ମେଷରୂପୀ ଚ ଵାତାପିଃ କାମରୂପ୍ଯଭଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍। ସଂସ୍କୃତ୍ଯତଂ ଭୋଜଯତି ତତୋ ଵିପ୍ରଂ ଜିଧାଂସତି
ଭାତାପି ମେଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନେ ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠି ଆକାର ନେଇପାରି, ତୁରନ୍ତ ଛାଗ ହେଲେ; ଇଲ୍ବଳ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇ, ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରଖିଥିଲେ।
ସ ଚାହ୍ଵଯତି ଯଂ ଵାଚା ଗତଂ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍। ସ ପୁନର୍ଦେହମାସ୍ଥାଯ ଜୀଵନ୍ସ୍ମ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଏପରେ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯମର ଲୋକକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଭାତାପି ପୁନି ଦେହ ନେଇ, ଜୀବନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହେଇଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଵାତାପିମସୁରଂ ଛାଗଂ କୃତ୍ଵା ସୁସଂସ୍କୃତମ୍। ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ପୁନରେଵ ସମାହ୍ଵଯତ୍
ଏଭଳି ଇଲ୍ବଳ ଅସୁର ଭାତାପିକୁ ଛାଗ ରୂପରେ ସୁସାଜିତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇ, ପୁନି ତାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ।
ତାମିଲ୍ଵଲେନ ମହତା ସ୍ଵରେଣ ଗିରମୀରିତାମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽତିମାଯୋ ବାଲଵାନ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣକଣ୍ଟକଃ
ଇଲ୍ବଳ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ, ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବହୁତ ଚତୁର ଭାତାପି, ଶୀଘ୍ର ଶିଶୁ ପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମହାସୁରଃ। ଵାତାପିଃ ପ୍ରହସନ୍ରାଜନ୍ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ଵିଶାଂପତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପାଶ୍ୱ ଭାଗ ଭାଙ୍ଗି ମହାସୁର ଭାତାପି ହସି ହସି ବାହାରିଯାଉଥିଲେ, ରାଜା।
ଏଵଂ ସ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ରାଜନ୍ଭୋଜଯିତ୍ଵା ପୁନଃପୁନଃ। ହିଂସଯାମାଯସ ଦୈତେଯ ଇଲ୍ଵଲୋ ଦୁଷ୍ଟଚେତନଃ
ଏଭଳି ଇଲ୍ବଳ ଦୈତ୍ୟ, ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଖାଇବାକୁ ଦେଇ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚାପି ଭଗଵାନେତସ୍ମିନ୍କାଲ ଏଵ ତୁ। ପିତୄନ୍ଦଦର୍ଶ ଗର୍ତେ ଵୈ ଲମ୍ବମାନାନଧୋମୁଖାନ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଭଗବତ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏକ ଗର୍ତ୍ତରେ ତଳକୁ ମୁହଁ କରି ଲଟକିଥିବା ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ସୋଽପୃଚ୍ଛଲ୍ଲମ୍ବମାନାଂସ୍ତାନ୍ଭଗଵନ୍ତଶ୍ଚ କିଂପରାଃ। `କିଂମର୍ଥଂ ଵେହ ଲମ୍ବଧ୍ଵେ ଗର୍ତେ ଯୂଯମଧୋମୁଖାଃ'। ସଂତାନହେତୋରିତି ତେ ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ
ସେ ଲଟକିଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ପଚାରିଲେ, 'ମହାନୁଭାବମାନେ, କାହିଁକି ଏଠି ଗର୍ତ୍ତରେ ତଳକୁ ମୁହଁ କରି ଲଟକିଛନ୍ତି?' ସେମାନେ ବେଦଜ୍ଞାନେ କହିଲେ, 'ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛୁ।'
ତେ ତସ୍ମୈ କଥଯାମାସୁର୍ଵଯଂ ତେ ପିତରଃ ସ୍ଵକାଃ। ଗର୍ତମେତମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଲମ୍ବାମଃ ପ୍ରସଵାର୍ଥିନଃ
ସେମାନେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମେ ତୁମର ପୂର୍ବଜ; ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ ଏହି ଗର୍ତ୍ତକୁ ଆସି ଲଟକିଛୁ।'
ଯଦି ନୋ ଜନଯେଥାସ୍ତ୍ଵମଗସ୍ତ୍ଯାପତ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ସ୍ଯାନ୍ନୋସ୍ମାନ୍ନିରଯାନ୍ମୋକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ପୁତ୍ରାପ୍ନୁଯା ଗତିମ୍
'ଯଦି ତୁମେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଆମ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଜନ୍ମାଉ, ଆମେ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବୁ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପିତା ହେବାର ଉପାୟ ପାଇବ।'
ସ ତାନୁଵାଚ ତେଜସ୍ଵୀ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣଃ। କରିଷ୍ଯେ ପିତରଃ କାମଂ ଵ୍ଯେତୁ ଵୋ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ
ତପସ୍ୱୀ ଋଷି, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ପୂର୍ବଜମାନେକୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି; ତୁମର ମନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହେଉ।'
ତତଃ ପ୍ରସଵସନ୍ତାନଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଆତ୍ମନଃ ପ୍ରସଵସ୍ଯାର୍ଥେ ନାପଶ୍ଯତ୍ସଦୃଶୀଂ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ଏପରେ, ଭଗବତ ଋଷି ସନ୍ତାନ ନିମିତ୍ତେ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଜନନୀ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହିପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଜନନୀ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ସ ତସ୍ଯ ତସ୍ ସତ୍ଵସ୍ଯ ତତ୍ତଦଙ୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍। ସଂଗୃହ୍ଯତତ୍ସମୈରଙ୍ଗୈର୍ନିର୍ମମେ ସ୍ତ୍ରିଯମୁତ୍ତମାମ୍
ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ତମ ଗୁଣଗୁଡିକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଉତ୍ତମ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ମିଶାଇ, ଏକ ଉତ୍ତମ ଜନନୀ ତିଆରି କଲେ।
ସ ତାଂ ଵିଦର୍ଭରାଜାଯ ପୁତ୍ରକାମାଯ ତାମ୍ଯତେ। ନିର୍ମିତାମାତ୍ମନୋଽର୍ଥାଯ ମୁନିଃ ପ୍ରାଦାନ୍ମହାତପାଃ
ମହାତପସ୍ୱୀ ମୁନି, ନିଜ ପାଇଁ ପୁଅ ଆଶାରେ, ନିର୍ମିତା ଜନନୀକୁ ପୁଅ ଚାହିଁଥିବା ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସା ତତ୍ର ଜଜ୍ଞେ ସୁଭଗା ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଦାମନୀ ଯଥା। ଵିଭ୍ରାଜମାନା ଵପୁଷା ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ଶୁଭାନନା
ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଲା ସୁଭଗା, ଦୀପ୍ତିରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଲାଗି ଚମକୁଥିବା; ତାଙ୍କର ରୂପ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଯେ ଜଣେ ମନୋହର ମୁହଁ ଦେଇ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢିଗଲା।
ଜାତମାତ୍ରାଂ ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈଦର୍ଭଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ପ୍ରହର୍ଷେଣ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ନ୍ଯଵେଦଯତ ଭାରତ
ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ଭୂମିର ରାଜା ବିଦର୍ଭ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଏହି ସୁଖଦ ଖବର ଦେଲେ।
ଅଭ୍ଯନନ୍ଦନ୍ତ ତାଂ ସର୍ଵେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵସୁଧାଧିପ। ଲୋପାମୁଦ୍ରେତି ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଚକ୍ରିରେ ନାମ ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ଲୋପାମୁଦ୍ରା' ନାମ ରଖିଲେ।
ଵଵୃଧେ ସା ମହାରାଜ ବିଭ୍ରତୀ ରୂପମୁତ୍ତମମ୍। ଅପ୍ସ୍ଵିଵୋତ୍ପଲିନୀ ଶୀଘ୍ରମଗ୍ନେରିଵ ଶିଖା ଶୁଭା
ସେ ରାଜା, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବଢିଗଲା; ଜଳରେ ପଦ୍ମ ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ବଢେ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଯେପରି ଚମକେ, ସେ ତେଉଁ ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।
ତାଂ ଯୌଵନସ୍ଥାଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ରଶତଂ କନ୍ଯାଃ ସ୍ଵଲଂକୃତାଃ। ଦାସ୍ଯଃ ଶତଂ ଚ କଲ୍ଯାଣୀମୁପାତସ୍ଥୁର୍ଵଶାନୁଗାଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଯୁବତୀ ହେଲା, ରାଜା, ଏକ ଶତ କନ୍ୟା ଭଲଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ; ଏକ ଶତ ସୁନ୍ଦର ଦାସୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ସା ସ୍ମ ଦାସୀଶତଵୃତା ମଧ୍ଯେ କନ୍ଯାଶତସ୍ଯ ଚ। ଆରସ୍ତେ ତେଜସ୍ଵିନୀ କନ୍ଯା ରୋହିଣୀଵ ଦିଵିପ୍ରଭା
ସେ ଦାସୀ ଶତ ଓ କନ୍ୟା ଶତ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ତେଜସ୍ୱିନୀ କନ୍ୟା ରୋହିଣୀ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।
ଯୌଵନସ୍ଥାମପି ଚ ତାଂ ଶୀଲାଚାରସମନ୍ଵିତାମ୍। ନ ଵଵ୍ରେ ପୁରୁଷଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଭଯାତ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଯଦିଓ ସେ ଯୁବତୀ ହେବା ସହିତ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଶୀଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ କେହି ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ ନାହିଁ।
ସା ତୁ ସତ୍ଯଵତୀ କନ୍ଯା ରୂପେଣାପ୍ସରସୋପ୍ଯତି। ତୋଷଯାମାସ ପିତରଂ ଶୀଲେନ ସ୍ଵଜନଂ ତଥା
ସତ୍ୟବତୀ ନାମକ ଏହି କନ୍ୟା ରୂପରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲେ; ତାଙ୍କର ଶୀଳ ଦ୍ୱାରା ପିତାକୁ ଏବଂ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଖୁସି କରିଲେ।
ଵୈଦର୍ଭୀ ତୁ ତଥାଯୁକ୍ତାଂ ଯୁଵତୀଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ ପିତା। ମନସା ଚିନ୍ତଯାମାସ କସ୍ମୈ ଦଦ୍ଯାମିମାଂସୁତାମ୍
ବିଦର୍ଭ ରାଜା ତାଙ୍କର ଏପରି ଯୁବତୀ ଝିଅକୁ ଦେଖି, ମନେ ଭାବିଲେ — 'ଏହି ଝିଅକୁ କାହାକୁ ଦେବି?'
ଯଦାତ୍ଵମନ୍ଯତାଗସ୍ତ୍ଯୋ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯେ ତାଂ କ୍ଷମାମିତି। ତଦାଽଭିଗମ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ଵୈଦର୍ଭଂ ପୃଥିଵୀପତିମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବିବାହ କରିବାକୁ ଭାବିଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ — 'ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ', ତେବେ ସେ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କୁ ଆସି କହିଲେ।
ରାଜନ୍ନିଵେଶେ ବୁଦ୍ଧିର୍ମେ ଵର୍ତତେ ପୁତ୍ରକାରଣାତ୍। ଵରଯେତ୍ଵାଂ ମହୀପାଲ ଲୋପାମୁଦ୍ରାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
‘ରାଜା, ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଘରସ୍ଥ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ମୋ ମନ ଚାହୁଁଛି; ଲୋପାମୁଦ୍ରାକୁ ମୋ ପାଇଁ ବାଛି ଦେଉ, ଭୂମିର ଶାସକ।’
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ମିନିନା ମହୀପାଲୋ ଵିଚେତନଃ। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାନାଯ ଚାଶକ୍ତଃ ପ୍ରଦାତୁଂ ଚୈଵ ନୈଚ୍ଛତ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ବିଦ୍ର୍ଭ ରାଜା ଅତି ଅସ୍ତିର ହେଲେ; ନାକୁ ନାକି ବାଦ୍ଧା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ ସ ଭାର୍ଯାମଭ୍ଯେତ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ମହର୍ଷିର୍ଵୀର୍ଯଵାନେଷ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶାପାଗ୍ନିନା ଦହେତ୍
ତାପରେ ରାଜା ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ — 'ଏହି ମହାର୍ଷି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଯଦି କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ତାଙ୍କର ଶାପର ଅଗ୍ନିରେ ଆମେ ଦହିଯିବା।'
ତଂ ତଥା ଦୁଃଖିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଭାର୍ଯଂ ପୃଥିଵୀପତିମ୍। ଲୋପାମୁଦ୍ରାଽଭିଗମ୍ଯେଦଂ କାଲେ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଲୋପାମୁଦ୍ରା ସମୟ ଦେଖି ଆସି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ମତ୍କୃତେ ମହୀପାଲ ପୀଡାମଭ୍ଯେତୁମର୍ହସି। ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମାମଗସ୍ତ୍ଯାଯ ତ୍ରାହ୍ଯାତ୍ମାନଂ ମଯା ପିତଃ
‘ମୋ ପାଇଁ ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୋତେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ, ପିତା, ଆପଣ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।’
ଦୁହିତୁର୍ଵଚନାଦ୍ରାଜା ସୋଽଗସ୍ତ୍ଯାଯ ମହାତ୍ମନେ। ଲୋପାମୁଦ୍ରାଂ ତତଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ
ଝିଅର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଲୋପାମୁଦ୍ରାକୁ ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଦେଇଦେଲେ।