ତାନ୍ସର୍ଵାନୁତ୍ସୁକାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦୀନଚେତସଃ। ଅଶ୍ଵାସଯଂସ୍ତଥା ଧୌମ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିସମୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୌମ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନୁମତାନ୍ପୁଣ୍ଯାନାଶ୍ରମାନ୍ଭରତର୍ଷଭ। ଦିଶସ୍ତୀର୍ଥାନି ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ଶୃଣୁ ମେ ଵଦତୋଽନଘ
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ଜୁରି ଦେଇଛନ୍ତି, ଦିଗ, ତୀର୍ଥ, ଓ ପାହାଡ଼ ବିଷୟରେ।
ଯାଞ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଦତୋ ରାଜନ୍ଵିଶୋକୋ ଭଵିତାସି ହ। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ଚାନଯା ସାର୍ଧଂ ଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ଚ ନରେଶ୍ଵର
ମହାରାଜ, ମୁଁ କହୁଥିବା ଏହି ସବୁ ଶୁଣି, ଆପଣ ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦୁଃଖ ହୀନ ହେବେ।
ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ତେଷାଂ ତ୍ଵଂ ପୁଣ୍ଯମାପ୍ସ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵ। ଗତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଚୈଵ ତେଭ୍ଯ ଏଵ ନରୋତ୍ତମ
ପାଣ୍ଡବ, ଏହି ସବୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ; ଏବଂ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ ଏହା ଠାରୁ ଶତଗୁଣିଆ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିବ।
ଶୃଣୁ ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ରାଜନ୍ଦେଵର୍ଷିଗଣସେଵିତାମ୍। ରମ୍ଯାଂ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯଥାସ୍ମୃତି
ମହାରାଜ, ଏବେ ଆପଣ ପୂର୍ବ ଦିଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହାକୁ ଦେବଋଷିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ଯେପରି ମୋତେ ମନେ ପଡ଼େ, ମୁଁ ତାହାର ସୌନ୍ଦର୍ୟ କହିବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ତସ୍ଯାଂ ରଦେଵର୍ଷିଜୁଷ୍ଟାଯାଂ ନୈମିଷଂ ନାମ ଭାରତ। ଯତ୍ରତୀର୍ଥାନି ଦେଵାନାଂ ପୁଣ୍ଯାନି ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସେହି ଦିଗରେ, ଦେବଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି, ନୈମିଷ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି; ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଯତ୍ର ସା ଗୋମତୀ ପୁଣ୍ଯା ରମ୍ଯା ଦେଵର୍ଷିସେଵିତା। ଯଜ୍ଞଭୂମିଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ଶାମିତ୍ରଂ ଚ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ଗୋମତୀ ନଦୀ ବହେ, ଯାହାକୁ ଦେବଋଷିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଓ ବିବସ୍ବତଙ୍କ ଶାମିତ୍ରି ଅଛି।
ତସ୍ଯାଂ ଗିରିଵରଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଗଯୋ ରାଜର୍ଷିସତ୍କୃତଃ। ଶିଵଂ ବ୍ରହ୍ମସରୋ ଯତ୍ରସେଵିତଂ ତ୍ରିଦଶର୍ଷିଭିଃ
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଗିରି ଗୟା ଅଛି, ଯାହାକୁ ରାଜାଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଏଉଁଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଋଷିମାନେ ସେବିଥିବା ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସରୋବର ଅଛି।
ଯଦର୍ଥେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର କୀର୍ତଯନ୍ତି ପୁରାତନାଃ। ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯେକୋପି ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ମହାବଳଶାଳୀ, ପୁରାତନମାନେ କହନ୍ତି—'ଅନେକ ପୁଅ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମାତ୍ର ଗୟାକୁ ଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।'
ଗୌରୀଂ ଵା ଵରଯେତ୍କନ୍ଯାଂ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍। ଉତ୍ତାରଯତି ସଂତତ୍ଯା ଦଶ ପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାଵରାନ୍
ଯଦି କେହି କୌଣସି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ ଦେଇଥାଏ କିମ୍ବା ନୀଳ ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ତାଙ୍କ ବଂଶର ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ମହାନଦୀ ଚ ତତ୍ରୈଵ ତଥା ଗଯଶିରୋ ନୃପ। ଯତ୍ରାସୌ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଵିପ୍ରୈରକ୍ଷଯ୍ଯକରଣୋ ଵଟଃ
ସେଠାରେ ମହାନଦୀ ଓ ଗୟାଶିର ଅଛି, ମହାରାଜ; ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଉଥିବା ବଟବୃକ୍ଷକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଯତ୍ରଦତ୍ତଂ ପିତୃଭ୍ଯୋଽନ୍ନମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ। ସା ଚ ପୁଣ୍ଯଜଲା ତତ୍ର ଫଲ୍ଗୁନାମା ମହାନଦୀ
ଯେଉଁଠି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ପ୍ରଭୁ; ଏଉଁଠି ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ନଦୀ ବହେ।
ବହୁମୂଲଫଲା ଚାପି କୌଶିକୀ ଭରତର୍ଷଭ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଧ୍ଯଗାଦ୍ଯତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ତପୋଧନଃ
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କୌଶିକୀ ନଦୀ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର। ଏଠାରେ ତପସ୍ଵୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗା ଯତ୍ରନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ଯସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଭଗୀରଥଃ। ଅଯଜତ୍ତତ୍ରବହୁଭିଃ କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଏଠି ଶୁଭ୍ର ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ତଟରେ ଭଗୀରଥ ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ପାଞ୍ଚାଲେଷୁ ଚ କୌରଵ୍ଯ କଥଯନ୍ତ୍ଯୁତ୍ପଲାଵତମ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଯଜଦ୍ଯତ୍ର ଶକ୍ରେଣ ସହ କୌଶିକଃ
କୌରବ, ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶରେ ଉତ୍ପଳାବତ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ କଥା ଚାଲିଥାଏ, ଯେଉଁଠି କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ରାନୁଵଂଶଂ ଭଗଵାଞ୍ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ତଥା ଜଗୌ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଭୂତିମତିମାନୁଷୀମ୍
ସେଠାରେ ପୂଜ୍ୟ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଏବଂ ମାନବ ଉପରେ ଥିବା ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ପାଠ କରିଥିଲେ।
କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେଽପିବତ୍ସୋମମିନ୍ଦ୍ରେଣ ସହ କୌଶିକଃ। ତତଃ କ୍ଷତ୍ରାଦପାକ୍ରାମଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋସ୍ମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସୋମରସ ପାନ କରିଥିଲେ; ଏହା ପରେ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, 'ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ' ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
ପଵିତ୍ରମୃଷିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାଵନମୁତ୍ତମମ୍। ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ଵୀର ସଂଗମଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ବୀର, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଋଷିମାନେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
ଯତ୍ରାଯଜତ ଭୂତାତ୍ମା ପୂର୍ଵମେଵ ପିତାମହଃ। ପ୍ରଯାଗମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଭରତସତ୍ତମ
ଏଠି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପିତାମହ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ପ୍ରୟାଗ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତତ୍ରାଶ୍ରମଵରୋ ନୃପ। ତତ୍ତଥା ତାପସାରଣ୍ଯଂ ତାପସୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ରାଜା, ସେଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ତପସ୍ୱୀ ଅରଣ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ହିରଣ୍ଯବିନ୍ଦୁଃ କଥିତୋ ଗିରୌ କାଲଞ୍ଜରେ ମହାନ୍। ଆଗସ୍ତ୍ଯପର୍ଵତୋରଭ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଗିରିଵଃ ଶିଵଃ
କାଳଞ୍ଜର ପର୍ବତରେ ହିରଣ୍ୟବିନ୍ଦୁ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଶିଖର ଅଛି, ଯାହା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ଲୋକମାନେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ନାମ କୌରଵ୍ଯ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଯଜତ୍ତତ୍ରକୌନ୍ତେଯ ପୂର୍ଵମେଵ ପିତାମହଃ
କୌରବ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବ ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଆଦିକାଳରେ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ରଭାଗୀରଥୀ ପୁଣ୍ଯାଂ ସରସ୍ଯାସୀଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଯତ୍ର ସା ବ୍ରହ୍ମଶାଲେତି ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାତା ଵିଶାଂପତେ। ଧୂତପାପ୍ମଭିରାକୀର୍ଣା ପୁଣ୍ଯଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ର ଭାଗୀରଥୀ ଏକ ଝିଲିକା ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମଶାଳୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠାରେ ପାପମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଥାନ୍ତି—ସେଠି ଦର୍ଶନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ।
ପଵିତ୍ରୋ ମଙ୍ଗଲୀଯଶ୍ଚ ଖ୍ଯାତୋ ଲୋକେ ସନାତନଃ। କେଦାରଶ୍ଚ ମତଙ୍ଗସ୍ଯ ମହାନାଶ୍ରମ ଉତ୍ତମଃ
ମତଙ୍ଗଙ୍କର କେଦାର ନାମକ ମହାନ୍ ଆଶ୍ରମ ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
କୁଣ୍ଡୋଦଃ ପର୍ଵତୋ ରମ୍ଯୋ ବହୁମୂଲଫଲୋଦକଃ। ନୈଷଧସ୍ତୃଷିତୋ ଯତ୍ର ଜଲଂ ଶର୍ମ ଚ ଲବ୍ଧଵାନ୍
କୁଣ୍ଡୋଦ ପର୍ବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ମିଳେ। ଏଠି ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ନୈଷଧ ପାଣି ଓ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ର ଦେଵଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତାପସୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ବାହୁଦା ଚ ନଦୀ ଯତ୍ରନନ୍ଦା ଚ ଗିରିମୂର୍ଧନି
ଏଠି ପବିତ୍ର ଦେବବନ ଅଛି, ଯାହା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି; ଏଠି ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ବାହୁଦା ଓ ନନ୍ଦା ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତୀର୍ଥାନି ସରିତଃ ଶୈଲାଃ ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଦିଶି ମହାରାଜ କୀର୍ତିତାନି ମଯା ତଵ
ମହାରାଜ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ତିସୃଷ୍ଵନ୍ଯାସୁ ପୁଣ୍ଯାନି ଦିକ୍ଷୁ ତୀର୍ଥାନି ମେ ଶୃଣୁ। ସରିତଃ ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ଏବେ ମୋଠାରୁ ଅନ୍ୟ ତିନି ଦିଗର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ତୁ ପୁଣ୍ଯାନି ଶୃଣୁ ତୀର୍ଥାନି ଭାରତ। ଵିସ୍ତରେଣ ଯଥାବୁଦ୍ଧି କୀର୍ତ୍ଯମାନାନି ତାନି ଵୈ
ଭାରତ, ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ମୋ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣ।
ଯସ୍ଯାମାଖ୍ଯାଯତେ ପୁଣ୍ଯା ଦିଶି ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ। ବହ୍ଵାରାମା ବହୁଜଲା ତାପସାଚରିତା ଶିଵା
ସେଇ ଦିଗରେ ପବିତ୍ର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଅଛି, ଯାହା ଅନେକ ବନ ଓ ପ୍ରଚୁର ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏଠି ଅନେକ ଥର ଆସନ୍ତି, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର।