା ନୋପତିଷ୍ଠେଯଂ ଚୀରକାଷାଯଵାସିନୀ। ନୈଵାପଵିତ୍ରୋ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଭୂଷଣୋଯଂ କଥଂଚନ
ଅନ୍ୟଥା, ଚିରା ପିନ୍ଧି ମୁଁ ତୁମେ ପାଖକୁ ଯିବିନାହିଁ; ଓ ଋଷି, ତୁମେ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଲେ କେବେ ଅପବିତ୍ର ହେବେନାହିଁ।
ନ ତେ ଧନାନି ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ଲୋପାମୁଦ୍ରେ ତଥା ମମ। ଯଥାଵିଧାନି କଲ୍ଯାଣି ପିତୁସ୍ତଵ ସୁମଧ୍ଯମେ
ଲୋପାମୁଦ୍ରା, ମୋ ପାଖରେ ଏପରି ଧନ ନାହିଁ, ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଗୃହରେ ଯେପରି ଥିଲା, ତୁମ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଓ ସୁମଧ୍ୟମା।
ଈଶୋସି ତପସା ସର୍ଵଂ ସମାହର୍ତୁଂ ତପୋଧନ। କ୍ଷଣେନ ଜୀଵଲୋକେ ଯଦ୍ଵସୁ କିଂଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଓ ତପସ୍ୟାର ଧନୀ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ ଧନ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଆଣିପାରିବ।
ଏଵମେତଦ୍ଯଥାଽଽତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ତପୋଵ୍ଯଯକରଂ ତୁ ତତ୍। ଯଥା ତୁ ମେ ନ ନଶ୍ଯେତ ତପସ୍ତନ୍ମାଂ ପ୍ରଯୋଦଯ
ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେହିପରି ଠିକ; କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ତପସ୍ୟାର ଖର୍ଚ୍ଚ ଅଛି। ମୋର ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହେବା ନାହିଁ, ଏପରି ଉପାୟ କରିବାକୁ ମୋତେ ଦିଅ।
ଅଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟଃ କାଲୋଽଯମୃତୋର୍ମମ ତପୋଧନ। ନ ଚାନ୍ଯଥାଽହମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାମୁପୈତୁଂ କଥଂଚନ
ମୋର ତପସ୍ୟାର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ଅତି କମ; ଓ ତପସ୍ୟାର ଧନୀ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରରେ ତୁମେ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ।
ନ ଚାପି ଧର୍ମମିଚ୍ଛାମି ଵିଲୋପ୍ତୁଂ ତେ କଥଂଚନ। ଏଵଂ ତୁ ମେ ଯଥାକାମଂ ସଂପାଦଯିତୁମର୍ହସି
ମୁଁ କେବେ ତୁମର ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ; ତୁମେ ମୋର ଇଚ୍ଛାକୁ ଏହିପରି ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଯେଷ କାମ ସୁଭଗେ ତଵ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିନିଶ୍ଚିତଃ। ହର୍ତୁଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଭଦ୍ରେ ଚର କାମମିହ ସ୍ଥିତା ।। ଆରସ୍ତେ ତେଜସ୍ଵିନୀ କନ୍ଯା ରୋହିଣୀଵ ଦିଵିପ୍ରଭା
ଯଦି ଏହି ଇଚ୍ଛା, ଓ ସୁଭାଗେ, ତୁମ ମନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି, ତେବେ ମୁଁ ଏହା ଆଣିବାକୁ ଯିବି; ତୁମେ ଏଠି ଇଚ୍ଛାମତା ରୁହ। ତେଜସ୍ବିନୀ କନ୍ୟା ରୋହିଣୀ ପରି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ତତୋ ଜଗାମ କୌରଵ୍ଯ ସୋଽଗସ୍ତ୍ଯୋ ଭିକ୍ଷିତୁଂ ଵସୁ। ଶ୍ରୁତର୍ଵାଣଂ ମହୀପାଲଂ ଯଂ ଵେଦାଭ୍ଯଧିକଂ ନୃପୈଃ
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଧନ ଅନ୍ବେଷଣ କରିବାକୁ, ଓ କୌରବ୍ୟ, ରାଜା ଶ୍ରୁତର୍ବାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଭେଦରୁ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ନୃପତିଃ କୁମ୍ଭଯୋନିମୁପାଗତମ୍। ଵିଷଯାନ୍ତେ ସହାମାତ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାତ୍ସୁସତ୍କୃତମ୍
କୁମ୍ଭଯୋନି ଆସିଥିବା ବିଷୟ ଜାଣି, ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦେଶର ସୀମାକୁ ଗଲେ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ତସ୍ମୈ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ଥାନ୍ଯାଯମାନୀଯ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵାପପ୍ରଚ୍ଛାଗମନେଽର୍ଥିତାମ୍
ସେଠାରେ ଭୂମିର ରାଜା ଆଗତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ଆଣିଲେ, ହାତ ଯୋଡି ଭକ୍ତିଭାବରେ ତାଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରିଲେ।
ଵିତ୍ତାର୍ଥିନମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ପୃଥିଵୀପତେ। ଥାଶକ୍ତ୍ଯଵିହିଂସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ସଂଵିଭାଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
ହେ ଭୂମିର ରାଜା, ମୁଁ ଧନ ଚାହିଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ସମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କଷ୍ଟ ପାଇବେ ନାହିଁ, ଏପରି ଭାଗ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ପୂର୍ଣୋ ତସ୍ମୈ ରାଜା ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଅତୋ ଵିଦ୍ଵନ୍ନୁପାଦତ୍ସ୍ଵ ଯଦତ୍ରଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ରାଜା ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିସାବ ଦେଖାଇ, କହିଲେ— 'ଏଠାରେ ଯେଉଁଟି ଅତିରିକ୍ତ ଅଛି, ତାହା ଜାଣି ନିଜେ ନେଇନିଅ।'
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୌ ସମମତିର୍ଦ୍ଵିଜଃ। ସର୍ଵଥା ପ୍ରାଣିନାଂ ପୀଡାମୁପାଦାନାଦମନ୍ଯତ
ତାପରେ ଦ୍ୱିଜ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟ ସମାନ ଦେଖି, ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଭାବିଲେ— 'ଏଠାରୁ କିଛି ନେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ହେବ।'
ସ ଶ୍ରୁତର୍ଵାଣମାଦାଯ ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ଵମଗମତ୍ତତଃ। ସ ଚ ତୌ ଵିଷଯସ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାଦ୍ଯଥାଵିଧି
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରୁତର୍ବାଣଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ୱଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଶ୍ରୁତର୍ବାଣଙ୍କୁ ଦେଶର ସୀମାରେ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଆଦର କଲେ।
ତଯୋରର୍ଧ୍ଯଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଯୋଜନମୁପକ୍ରମେ। `ଵଦ କାମଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ୍ଯୋସ୍ମ୍ଯାଗମନେନ ତେ
ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ, ଅନୁମତି ଦେଇ ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରୟୋଜନ ପଚାରିଲେ— 'ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହେଲି, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କହନ୍ତୁ।'
ଵିତ୍ତକାମାଵିହ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଵିଦ୍ଧ୍ଯାଵାଂ ପୃଥିଵୀପତେ। ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯଵିହିଂସ୍ଯାନ୍ଯାନ୍ସଂଵିଭାଗଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ନୌ
ହେ ଭୂମିର ରାଜା, ଆମେ ଧନ ଆଶା କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ସମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କଷ୍ଟ ପାଇବେ ନାହିଁ, ଏପରି ଭାଗ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ପୂର୍ଣୌ ତାଭ୍ଯାଂ ରାଜା ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଅତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଗୃହ୍ଣୀତଂ ଯଦତ୍ରଵ୍ଯତିରିଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହିସାବ ଦେଖାଇ କହିଲେ— 'ଏହା ଜାଣି, ଏଠାରେ ଯେଉଁଟି ଅତିରିକ୍ତ ଅଛି, ତାହା ନେଇନିଅ।'
ତତ ଆଯଵ୍ଯଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସମୌ ସମମତିର୍ଦ୍ଵିଜଃ। ସର୍ଵଥା ପ୍ରାଣିନାଂ ପୀଡାମୁପାଦାନାଦମନ୍ଯତ
ତାପରେ ଦ୍ୱିଜ ଆୟ ଓ ବ୍ୟୟ ସମାନ ଦେଖି, ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଭାବିଲେ— 'ଏଠାରୁ କିଛି ନେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ହେବ।'
ପୌରୁକୁତ୍ସଂ ତତୋ ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ରସଦସ୍ଯୁଂ ମହାଧନମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତର୍ଵା ଚ ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ଵଶ୍ଚ ମହୀପତିଃ
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଶ୍ରୁତର୍ବା ଓ ମହୀପତି ବ୍ରଧ୍ନଶ୍ୱ ପୌରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଧନୀ ତ୍ରସଦସ୍ୟୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।