ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯା ଵାଚା ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା। କୃତାଞ୍ଜଲିର୍ଵରାରୋହା ପର୍ଯଶ୍ରୁନଯନା ତତଃ
କଣ୍ଣାରେ ଅଟକିଯାଇଥିବା କଥା, ଶୁଷ୍କ ମୁହଁ, ହାତ ଯୋଡି, ଲୁହା ଭରା ଚକୁ ନେଇ, ସେ ମହିଳା କହିଲେ।
ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ଵାମୋରୂର୍ହୃଦଯେନ ପ୍ରଵେପତା। ନ ମାମର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମନାଗସମ୍
ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ବାମ ପା ଭୟରେ କମ୍ପିଯାଉଥିବା, ସେ କହିଲେ: 'ଓ ଧର୍ମବିଦ୍, ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତାଂ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମେ ସଦା ପ୍ରିଯହିତେ ରତାମ୍। ପ୍ରଦାନେ କାରଣଂ ଯଚ୍ଚ ମମ ତୁଭ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସଦା ତୁମ ପ୍ରିୟ ଓ ଭଲ କାମରେ ଲାଗିଛି; ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇଥିବାର କାରଣ—
ତଦଲବ୍ଧଵତୀଂ ମନ୍ଦାଂ କିଂ ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ଵାସୁକିଃ। ମାତୃଶାପାଭିଭୂତାନାଂ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ମମ ସତ୍ତମ
ଯଦି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିଫଳ ହେଇ, ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ମାତୃଶାପରେ ପୀଡିତ ନାଗସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମଧ୍ୟରେ, ବାସୁକି ମୋ ବିଷୟରେ କଣ କହିବେ?
ଅପତ୍ଯମୀପ୍ସିତଂ ତ୍ଵତ୍ତସ୍ତଚ୍ଚ ତାଵନ୍ନ ଦୃଶ୍ଯତେ। ତ୍ଵତ୍ତୋ ହ୍ଯପତ୍ଯଲାଭେନ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ମେ ଶିଵଂ ଭଵେତ୍
ତୁମଠାରୁ ଆଶା କରାଯାଇଥିବା ସନ୍ତାନ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଇ ନାହିଁ; ତୁମଠାରୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଲେ, ମୋ ଜ୍ଞାତିମାନେ ଭଲ ହେବେ।
ସଂପ୍ରଯୋଗୋ ଭଵେନ୍ନାଯାଂ ମମ ମୋଘସ୍ତ୍ଵଯା ଦ୍ଵିଜ। ଜ୍ଞାତୀନାଂ ହିତମିଚ୍ଛନ୍ତୀ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରସାଦଯେ
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ସହ ଏହି ଦାମ୍ପତ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉ ନାହିଁ; ମୁଁ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ, ଓ ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।
ଇମମଵ୍ଯକ୍ତରୂପଂ ମେ ଗର୍ଭମାଧାଯ ସତ୍ତମ। କଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମା ସନ୍ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସ୍ଯନାଗସମ୍
ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶିଶୁ ଦେଇଛ; ମହାତ୍ମା, ଏପରି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କିପରି ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ନାଗମାନେ ଠାରେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସ ମୁନିର୍ଭାର୍ଯାଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଯଦ୍ଯୁକ୍ତମନୁରୂପଂ ଚ ଜରତ୍କାରୁଂ ତପୋଧନଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ତପସ୍ଵୀ ମୁନି ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମ କଥା ଯଥାଯଥ ଓ ଉଚିତ୍, ଓ ଜରତ୍କାରୁ—'
ଅସ୍ତ୍ଯଯଂ ସୁଭଗେ ଗର୍ଭସ୍ତଵ ଵୈଶ୍ଵାନରୋପମଃ। ଋଷିଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ
'ଓ ସୁଭାଗିନୀ, ତୁମ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଶିଶୁ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେ ଋଷି, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମାତ୍ମା, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାନୃଷିଃ। ଉଗ୍ରାଯ ତପସେ ଭୂଯୋ ଜଗାମ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ଏପରି କହି, ଧର୍ମାତ୍ମା ମହାଋଷି ଜରତ୍କାରୁ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ, ପୁନି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତମାତ୍ରଂ ତୁ ଭର୍ତାରଂ ଜରତ୍କାରୁରଵେଦଯତ୍। ଭ୍ରାତୁଃ ସକାଶମାଗତ୍ଯ ଯଥାତଥ୍ଯଂ ତପୋଧନ
ପତି ଚାଲିଗଲେ, ଜରତ୍କାରୁ ତୁରନ୍ତ ଭାଇଙ୍କଠାରେ ଯାଇ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସବୁ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଲେ।
ତତଃ ସ ଭୁଜଗଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମହଦପ୍ରିଯମ୍। ଉଵାଚ ଭଗିନୀଂ ଦୀନାଂ ତଦା ଦୀନତରଃ ସ୍ଵଯମ୍
ତାପରେ, ସେ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବଡ଼ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଆଉ ଅଧିକ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ଦୁଃଖିତ ଭଉଣୀକୁ କହିଲେ।
ଜାନାସି ଭଦ୍ରେ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ପ୍ରଦାନେ କାରଣଂ ଚ ଯତ୍। ପନ୍ନଗାନାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ସ୍ଯାତ୍ତତୋ ଯଦି
ଭଦ୍ରେ, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ କାହିଁକି ଦେବା ଦରକାର, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣୁଛ। ସାପମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଯଦି ତୁମର ପୁଅ ଦରକାର, ତେବେ ସେହି କାମ ପାଇଁ ତାକୁ ଦିଅ।
ସ ସର୍ପସତ୍ରାତ୍କିଲ ନୋ ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଏଵଂ ପିତାମହଃ ପୂର୍ଵମୁକ୍ତଵାଂସ୍ତୁ ସୁରୈଃ ସହ
ସେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସାପ-ଯଜ୍ଞରୁ ଆମକୁ ମୁକ୍ତ କରିବ। ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ପିତାମହ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ କହିଥିଲେ।
ଅପ୍ଯସ୍ତି ଗର୍ଭଃ ସୁଭଗେ ତସ୍ମାତ୍ତେ ମୁନିସତ୍ତମାତ୍। ନ ଚେଚ୍ଛାମ୍ଯଫଲଂ ତସ୍ଯ ଦାରକର୍ମ ମନୀଷିଣଃ
ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତୁମ ଗର୍ଭରେ ପିଲା ଅଛି କି? ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଶ୍ରମ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉ ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
କାମଂ ଚ ମମ ନ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵାଂ କାର୍ଯମୀଦୃଶମ୍। କିଂତୁ କାର୍ଯଗରୀଯସ୍ତ୍ଵାତ୍ତତସ୍ତ୍ଵାଽହମଚୂଚୁଦମ୍
ଏପରି ଗୁପ୍ତ କଥା ପଚାରିବା ମୋର ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି କାମଟି ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରିଛି।
ଦୁର୍ଵାର୍ଯତାଂ ଵିଦିତ୍ଵା ଚ ଭର୍ତୁସ୍ତେଽତିତପସ୍ଵିନଃ। ନୈନମନ୍ଵାଗମିଷ୍ଯାମି କଦାଚିଦ୍ଧି ଶପେତ୍ସ ମାମ୍
ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଅତି ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ କଠିନ ସ୍ୱଭାବର ଥିବାକୁ ଜାଣି, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯିବିନି, କାରଣ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ଭଦ୍ରେ ଭର୍ତୁଃ ସ୍ଵଂ ସର୍ଵମେଵ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍। ଉଦ୍ଧରସ୍ଵ ଚ ଶଲ୍ଯଂ ମେ ଘୋରଂ ହୃଦି ଚିରସ୍ଥିତମ୍
ଭଦ୍ରେ, ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ କୁହ, ଏବଂ ମୋ ହୃଦୟରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କର।
ଜରତ୍କାରୁସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଆଶ୍ଵାସଯନ୍ତୀ ସନ୍ତପ୍ତଂ ଵାସୁକିଂ ପନ୍ନଗେଶ୍ଵରମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଭାସୁକିଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପୃଷ୍ଟୋ ମଯାଽପତ୍ଯହେତୋଃ ସ ମହାତ୍ମା ମହାତପାଃ। ଅସ୍ତୀତ୍ଯୁତ୍ତରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମମେଦଂ ଗତଵାଂଶ୍ଚ ସଃ
ମୁଁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସେ ମହାତ୍ମା, ମହାତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି; ସେ 'ଅଛି' ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଏବଂ ତାପରେ ମୋ ପାଖରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ୍ଵୈରେଷ୍ଵପି ନ ତେନାହଂ ସ୍ମରାମି ଵିତଥଂ ଵଚଃ। ଉକ୍ତପୂର୍ଵଂ କୁତୋ ରାଜନ୍ସାଂପରାଯେ ସ ଵକ୍ଷ୍ଯତି
ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନଥିଲେ; ରାଜନ୍, ସେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସମୟ ଆସିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ କରିବେ।
ନ ସଂତାପସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଃ କାର୍ଯଂ ପ୍ରତି ଭୁଜଂଗମେ। ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି ଚ ତେ ପୁତ୍ରୋ ଜ୍ଵଲନାର୍କସମପ୍ରଭଃ
ଭୁଜଙ୍ଗ, ଏହି କଥା ନେଇ ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ତୁମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ, ଯିଏ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ହି ମାଂ ଭ୍ରାତର୍ଗତୋ ଭର୍ତା ତପୋଧନଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ଯେତୁ ପରଂ ଦୁଃଖଂ ତଵେଦଂ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା କହି, ମୋର ତପୋଧନ ସ୍ୱାମୀ ଚାଲିଗଲେ, ଭାଇ; ତେଣୁ ତୁମ ମନରେ ଯେଉଁ ଦୀର୍ଘଦିନର ଦୁଃଖ ଅଛି, ତାହା ଦୂର ହେଉ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାସୁକିଃ ପରଯା ମୁଦା। ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଭଗିନ୍ଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣତ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସାପମାନଙ୍କର ରାଜା ଭାସୁକି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଭଉଣୀଙ୍କର କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସାନ୍ତ୍ଵମାନାର୍ଥଦାନୈଶ୍ଚ ପୂଜଯା ଚାରୁରୂପଯା। ସୋଦର୍ଯାଂ ପୂଜଯାମାସ ସ୍ଵସାରଂ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ
ମିଠା କଥା, ଉପହାର ଏବଂ ଆଦର ସହିତ, ସାପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାସୁକି ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଭଉଣୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଵଵୃଧେ ଗର୍ଭୋ ମହାତେଜା ମହାପ୍ରଭଃ। ଯଥା ମୋମୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷୋଦିତୋ ଦିଵି
ତାପରେ, ମହାତ୍ୱ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିବା ଗର୍ଭ ବଢିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ବଢେ।
ଅଥ କାଲେ ତୁ ସା ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଭୁଜଗସ୍ଵସା। କୁମାରଂ ଦେଵଗର୍ଭାଭଂ ପିତୃମାତୃଭଯାପହମ୍
ଏହାପରେ, ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସାପର ଭଉଣୀ ଏକ ଦେବଶିଶୁ ସଦୃଶ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କଲା।
ଵଵୃଧେ ସ ତୁ ତତ୍ରୈଵ ନାଗରାଜନିଵେଶନେ। ଵେଦାଂଶ୍ଚାଧିଜଗେ ସାଙ୍ଗାନ୍ଭାର୍ଗଵଚ୍ଯଵନାତ୍ମଜାତ୍
ସେ ସାପର ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପୁଅଠାରୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାଖା ଶିଖିଲେ।
ଚୀର୍ଣଵ୍ରତୋ ବାଲ ଏଵ ବୁଦ୍ଧିସତ୍ତ୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତଃ। ନାମ ଚାସ୍ଯାଭଵତ୍ଖ୍ଯାତଂ ଲୋକେଷ୍ଵାସ୍ତୀକ ଇତ୍ଯୁତ
ସେ ଛୁଆଁ ବେଳେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ, ବୁଦ୍ଧି, ଗୁଣ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ଲୋକରେ 'ଆସ୍ତୀକ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଅସ୍ତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଯସ୍ମାତ୍ପିତା ଗର୍ଭସ୍ଥମେଵ ତମ୍। ଵନଂ ତସ୍ମାଦିଦଂ ତସ୍ଯ ନାମାସ୍ତୀକେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ତାଙ୍କ ପିତା, ସେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ 'ଅଛି' ବୋଲି କହି ଚାଲିଗଲେ; ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କର ନାମ 'ଆସ୍ତୀକ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।