ଵେଣା ଭୀମରଥୀ ଚୈଵ ନଦ୍ଯୌ ପାପଭଯାପହେ। ମୃଗଦ୍ଵିଜସମାକୀର୍ଣେ ତାପସାଲଯଭୂଷିତେ
ବେଣା ଓ ଭୀମରଥୀ ନଦୀ ଦୁଇଟି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ପାପ ଓ ଭୟ ଦୂର କରେ; ଏହି ନଦୀମାନେ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ତାପସମାନେ ରହୁଥିବା ଆଶ୍ରମରେ ଶୋଭିତ।
ରାଜର୍ଷେସ୍ତସ୍ ଚ ସରିନ୍ନୃଗସ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ। ରମ୍ଯତୀର୍ଥା ବହୁଜଲା ପଯୋଷ୍ଣୀ ଦ୍ଵିଜସେଵିତା
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ନୃଗଙ୍କ ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର କୂଳ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ପ୍ରଚୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହିଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହୁତ ଆସନ୍ତି।
ଅପି ଚାତ୍ର ମହାଯୋଗୀ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାଯଶାଃ। ଅନୁଵଂଶ୍ଯାଂ ଜଗୌ ଗାଥାଂ ନୃଗସ୍ଯ ଧରଣୀପତେଃ
ଏଠି ମହାଯୋଗୀ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ରାଜା ନୃଗଙ୍କ ବଂଶର ଗାଥା ଗାଇଥିଲେ।
ନୃଗସ୍ ଯଜମାନସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। `ମରୁତଃ ପରିଵେଷ୍ଟାରଃ ସଦସ୍ଯାଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ
ନୃଗ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାବେଳେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଥିଲୁ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ମରୁତମାନେ ସେଠାରେ ପରିଚାରକ ଥିଲେ ଓ ଦେବତାମାନେ ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ପଯୋଷ୍ଣ୍ଯାଂ ଯଜମାନସ୍ଯ ଵାରାହେ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ତମେ। ଉଦ୍ଧୃତଂ ଭୂତଲସ୍ଥଂ ଵାଵାଯୁନା ସମୁଦୀରିତମ୍। ପଯୋଷ୍ଣ୍ଯା ହରତେ ତୋଯଂ ପାପମାମରଣାନ୍ତିକମ୍
ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର ବରାହ ତୀର୍ଥରେ, ଭୂମିରୁ ଉଠିଥିବା ଓ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତୋଳିତ ଜଳ, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗିଥିବା ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ସ୍ଵର୍ଗାଦୁତ୍ତୁଙ୍ଗମମଲଂ ଵିଷାଣଂ ଯତ୍ର ଶୂଲିନଃ। ସ୍ଵମାତ୍ମଵିହିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମର୍ତ୍ଯଃ ଶିଵପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏଠି, ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉଚ୍ଚ ଶୂଙ୍ଗ ସ୍ୱର୍ଗ ଉପରେ ଉଠିଛି, ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମଣିଷ ଶିବପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଏକତଃ ସରିତଃ ସର୍ଵା ଗଙ୍ଗାଦ୍ଯାଃ ସଲିଲୋଚ୍ଚଯାଃ। ପଯୋଷ୍ଣୀ ଚୈକତଃ ପୁଣ୍ଯା ତୀର୍ଥେଭ୍ଯୋ ହି ମତା ମମ
ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଚୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୟୋଷ୍ଣୀ ଏକା ହିଁ ପବିତ୍ର, ମୋ ମତରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ମାଠରସ୍ଯ ଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ବହୁମୂଲଫଲଂ ଶିଵମ୍। ଯୂପଶ୍ଚ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵରୁଣସ୍ରୋତସେ ଗିରୌ
ମାଠରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ଶୁଭ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏହିପରି ଏକ ଯୂପ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ବରୁଣା ନଦୀ ପାଖରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ପ୍ରଵେଣ୍ଯୁତ୍ତରପାର୍ସ୍ଵେ ତୁ ପୁଣ୍ଯେ କଣ୍ଵାଶ୍ରମେ ତଥା। ତାପସାନାମରଣ୍ଯାନି କୀର୍ତିତାନି ଯଥାଶ୍ରୁତି
ପ୍ରବେଣୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ପବିତ୍ର କଣ୍ବ ଆଶ୍ରମ ଅଛି; ଏଠି ତାପସମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି, ସେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଵେଦୀ ଶୂର୍ପାରକେ ତାତ ଜମଦଗ୍ନେର୍ମହାତ୍ମନଃ। ରମ୍ଯା ପାଷାଣତୀର୍ଥା ଚ ପୁରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରା ଚ ଭାରତ
ହେ ପ୍ରିୟ, ଶୂର୍ପାରକରେ ମହାତ୍ମା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ବେଦୀ ଅଛି; ଆକର୍ଷଣୀୟ ପାଥର ତୀର୍ଥ ଓ ପୁରଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି, ହେ ଭାରତ।
ଅଶୋକତୀର୍ଥଂ ତତ୍ରୈଵ କୌନ୍ତେ ଯ ବହୁଲାଶ୍ରମମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯତୀର୍ଥଂ ପାଣ୍ଡ୍ଯେଷୁ ଵାରୁଣଂ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏଠି ଅଶୋକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଆଶ୍ରମ ଅଛି; ପାଣ୍ଡ୍ୟ ଦେଶରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଓ ବରୁଣ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
କୁମାର୍ଯଃ କଥିତାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡ୍ଯେଷ୍ଵେଵ ନରର୍ଷଭ। ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ତୁ କୌନ୍ତେଯ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତାଂ ଶୃଣୁ
ପାଣ୍ଡ୍ୟ ଦେଶରେ ପବିତ୍ର କୁମାରୀ ତୀର୍ଥମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବେ ମୁଁ ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ।
ଯତ୍ର ଦେଵୈସ୍ତପସ୍ତପ୍ତଂ ମହଦିଚ୍ଛଦ୍ଭିରାଶ୍ରମେ। ଗୋକର୍ଣମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ
ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଲାଗି ଆଶ୍ରମରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେଠି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ନାମରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଶୀତତୋଯୋ ବହୁଜଲଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ତାତ ଶିଵଶ୍ଚ ସଃ। ହ୍ରଦଃ ପରମଦୁଷ୍ପ୍ରାପୋ ମାନୁଷୈରକୃତାତ୍ମଭିଃ
ସେଠି ଥିବା ହ୍ରଦ ଶୀତଳ ଓ ପ୍ରଚୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ; ଏହିଠାକୁ ଅନୁଶାସିତ ନ ଥିବା ମଣିଷମାନେ ପ୍ରାୟ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି।
ତତ୍ର ଵୃକ୍ଷତୃଣାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ସଂପନ୍ନଃ ଫଲମୂଲଵାନ୍। ଆଶ୍ରମୋଽଗସ୍ତ୍ଯଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯୋ ଦେଵସହେ ଗିରୌ
ସେଠି ଗଛ ଓ ଘାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭରପୂର ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର, ପବିତ୍ର ଓ ଦେବତାମୟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଵୈଡୂର୍ଯପର୍ଵତସ୍ତତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ମଣିମଯଃ ଶିଵଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମଶ୍ଚୈଵ ବହୁମୂଲଫଲୋଦକଃ
ସେଠି ମଣିମୟ ଓ ଶୁଭ ବୈଡୂର୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଏଉଁଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଫଳ, ମୂଳ ଓ ପାଣି ମିଳେ।
ସୁରାଷ୍ଟ୍ରେଷ୍ଵପି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ଆଶ୍ରମାନ୍ସରିତଶ୍ଚୈଵ ସରାଂସି ଚ ନରାଧିପ
ସୁରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଆଶ୍ରମ, ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦ ବିଷୟରେ ମୁଁ କହିବି, ହେ ରାଜା।
ଚମସୋଦ୍ଭେଦନଂ ଵିପ୍ରାସ୍ତତ୍ରାପି କଥଯନ୍ତ୍ଯୁତ। ପ୍ରଭାସଂ ଚୋଦଧୌ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ଏଠି ମୁନିମାନେ ଚମସ ଫାଟିବା ବିଷୟରେ କଥା କହନ୍ତି; ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ପ୍ରଭାସ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତତ୍ର ପିଣ୍ଡାରକଂ ନାମ ତାପସାଚରିତଂ ଶିଵମ୍। ଉଜ୍ଜଯନ୍ତଶ୍ଚ ଶିଖରୀ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସିଦ୍ଧିକରୋ ମହାନ୍
ସେଠାରେ ପିଣ୍ଡାରକ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତାପସମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏଉଁଠି ବଡ଼ ଉଜ୍ଜୟନ୍ତ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ତତ୍ର ଦେଵର୍ଷିଵୀରେଣ ନାରଦେନାନୁକୀର୍ତିତଃ। ପୁରାଣଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଶ୍ଲୋକସ୍ତଂ ନିବୋଧ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେଠାରେ ଦେବଋଷି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ାଯାଏ। ଏହି ଶ୍ଲୋକଟିକୁ ଶୁଣ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ପୁଣ୍ଯେ ଗିରୌ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ମୃଗପକ୍ଷିନିଷେଵିତେ। ଉଜ୍ଜଯନ୍ତେ ସ୍ମ ତପ୍ତାଙ୍ଗୋ ନାକପୃଷ୍ଠେ ମହୀଯତେ
ସୁରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶର ପବିତ୍ର ପର୍ବତରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ଉଜ୍ଜୟନ୍ତ ପର୍ବତ ଉପରେ ତପ୍ତାଙ୍ଗ ଏକଥିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମହିମା ପାଇଥିଲେ।
ଏଷ ନାରାଯଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍କ୍ଷୀରାର୍ଣଵନିକେତନଃ। ନାଗପର୍ଯଙ୍କମୁତ୍ସୃଜ୍ଯହ୍ଯାଗତୋ ମଧୁରାଂ ପୁରୀମ୍
ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ, ଦୁଧର ସାଗରରେ ବାସ କରୁଥିବା, ନାଗଶଯ୍ୟା ଛାଡ଼ି ମଧୁରା ନଗରକୁ ଆସିଥିଲେ।
ପୁଣ୍ଯା ଦ୍ଵାରଵତୀ ତତ୍ରଯତ୍ରାସୌ ମଧୁସୂଦନଃ। ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵଃ ପୁରାଣୋସୌ ସ ହି ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାରାବତୀ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁସୂଦନ ନିଜେ ବାସ କରନ୍ତି। ସେ ପୁରୁଣା ଦେବତା, ସନାତନ ଧର୍ମ ସ୍ୱରୂପ।
ଯେ ଚ କଵେଦଵିଦୋ ଵିପ୍ରା ଯେ ଚାଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ। ତେ ଵଦନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଂ କୃଷ୍ଣଂ ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ସେଇ ସନାତନ ଧର୍ମ।
ପଵିତ୍ରାଣାଂ ହି ଗୋଵିନ୍ଦଃ ପଵିତ୍ରଂ ପରମୁଚ୍ଯତେ। ପୁଣ୍ଯାନାମପି ପୁଣ୍ଯୋସୌ ମଙ୍ଗାଲାନାଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ଦେଵଦେଵଃ ସନାତନଃ
ପବିତ୍ର ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଗୋବିନ୍ଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ। ତିନି ଲୋକରେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ସନାତନ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ।
ଅଵ୍ଯଯାତ୍ମା ଵ୍ଯଯାତ୍ମା ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ। ଆସ୍ତେ ହରିରଚିନ୍ତ୍ଯାତ୍ମା ତତ୍ରୈଵ ମଧୁସୂଦନଃ
ଅବିନାଶୀ ଓ ବିନାଶଶୀଳ ଦୁହିଁ ପ୍ରକୃତି ଥିବା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ହରି, ଏଠି ମଧୁସୂଦନ ଭାବେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଅଵନ୍ତୀଷୁ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ଵୈ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତେ ଦିଶି। ଯାନି ତତ୍ରପଵିତ୍ରାଣି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ଅବନ୍ତୀ ଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମକୁ କହିବି।
ପ୍ରିଯଙ୍ଗ୍ଵାମ୍ରଵଣୋପେତା ଵାନୀରଫଲମାଲିନୀ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ସ୍ରୋତା ନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ନର୍ମଦା ତତ୍ର ଭାରତ
ଏଠି, ଭାରତ, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଓ ଆମ୍ବ ଗଛର ଝାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବନୀର ଫଳର ଗୁଛରେ ଭରିଆ, ପବିତ୍ର ନର୍ମଦା ନଦୀ ଅଛି।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ସରିଦ୍ଵନାନି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରା ଦେଵାଶ୍ଚ ସପିତାମହାଃ
ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ, ନଦୀ, ବନ, ପର୍ବତ ଓ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ଅଛନ୍ତି—
ନର୍ମଦାଯାଂ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହସିଦ୍ଧର୍ଷିଚାରଣୈଃ। ସ୍ନାତୁମାଯାନ୍ତି ପୁଣ୍ଯୌଧୈଃ ସଦା ଵାରିଷୁ ଭାରତ
ସେଇ ନର୍ମଦାରେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ ସିଦ୍ଧ ଋଷି ଓ ଚାରଣମାନେ ସଦା ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ହେ ଭାରତ।