ଯୌଵନସ୍ଥାମପି ଚ ତାଂ ଶୀଲାଚାରସମନ୍ଵିତାମ୍। ନ ଵଵ୍ରେ ପୁରୁଷଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଭଯାତ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଯଦିଓ ସେ ଯୁବତୀ ହେବା ସହିତ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଶୀଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ କେହି ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ ନାହିଁ।
ସା ତୁ ସତ୍ଯଵତୀ କନ୍ଯା ରୂପେଣାପ୍ସରସୋପ୍ଯତି। ତୋଷଯାମାସ ପିତରଂ ଶୀଲେନ ସ୍ଵଜନଂ ତଥା
ସତ୍ୟବତୀ ନାମକ ଏହି କନ୍ୟା ରୂପରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ତାଙ୍କର ଶୀଳ ଦ୍ୱାରା ପିତାକୁ ଏବଂ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଖୁସି କରିଲେ।
ଵୈଦର୍ଭୀ ତୁ ତଥାଯୁକ୍ତାଂ ଯୁଵତୀଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ ପିତା। ମନସା ଚିନ୍ତଯାମାସ କସ୍ମୈ ଦଦ୍ଯାମିମାଂସୁତାମ୍
ବିଦର୍ଭ ରାଜା ତାଙ୍କର ଏପରି ଯୁବତୀ ଝିଅକୁ ଦେଖି, ମନେ ଭାବିଲେ — 'ଏହି ଝିଅକୁ କାହାକୁ ଦେବି?'
ଯଦାତ୍ଵମନ୍ଯତାଗସ୍ତ୍ଯୋ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯେ ତାଂ କ୍ଷମାମିତି। ତଦାଽଭିଗମ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ଵୈଦର୍ଭଂ ପୃଥିଵୀପତିମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବିବାହ କରିବାକୁ ଭାବିଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ — 'ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ', ତେବେ ସେ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ।
ରାଜନ୍ନିଵେଶେ ବୁଦ୍ଧିର୍ମେ ଵର୍ତତେ ପୁତ୍ରକାରଣାତ୍। ଵରଯେତ୍ଵାଂ ମହୀପାଲ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
‘ରାଜା, ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଘରସ୍ଥ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ମୋ ମନ ଚାହୁଁଛି; ଲୋପାମୁଦ୍ରାକୁ ମୋ ପାଇଁ ବାଛି ଦେଉ, ଭୂମିର ଶାସକ।’
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ମିନିନା ମହୀପାଲୋ ଵିଚେତନଃ। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାନାଯ ଚାଶକ୍ତଃ ପ୍ରଦାତୁଂ ଚୈଵ ନୈଚ୍ଛତ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବିଦ୍ର୍ଭ ରାଜା ଅତି ଅସ୍ତିର ହେଲେ; ନାକୁ ନାକି ବାଦ୍ଧା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ସ ଭାର୍ଯାମଭ୍ଯେତ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ମହର୍ଷିର୍ଵୀର୍ଯଵାନେଷ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶାପାଗ୍ନିନା ଦହେତ୍
ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ — 'ଏହି ମହାର୍ଷି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଯଦି କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ତାଙ୍କର ଶାପର ଅଗ୍ନିରେ ଆମେ ଦହିଯିବା।'
ତଂ ତଥା ଦୁଃଖିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଭାର୍ଯଂ ପୃଥିଵୀପତିମ୍। ଲୋପାମୁଦ୍ରାଽଭିଗମ୍ଯେଦଂ କାଲେ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଲୋପାମୁଦ୍ରା ସମୟ ଦେଖି ଆସି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ମତ୍କୃତେ ମହୀପାଲ ପୀଡାମଭ୍ଯେତୁମର୍ହସି। ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମାମଗସ୍ତ୍ଯାଯ ତ୍ରାହ୍ଯାତ୍ମାନଂ ମଯା ପିତଃ
‘ମୋ ପାଇଁ ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୋତେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ, ପିତା, ଆପଣ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।’
ଦୁହିତୁର୍ଵଚନାଦ୍ରାଜା ସୋଽଗସ୍ତ୍ଯାଯ ମହାତ୍ମନେ। ଲୋପାମୁଦ୍ରାଂ ତତଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ
ଝିଅର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଲୋପାମୁଦ୍ରାକୁ ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାମଗସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ଲୋପାମୁଦ୍ରାମଭାଷତ। ମହାର୍ହାଣ୍ଯୁତ୍ସୃଜୈତାନି ଵାସାଂସ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ଘରବାରିଣୀ ମିଳିବା ପରେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଲୋପାମୁଦ୍ରାକୁ କହିଲେ — 'ଏହି ମହାମୂଲ୍ୟ ଜମା କପଡ଼ା ଓ ଗହନା ଛାଡିଦିଅ।'
ତତଃ ସା ଦର୍ଶନୀଯାନି ମହାର୍ହାଣି ତନୂନି ଚ। ସମୁତ୍ସସର୍ଜ ରମ୍ଭୋରୂର୍ଵସନାନ୍ଯାଯତେକ୍ଷଣା
ତାପରେ, କଦଳୀ ତଣ୍ଡା ପରି ଉରୁ ଓ ମୃଗ ଦୃଷ୍ଟି ପରି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଲୋପାମୁଦ୍ରା ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ବସନ ଓ ଗହନା ଛାଡିଦେଲେ।
ତତଶ୍ଚୀରାଣି ଜଗ୍ରାହ ଵଲ୍କଲାନ୍ଯଜିନାନି ଚ। ସମାନଵ୍ରତଚର୍ଯା ଚ ବଭୂଵାଯତଲୋଚନା
ତାପରେ ସେ ଚିରା, ଭଲକଳ ଓ ଅଜିନ ପିନ୍ଧିଲେ; ଏବଂ ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଲୋପାମୁଦ୍ରା, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହ ଏକାଟି ନିୟମ ଓ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରମଥାଗମ୍ଯ ଭଗଵାନୃଷିସତ୍ତମଃ। ଉଗ୍ରମାତିଷ୍ଠତ ତପଃ ସହ ପତ୍ନ୍ଯାଽନୁକୂଲଯା
ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ନିଜ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପତ୍ନୀ ସହିତ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସା ପ୍ରୀତ୍ଯା ବହୁମାନାଚ୍ଚ ପତିଂ ପର୍ଯଚରତ୍ତଦା। ଅଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଭାର୍ଯାଯାମଗମତ୍ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ସମୟରେ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ପ୍ରେମ ଓ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ସେବା କଲେ; ଏବଂ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ନିଜ ପତ୍ନୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଂ ଵିଶାଂପତେ। ତପସା ଦ୍ଯୋତିତାଂ ସ୍ନାତାଂ ଦଦର୍ଶ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ବହୁ ସମୟ ପରେ, ମହାନ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ସ୍ନାନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଲୋପାମୁଦ୍ରାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତସ୍ଯାଃ ପରିଚାରେଣ ଶୌଚେନ ଚ ଦମେନ ଚ। ଶ୍ରିଯା ରୂପେଣ ଚ ପ୍ରୀତୋ ମୈଥୁନାଯାଜୁହାଵ ତାମ୍
ତାଙ୍କର ସେବା, ପବିତ୍ରତା, ନିୟମ, ଶ୍ରୀ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଖୁସି ହେଇ, ମିଳନ ପାଇଁ ଲୋପାମୁଦ୍ରାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ତତଃ ସା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଲଜ୍ଜମାନେଵ ଭାମିନୀ। ତଦା ସପ୍ରଣଯଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭଗଵନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ହାତ ଜୋଡି ଲଜ୍ଜା ଭାବରେ, ପ୍ରେମ ଭରା କଥା ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସଂଶଯଂ ପ୍ରଜାହେତୋର୍ଭାର୍ଯାଂ ପତିରଵିନ୍ଦତ। ପା ତୁ ତ୍ଵଯି ମମ ପ୍ରୀତିସ୍ତାମୃଷେ କର୍ତୁମର୍ହସି
ନିଶ୍ଚୟ, ପତି ପ୍ରଜା ପାଇଁ ପତ୍ନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ମୋର ପ୍ରେମ ତୁମେ ପ୍ରତି ଅବିଚଳିତ ଅଛି—ଓ ଋଷି, ଏହା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥା ପିତୁର୍ଗୃହେ ଵିପ୍ର ପ୍ରାସାଦେ ଶଯନଂ ମମ। ତଥାଵିଧେ ତ୍ଵଂ ଶଯନେ ମାମୁପୈତୁମିହାର୍ହସି
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେପରିକି ମୋର ପିତାଙ୍କ ଗୃହରେ ମୋର ଶୟନ ଥିଲା, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ଶୟନରେ ତୁମେ ମୋତେ ଆସିବା ଉଚିତ।
ଇଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଂ ଚ ଭୂଷଣୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତମ୍। ଉପସର୍ତୁଂ ଯଥାକାମଂ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା
ମୁଁ ଚାହେଁ ମୋତେ ମନମତା ଫୁଲ ଓ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ତୁମେ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ; ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ସଜିଥିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ଯଥା ନୋପତିଷ୍ଠେଯଂ ଚୀରକାଷାଯଵାସିନୀ। ନୈଵାପଵିତ୍ରୋ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଭୂଷଣୋଯଂ କଥଂଚନ
ଅନ୍ୟଥା, ଚିରା ପିନ୍ଧି ମୁଁ ତୁମେ ପାଖକୁ ଯିବିନାହିଁ; ଓ ଋଷି, ତୁମେ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଲେ କେବେ ଅପବିତ୍ର ହେବେନାହିଁ।
ନ ତେ ଧନାନି ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ଲୋପାମୁଦ୍ରେ ତଥା ମମ। ଯଥାଵିଧାନି କଲ୍ଯାଣି ପିତୁସ୍ତଵ ସୁମଧ୍ଯମେ
ଲୋପାମୁଦ୍ରା, ମୋ ପାଖରେ ଏପରି ଧନ ନାହିଁ, ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଗୃହରେ ଯେପରି ଥିଲା, ତୁମ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଓ ସୁମଧ୍ୟମା।
ଈଶୋସି ତପସା ସର୍ଵଂ ସମାହର୍ତୁଂ ତପୋଧନ। କ୍ଷଣେନ ଜୀଵଲୋକେ ଯଦ୍ଵସୁ କିଂଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଓ ତପସ୍ୟାର ଧନୀ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ ଧନ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଆଣିପାରିବ।
ଏଵମେତଦ୍ଯଥାଽଽତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ତପୋଵ୍ଯଯକରଂ ତୁ ତତ୍। ଯଥା ତୁ ମେ ନ ନଶ୍ଯେତ ତପସ୍ତନ୍ମାଂ ପ୍ରଯୋଦଯ
ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେହିପରି ଠିକ; କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ତପସ୍ୟାର ଖର୍ଚ୍ଚ ଅଛି। ମୋର ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହେବା ନାହିଁ, ଏପରି ଉପାୟ କରିବାକୁ ମୋତେ ଦିଅ।
ଅଲ୍ପାଵଶିଷ୍ଟଃ କାଲୋଽଯମୃତୋର୍ମମ ତପୋଧନ। ନ ଚାନ୍ଯଥାଽହମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାମୁପୈତୁଂ କଥଂଚନ
ମୋର ତପସ୍ୟାର ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ଅତି କମ; ଓ ତପସ୍ୟାର ଧନୀ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରରେ ତୁମେ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ।
ନ ଚାପି ଧର୍ମମିଚ୍ଛାମି ଵିଲୋପ୍ତୁଂ ତେ କଥଂଚନ। ଏଵଂ ତୁ ମେ ଯଥାକାମଂ ସଂପାଦଯିତୁମର୍ହସି
ମୁଁ କେବେ ତୁମର ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ; ତୁମେ ମୋର ଇଚ୍ଛାକୁ ଏହିପରି ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଯେଷ କାମ ସୁଭଗେ ତଵ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିନିଶ୍ଚିତଃ। ହର୍ତୁଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଭଦ୍ରେ ଚର କାମମିହ ସ୍ଥିତା ।। ଆରସ୍ତେ ତେଜସ୍ଵିନୀ କନ୍ଯା ରୋହିଣୀଵ ଦିଵିପ୍ରଭା
ଯଦି ଏହି ଇଚ୍ଛା, ଓ ସୁଭାଗେ, ତୁମ ମନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି, ତେବେ ମୁଁ ଏହା ଆଣିବାକୁ ଯିବି; ତୁମେ ଏଠି ଇଚ୍ଛାମତା ରୁହ। ତେଜସ୍ବିନୀ କନ୍ୟା ରୋହିଣୀ ପରି ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ତତୋ ଜଗାମ କୌରଵ୍ଯ ସୋଽଗସ୍ତ୍ଯୋ ଭିକ୍ଷିତୁଂ ଵସୁ। ଶ୍ରୁତର୍ଵାଣଂ ମହୀପାଲଂ ଯଂ ଵେଦାଭ୍ଯଧିକଂ ନୃପୈଃ
ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଧନ ଅନ୍ବେଷଣ କରିବାକୁ, ଓ କୌରବ୍ୟ, ରାଜା ଶ୍ରୁତର୍ବାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଭେଦରୁ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ନୃପତିଃ କୁମ୍ଭଯୋନିମୁପାଗତମ୍। ଵିଷଯାନ୍ତେ ସହାମାତ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାତ୍ସୁସତ୍କୃତମ୍
କୁମ୍ଭଯୋନି ଆସିଥିବା ବିଷୟ ଜାଣି, ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦେଶର ସୀମାକୁ ଗଲେ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।