ତଂ ସ କୁଷ୍ଣାନିଲୋଦ୍ଧୂତୋ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଜ୍ଵଲନୋ ମହାନ୍। ଶ୍ଵେତଵାଜିବଲାକାଭୃଦ୍ଗଣ୍ଡୀଵେନ୍ଦ୍ରାଯୁଧୋଲ୍ବଣଃ
କିନ୍ତୁ ସେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପବନରେ ଚଳିତ, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳମାନ, ଧଳା ଘୋଡ଼ାର ମେଘପରି ବଳଶାଳୀ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରବଜ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର।
ସଂରବ୍ଧଃ ଶରଧାରାଭିଃ ସୁଧୀପ୍ତଂ କର୍ଣପାଵକମ୍। ଉଦୀର୍ଣୋଽର୍ଜୁନମେଘୋଽଯଂ ଶମଯିଷ୍ଯତି ସଂଯୁଗେ
ଉତ୍ତେଜିତ ଅର୍ଜୁନ, ମେଘପରି ଉତ୍ତାଳିତ, ତୀରର ବର୍ଷାରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାନ୍ତ କରିଦେବେ।
ସ ସାକ୍ଷାଦେଵ ସର୍ଵାଣି ଶକ୍ରାତ୍ପରପୁରଂଜଯଃ। ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ଵୀଭତ୍ସୁର୍ଯଥାଵତ୍ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯତେ
ସେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟୀ ହେବେ।
ଅଲଂ ସ ତେଷାଂ ସର୍ଵେଷାମିତି ମେ ଧୀଯତେ ମତିଃ। ନାସ୍ତି ତ୍ଵତିକ୍ରିଯା ତସ୍ ରଣେଽରୀଣାଂ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା
ମୋର ମନେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଆଛି, ସେ ଏକା ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତେ ଵଯଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ସର୍ଵେ ଗୃହୀତାସ୍ତ୍ରମରିଂଦମମ୍। ଦ୍ରଷ୍ଟାରୋ ନ ହି ବୀଭତ୍ସୁର୍ଭାରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସୀଦତି
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଅଜୟୀ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବୁ; କାରଣ ବୀଭତ୍ସୁ କେବେ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାରକୁ ଦେଖି ଅଶକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ଵଯଂ ତୁ ତମୃତେ ଵୀରଂ ଵନେଽସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିପଦାଂଵର। ଅଵଧାନଂ ନ ଗଚ୍ଛାମଃ କାମ୍ଯକେ ସହ କୃଷ୍ଣଯା
କିନ୍ତୁ ସେ ଶୂରବୀର ବ୍ୟକ୍ତି ବିନା, ଏହି କାମ୍ୟକ ଅରଣ୍ୟରେ ଆମେ କୃଷ୍ଣା ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ।
ଭଵାନନ୍ଯଦ୍ଵନଂ ସାଧୁ ବହ୍ଵନ୍ନଂ ଫଲଵଚ୍ଛୁଚି। ଆଖ୍ଯାତୁ ରମଣୀଯଂ ଚ ସେଵିତଂ ପୁଣ୍ଯକ୍ରମଭିଃ
ମହାନୁଭାବ, ଆପଣ ଆମକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅରଣ୍ୟ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଫଳ ପ୍ରଚୁର, ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି।
ଯତ୍ରକଂଚିଦ୍ଵଯଂ କାଲଂ ଵସନ୍ତଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମମ୍। ପ୍ରତୀକ୍ଷାମୋଽର୍ଜୁନଂ ଵରଂ ଵୃଷ୍ଟିକାମା ଇଵାମ୍ବୁଦମ୍
ଆମେ ସେଠାରେ କିଛି ସମୟ ରହି, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପ ରକ୍ଷା କରି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା—ଯେପରି ମେଘକୁ ଆଶା କରି ଲୋକେ ବର୍ଷା ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଵିଵିଧାନାଶ୍ରମାନ୍କାଂଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯଃ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତାନ୍। ସରାଂସି ସରିତଶ୍ଚୈଵ ରମଣୀଯାଂଶ୍ଚ ପର୍ଵତାନ୍
ଦୟାକରି ଆମକୁ ସେହି ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ସରୋବର, ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।
ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନ ହି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ରୋଚତେ ତମୃତେଽର୍ଜୁନମ୍। ଵନେଽସ୍ମିନ୍କାମ୍ଯକେ ଵାସୋ ଗଚ୍ଛାମୋଽନ୍ଯାଂ ଦିଶଂପ୍ରତି
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଅର୍ଜୁନ ବିନା ଏହି କାମ୍ୟକ ଅରଣ୍ୟରେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ମିଳୁନାହିଁ; ଆମେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ତାନ୍ସର୍ଵାନୁତ୍ସୁକାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଦୀନଚେତସଃ। ଅଶ୍ଵାସଯଂସ୍ତଥା ଧୌମ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିସମୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି ସମାନ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୌମ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନୁମତାନ୍ପୁଣ୍ଯାନାଶ୍ରମାନ୍ଭରତର୍ଷଭ। ଦିଶସ୍ତୀର୍ଥାନି ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ଶୃଣୁ ମେ ଵଦତୋଽନଘ
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ଜୁରି ଦେଇଛନ୍ତି, ଦିଗ, ତୀର୍ଥ, ଓ ପାହାଡ଼ ବିଷୟରେ।
ଯାଞ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଦତୋ ରାଜନ୍ଵିଶୋକୋ ଭଵିତାସି ହ। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ଚାନଯା ସାର୍ଧଂ ଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ଚ ନରେଶ୍ଵର
ମହାରାଜ, ମୁଁ କହୁଥିବା ଏହି ସବୁ ଶୁଣି, ଆପଣ ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦୁଃଖ ହୀନ ହେବେ।
ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ତେଷାଂ ତ୍ଵଂ ପୁଣ୍ଯମାପ୍ସ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵ। ଗତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଚୈଵ ତେଭ୍ଯ ଏଵ ନରୋତ୍ତମ
ପାଣ୍ଡବ, ଏହି ସବୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରିବେ; ଏବଂ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ ଏହା ଠାରୁ ଶତଗୁଣିଆ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିବ।
ଶୃଣୁ ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ରାଜନ୍ଦେଵର୍ଷିଗଣସେଵିତାମ୍। ରମ୍ଯାଂ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯଥାସ୍ମୃତି
ମହାରାଜ, ଏବେ ଆପଣ ପୂର୍ବ ଦିଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହାକୁ ଦେବଋଷିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ଯେପରି ମୋତେ ମନେ ପଡ଼େ, ମୁଁ ତାହାର ସୌନ୍ଦର୍ୟ କହିବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ତସ୍ଯାଂ ରଦେଵର୍ଷିଜୁଷ୍ଟାଯାଂ ନୈମିଷଂ ନାମ ଭାରତ। ଯତ୍ରତୀର୍ଥାନି ଦେଵାନାଂ ପୁଣ୍ଯାନି ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍
ସେହି ଦିଗରେ, ଦେବଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି, ନୈମିଷ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି; ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି।
ଯତ୍ର ସା ଗୋମତୀ ପୁଣ୍ଯା ରମ୍ଯା ଦେଵର୍ଷିସେଵିତା। ଯଜ୍ଞଭୂମିଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ଶାମିତ୍ରଂ ଚ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ଗୋମତୀ ନଦୀ ବହେ, ଯାହାକୁ ଦେବଋଷିମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳ ଓ ବିବସ୍ବତଙ୍କ ଶାମିତ୍ରି ଅଛି।
ତସ୍ଯାଂ ଗିରିଵରଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଗଯୋ ରାଜର୍ଷିସତ୍କୃତଃ। ଶିଵଂ ବ୍ରହ୍ମସରୋ ଯତ୍ରସେଵିତଂ ତ୍ରିଦଶର୍ଷିଭିଃ
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଗିରି ଗୟା ଅଛି, ଯାହାକୁ ରାଜାଋଷିମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଏଉଁଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଋଷିମାନେ ସେବିଥିବା ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସରୋବର ଅଛି।
ଯଦର୍ଥେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର କୀର୍ତଯନ୍ତି ପୁରାତନାଃ। ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯେକୋପି ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ମହାବଳଶାଳୀ, ପୁରାତନମାନେ କହନ୍ତି—'ଅନେକ ପୁଅ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମାତ୍ର ଗୟାକୁ ଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।'
ଗୌରୀଂ ଵା ଵରଯେତ୍କନ୍ଯାଂ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍। ଉତ୍ତାରଯତି ସଂତତ୍ଯା ଦଶ ପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାଵରାନ୍
ଯଦି କେହି କୌଣସି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ ଦେଇଥାଏ କିମ୍ବା ନୀଳ ବୃଷଭକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ତାଙ୍କ ବଂଶର ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ମହାନଦୀ ଚ ତତ୍ରୈଵ ତଥା ଗଯଶିରୋ ନୃପ। ଯତ୍ରାସୌ କୀର୍ତ୍ଯତେ ଵିପ୍ରୈରକ୍ଷଯ୍ଯକରଣୋ ଵଟଃ
ସେଠାରେ ମହାନଦୀ ଓ ଗୟାଶିର ଅଛି, ମହାରାଜ; ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଉଥିବା ବଟବୃକ୍ଷକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଯତ୍ରଦତ୍ତଂ ପିତୃଭ୍ଯୋଽନ୍ନମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ। ସା ଚ ପୁଣ୍ଯଜଲା ତତ୍ର ଫଲ୍ଗୁନାମା ମହାନଦୀ
ଯେଉଁଠି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ପ୍ରଭୁ; ଏଉଁଠି ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ନଦୀ ବହେ।
ବହୁମୂଲଫଲା ଚାପି କୌଶିକୀ ଭରତର୍ଷଭ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଧ୍ଯଗାଦ୍ଯତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ତପୋଧନଃ
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କୌଶିକୀ ନଦୀ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର। ଏଠାରେ ତପସ୍ଵୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗା ଯତ୍ରନଦୀ ପୁଣ୍ଯା ଯସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଭଗୀରଥଃ। ଅଯଜତ୍ତତ୍ରବହୁଭିଃ କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଏଠି ଶୁଭ୍ର ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ତଟରେ ଭଗୀରଥ ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ପାଞ୍ଚାଲେଷୁ ଚ କୌରଵ୍ଯ କଥଯନ୍ତ୍ଯୁତ୍ପଲାଵତମ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଯଜଦ୍ଯତ୍ର ଶକ୍ରେଣ ସହ କୌଶିକଃ
କୌରବ, ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶରେ ଉତ୍ପଳାବତ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ କଥା ଚାଲିଥାଏ, ଯେଉଁଠି କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ରାନୁଵଂଶଂ ଭଗଵାଞ୍ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ତଥା ଜଗୌ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଭୂତିମତିମାନୁଷୀମ୍
ସେଠାରେ ପୂଜ୍ୟ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଏବଂ ମାନବ ଉପରେ ଥିବା ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ପାଠ କରିଥିଲେ।
କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେଽପିବତ୍ସୋମମିନ୍ଦ୍ରେଣ ସହ କୌଶିକଃ। ତତଃ କ୍ଷତ୍ରାଦପାକ୍ରାମଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋସ୍ମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସୋମରସ ପାନ କରିଥିଲେ; ଏହା ପରେ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, 'ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ' ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
ପଵିତ୍ରମୃଷିଭିର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପାଵନମୁତ୍ତମମ୍। ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ଵୀର ସଂଗମଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍
ହେ ବୀର, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଋଷିମାନେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
ଯତ୍ରାଯଜତ ଭୂତାତ୍ମା ପୂର୍ଵମେଵ ପିତାମହଃ। ପ୍ରଯାଗମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଭରତସତ୍ତମ
ଏଠି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପିତାମହ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ; ଏହିକାରଣରୁ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ପ୍ରୟାଗ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତତ୍ରାଶ୍ରମଵରୋ ନୃପ। ତତ୍ତଥା ତାପସାରଣ୍ଯଂ ତାପସୈରୁପଶୋଭିତମ୍
ରାଜା, ସେଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହା ତପସ୍ୱୀମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ତପସ୍ୱୀ ଅରଣ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।