ମହାନଦୀ ଚ ତତ୍ରୈଵ ତଥା ଗଯଶିରୋ ନୃପ। ଯତ୍ରାସୌ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଵିପ୍ରୈରକ୍ଷଯ୍ଯକରଣୋ ଵଟଃ
ସେଠାରେ ମହାନଦୀ ଓ ଗୟାଶିର ଅଛି, ମହାରାଜ; ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଉଥିବା ବଟବୃକ୍ଷକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଯତ୍ରଦତ୍ତଂ ପିତୃଭ୍ଯୋଽନ୍ନମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ। ସା ଚ ପୁଣ୍ଯଜଲା ତତ୍ର ଫଲ୍ଗୁନାମା ମହାନଦୀ
ଯେଉଁଠି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ପ୍ରଭୁ; ଏଉଁଠି ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ନଦୀ ବହେ।
ବହୁମୂଲଫଲା ଚାପି କୌଶିକୀ ଭରତର୍ଷଭ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଧ୍ଯଗାଦ୍ଯତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ତପୋଧନଃ
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କୌଶିକୀ ନଦୀ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର। ଏଠାରେ ତପସ୍ଵୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗା ଯତ୍ରନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ଯସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଭଗୀରଥଃ। ଅଯଜତ୍ତତ୍ରବହୁଭିଃ କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଏଠି ଶୁଭ୍ର ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ତଟରେ ଭଗୀରଥ ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ପାଞ୍ଚାଲେଷୁ ଚ କୌରଵ୍ଯ କଥଯନ୍ତ୍ଯୁତ୍ପଲାଵତମ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଯଜଦ୍ଯତ୍ର ଶକ୍ରେଣ ସହ କୌଶିକଃ
କୌରବ, ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶରେ ଉତ୍ପଳାବତ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ କଥା ଚାଲିଥାଏ, ଯେଉଁଠି କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ରାନୁଵଂଶଂ ଭଗଵାଞ୍ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ତଥା ଜଗୌ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଭୂତିମତିମାନୁଷୀମ୍
ସେଠାରେ ପୂଜ୍ୟ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଏବଂ ମାନବ ଉପରେ ଥିବା ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ପାଠ କରିଥିଲେ।
କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେଽପିବତ୍ସୋମମିନ୍ଦ୍ରେଣ ସହ କୌଶିକଃ। ତତଃ କ୍ଷତ୍ରାଦପାକ୍ରାମଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋସ୍ମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସୋମରସ ପାନ କରିଥିଲେ; ଏହା ପରେ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, 'ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ' ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
ପଵିତ୍ରମୃଷିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାଵନମୁତ୍ତମମ୍। ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ଵୀର ସଂଗମଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ବୀର, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଋଷିମାନେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
ଯତ୍ରାଯଜତ ଭୂତାତ୍ମା ପୂର୍ଵମେଵ ପିତାମହଃ। ପ୍ରଯାଗମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଭରତସତ୍ତମ
ଏଠି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପିତାମହ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ପ୍ରୟାଗ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତତ୍ରାଶ୍ରମଵରୋ ନୃପ। ତତ୍ତଥା ତାପସାରଣ୍ଯଂ ତାପସୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ରାଜା, ସେଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ତପସ୍ୱୀ ଅରଣ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ହିରଣ୍ଯବିନ୍ଦୁଃ କଥିତୋ ଗିରୌ କାଲଞ୍ଜରେ ମହାନ୍। ଆଗସ୍ତ୍ଯପର୍ଵତୋରଭ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଗିରିଵଃ ଶିଵଃ
କାଳଞ୍ଜର ପର୍ବତରେ ହିରଣ୍ୟବିନ୍ଦୁ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଶିଖର ଅଛି, ଯାହା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ଲୋକମାନେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ନାମ କୌରଵ୍ଯ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଯଜତ୍ତତ୍ରକୌନ୍ତେଯ ପୂର୍ଵମେଵ ପିତାମହଃ
କୌରବ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବ ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଆଦିକାଳରେ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ରଭାଗୀରଥୀ ପୁଣ୍ଯାଂ ସରସ୍ଯାସୀଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଯତ୍ର ସା ବ୍ରହ୍ମଶାଲେତି ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାତା ଵିଶାଂପତେ। ଧୂତପାପ୍ମଭିରାକୀର୍ଣା ପୁଣ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ଏକ ଝିଲିକା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମଶାଳୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠାରେ ପାପମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଥାନ୍ତି—ସେଠି ଦର୍ଶନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ।
ପଵିତ୍ରୋ ମଙ୍ଗଲୀଯଶ୍ଚ ଖ୍ଯାତୋ ଲୋକେ ସନାତନଃ। କେଦାରଶ୍ଚ ମତଙ୍ଗସ୍ଯ ମହାନାଶ୍ରମ ଉତ୍ତମଃ
ମତଙ୍ଗଙ୍କର କେଦାର ନାମକ ମହାନ୍ ଆଶ୍ରମ ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କୁଣ୍ଡୋଦଃ ପର୍ଵତୋ ରମ୍ଯୋ ବହୁମୂଲଫଲୋଦକଃ। ନୈଷଧସ୍ତୃଷିତୋ ଯତ୍ର ଜଲଂ ଶର୍ମ ଚ ଲବ୍ଧଵାନ୍
କୁଣ୍ଡୋଦ ପର୍ବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ମିଳେ। ଏଠି ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ନୈଷଧ ପାଣି ଓ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ର ଦେଵଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତାପସୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ବାହୁଦା ଚ ନଦୀ ଯତ୍ରନନ୍ଦା ଚ ଗିରିମୂର୍ଧନି
ଏଠି ପବିତ୍ର ଦେବବନ ଅଛି, ଯାହା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି; ଏଠି ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ବାହୁଦା ଓ ନନ୍ଦା ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତୀର୍ଥାନି ସରିତଃ ଶୈଲାଃ ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଦିଶି ମହାରାଜ କୀର୍ତିତାନି ମଯା ତଵ
ମହାରାଜ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ତିସୃଷ୍ଵନ୍ଯାସୁ ପୁଣ୍ଯାନି ଦିକ୍ଷୁ ତୀର୍ଥାନି ମେ ଶୃଣୁ। ସରିତଃ ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ଏବେ ମୋଠାରୁ ଅନ୍ୟ ତିନି ଦିଗର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ତୁ ପୁଣ୍ଯାନି ଶୃଣୁ ତୀର୍ଥାନି ଭାରତ। ଵିସ୍ତରେଣ ଯଥାବୁଦ୍ଧି କୀର୍ତ୍ଯମାନାନି ତାନି ଵୈ
ଭାରତ, ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ମୋ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣ।
ଯସ୍ଯାମାଖ୍ଯାଯତେ ପୁଣ୍ଯା ଦିଶି ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ। ବହ୍ଵାରାମା ବହୁଜଲା ତାପସାଚରିତା ଶିଵା
ସେଇ ଦିଗରେ ପବିତ୍ର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଅଛି, ଯାହା ଅନେକ ବନ ଓ ପ୍ରଚୁର ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏଠି ଅନେକ ଥର ଆସନ୍ତି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର।
ଵେଣା ଭୀମରଥୀ ଚୈଵ ନଦ୍ଯୌ ପାପଭଯାପହେ। ମୃଗଦ୍ଵିଜସମାକୀର୍ଣେ ତାପସାଲଯଭୂଷିତେ
ବେଣା ଓ ଭୀମରଥୀ ନଦୀ ଦୁଇଟି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ପାପ ଓ ଭୟ ଦୂର କରେ; ଏହି ନଦୀମାନେ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ତାପସମାନେ ରହୁଥିବା ଆଶ୍ରମରେ ଶୋଭିତ।
ରାଜର୍ଷେସ୍ତସ୍ ଚ ସରିନ୍ନୃଗସ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ। ରମ୍ଯତୀର୍ଥା ବହୁଜଲା ପଯୋଷ୍ଣୀ ଦ୍ଵିଜସେଵିତା
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ନୃଗଙ୍କ ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର କୂଳ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ପ୍ରଚୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହିଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହୁତ ଆସନ୍ତି।
ଅପି ଚାତ୍ର ମହାଯୋଗୀ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାଯଶାଃ। ଅନୁଵଂଶ୍ଯାଂ ଜଗୌ ଗାଥାଂ ନୃଗସ୍ଯ ଧରଣୀପତେଃ
ଏଠି ମହାଯୋଗୀ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ରାଜା ନୃଗଙ୍କ ବଂଶର ଗାଥା ଗାଇଥିଲେ।
ନୃଗସ୍ ଯଜମାନସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। `ମରୁତଃ ପରିଵେଷ୍ଟାରଃ ସଦସ୍ଯାଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ
ନୃଗ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାବେଳେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିଥିଲୁ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ମରୁତମାନେ ସେଠାରେ ପରିଚାରକ ଥିଲେ ଓ ଦେବତାମାନେ ସଦସ୍ୟ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ପଯୋଷ୍ଣ୍ଯାଂ ଯଜମାନସ୍ଯ ଵାରାହେ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ତମେ। ଉଦ୍ଧୃତଂ ଭୂତଲସ୍ଥଂ ଵାଵାଯୁନା ସମୁଦୀରିତମ୍। ପଯୋଷ୍ଣ୍ଯା ହରତେ ତୋଯଂ ପାପମାମରଣାନ୍ତିକମ୍
ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର ବରାହ ତୀର୍ଥରେ, ଭୂମିରୁ ଉଠିଥିବା ଓ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତୋଳିତ ଜଳ, ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗିଥିବା ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ସ୍ଵର୍ଗାଦୁତ୍ତୁଙ୍ଗମମଲଂ ଵିଷାଣଂ ଯତ୍ର ଶୂଲିନଃ। ସ୍ଵମାତ୍ମଵିହିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମର୍ତ୍ଯଃ ଶିଵପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏଠି, ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉଚ୍ଚ ଶୂଙ୍ଗ ସ୍ୱର୍ଗ ଉପରେ ଉଠିଛି, ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମଣିଷ ଶିବପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଏକତଃ ସରିତଃ ସର୍ଵା ଗଙ୍ଗାଦ୍ଯାଃ ସଲିଲୋଚ୍ଚଯାଃ। ପଯୋଷ୍ଣୀ ଚୈକତଃ ପୁଣ୍ଯା ତୀର୍ଥେଭ୍ଯୋ ହି ମତା ମମ
ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଚୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୟୋଷ୍ଣୀ ଏକା ହିଁ ପବିତ୍ର, ମୋ ମତରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ମାଠରସ୍ଯ ଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ବହୁମୂଲଫଲଂ ଶିଵମ୍। ଯୂପଶ୍ଚ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵରୁଣସ୍ରୋତସେ ଗିରୌ
ମାଠରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ଶୁଭ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏହିପରି ଏକ ଯୂପ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ବରୁଣା ନଦୀ ପାଖରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ପ୍ରଵେଣ୍ଯୁତ୍ତରପାର୍ସ୍ଵେ ତୁ ପୁଣ୍ଯେ କଣ୍ଵାଶ୍ରମେ ତଥା। ତାପସାନାମରଣ୍ଯାନି କୀର୍ତିତାନି ଯଥାଶ୍ରୁତି
ପ୍ରବେଣୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ପବିତ୍ର କଣ୍ବ ଆଶ୍ରମ ଅଛି; ଏଠି ତାପସମାନଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି, ସେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଵେଦୀ ଶୂର୍ପାରକେ ତାତ ଜମଦଗ୍ନେର୍ମହାତ୍ମନଃ। ରମ୍ଯା ପାଷାଣତୀର୍ଥା ଚ ପୁରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରା ଚ ଭାରତ
ହେ ପ୍ରିୟ, ଶୂର୍ପାରକରେ ମହାତ୍ମା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ବେଦୀ ଅଛି; ଆକର୍ଷଣୀୟ ପାଥର ତୀର୍ଥ ଓ ପୁରଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି, ହେ ଭାରତ।