ନ ଵେଦଵଚନାତ୍ତାତ ନ ଲୋକଵଚନାଦପି। ମତିରୁତ୍କ୍ରମଣୀଯା ତେ ପ୍ରଯାଗମରଣଂ ପ୍ରତି
ବେଦର କଥା କିମ୍ବା ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମନ ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ ଦୂର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଦଶତୀର୍ତସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଃ କୋଟ୍ଯସ୍ତଥାଽପରାଃ। ଯେଷାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ରୈଵ କୀର୍ତିତଂ କୁରୁନ୍ଦନ
ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଉପସ୍ଥିତି ବିବରଣା ଅଛି, କୁରୁବଂଶୀ ।
ଚତୁର୍ଵିଦ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଚୈଵ ଯତ୍। ସ୍ନାତ ଏଵ ତଦାପ୍ନୋତି ଗଙ୍ଗାଯମୁନସଂଗମେ
ଚାରି ବେଦରେ ଯେପରି ଉପାଦିତ ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ସତ୍ୟବାଦୀ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ମିଳନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ।
ତତ୍ର ଭୋଗଵତୀ ନାମ ଵାସୁକେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏଠାରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ବାସୁକିଙ୍କର । ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଅଭିଷେକ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ପାଇଥାଏ ।
ତତ୍ର ହଂସପ୍ରପତନଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚୈଵ ଗଙ୍ଗାଯାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଏଠାରେ ହଂସପ୍ରପତନ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଗଙ୍ଗାରେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, କୁରୁବଂଶୀ ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଙ୍ଗା ଯତ୍ରତତ୍ରାଵଗାହିତା। ଵିଶେଷୋ ଵୈ କନଖଲେ ପ୍ରଯାଗେ ପରମଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଠା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ । କିନ୍ତୁ କନଖଳ ଓ ପ୍ରୟାଗରେ ବିଶେଷ ମହାନତା ଅଛି ।
ଯଦ୍ଯକାର୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା କୃତଂଗଙ୍ଗାଵସେଚନମ୍। ସର୍ଵଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାପୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେନ୍ଧନମ୍
ଯଦି ଜଣେ ଶତ ଅପକାର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେହି ସମସ୍ତ ପାପ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଜଳିଯାଏ ।
ସର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ପୁଣ୍ଯଂତ୍ରେତାଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦ୍ଵାପରେଽପି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗଙ୍ଗା କଲିଯୁଗେ ସ୍ମୃତା
କୃତୟୁଗର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପୁଷ୍କରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରରେ, ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସମ୍ବୃତ ।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ଯେଦ୍ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାଲଯେ। ମଲଯେ ତ୍ଵଗ୍ନିମାରୋହେଦ୍ଭୃଗୁତୁନ୍ଦେ ତ୍ଵନାଶନମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ । ମହାଳୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ । ମଲୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆରୋହଣ କରିବା ଉଚିତ । ଭୃଗୁତୁଣ୍ଡରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ ।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ରଗଙ୍ଗାଯାଂ ମଗଧେଷୁ ଚ। ସ୍ନାତ୍ଵା ତାରଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ସପ୍ତସପ୍ତାଵରାଂସ୍ତଥା
ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗା ଓ ମଗଧରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଜଣେ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଇପଟର ସପ୍ତ ସପ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ ।
ପୁନାତି କୀର୍ତିତା ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟା ଭଦ୍ରଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ଅଵଗାଢା ଚ ପୀତା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍
ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ପାପ ଶୁଧ୍ଧି ହୁଏ, ଦେଖିଲେ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ, ଯଦି ଏଠାରେ ନାହାଁନ୍ତି କିମ୍ବା ଜଳ ପିଅନ୍ତି, ସପ୍ତମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ।
ଯାଵଦସ୍ଥି ମନୁଷ୍ଯସ୍ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସ୍ପୃଶତେ ଜଲମ୍। ତାଵତ୍ସ ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀପତେ
ଯେତେଦିନ ମଣିଷର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଛୁଏ, ସେତେଦିନ ସେ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହେ, ରାଜା।
ଯଥା ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ଉପାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚ ଭଵତ୍ଯମରଲୋକଭାକ୍
ଯେପରି ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କଲେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ଏବଂ ଅମର ଲୋକର ଅଂଶୀ ହୁଏ, ସେପରି।
ନ ଗଙ୍ଗାସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ଏଵମାହ ପିତାମହଃ
ଗଙ୍ଗା ସମାନ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେବ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ—ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି ପିତାମହ।
ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ମହାରାଜ ସ ଦେଶସ୍ତତ୍ତପୋକଵନମ୍। ସିଦ୍ଧିକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ଗଙ୍ଗାତୀରସମାଶ୍ରିତମ୍
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ବହେ, ମହାରାଜ, ସେଠି ଦେଶକୁ ତପୋବନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଥିବା ସେଠିକୁ ସିଦ୍ଧି କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣ।
ଇଦଂ ସତ୍ଯଂଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସାଧୂନାମାତ୍ମନୋପି ଚ। ସୁହୃଦାଂ ଚ ଜପେତ୍କର୍ମେ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯାନୁଗତସ୍ଯ ଚ
ଏହି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସାଧୁ, ନିଜ, ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ସତ୍ୟ; ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏହିକୁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଇଦଂ ଧନ୍ଯମିଦଂ ମେଧ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମିଦଂ ସୁଖମ୍। ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯମିଦଂ ରମ୍ଯଂ ପାଵନଂ ଧର୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଧନ୍ୟ, ଏହି ପବିତ୍ର, ଏହି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ, ଏହି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ପୁଣ୍ୟ, ଏହି ରମ୍ୟ, ଏହି ପବନ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ।
ମହର୍ଷୀଣାମିଦଂ ଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍। ଅଧୀତ୍ଯଦ୍ଵିଜମଧ୍ଯେ ଚ ନିର୍ମଲଃ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହି ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଧନ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; ଏହିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଢିଲେ, ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ଶ୍ରୀମତ୍ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ତଥା ପୁଣ୍ଯଂ ସପତ୍ନଶମନଂ ଶିଵମ୍। ମେଧାଜନନମଗ୍ର୍ଯଂ ଵୈ ତୀର୍ଥଵଂଶାନୁକୀର୍ତନମ୍
ଏହି ମହିମାଶାଳୀ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରେ, ଶୁଭ; ଏହି ମୁଖ୍ୟ ମେଧା ଦାୟକ, ତୀର୍ଥ ବଂଶର କଥା।
ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରମଧନୋ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍। ଶୂଦ୍ରୋ ଯଥେପ୍ସିତାନ୍କାମାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାରଗଃ ପଠନ୍। ମହୀଂ ଵିଜଯତେ ରାଜା ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ପିଲା ନାହିଁ, ସେ ପୁଅ ପାଏ; ଗରିବ ଧନ ମିଳେ; ଶୂଦ୍ର ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ପାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢି ପାର ହୁଏ; ରାଜା ଭୂମି ଜିତିଥାଏ; ବୈଶ୍ୟ ଧନ ମିଳେ।
ଯଶ୍ଚେଦଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥପୁଣ୍ଯଂ ନରଃ ଶୁଚିଃ। ଜାତୀଃ ସ ସ୍ମରତେ ବହ୍ଵୀର୍ନାକପୃଷ୍ଠେ ଚ ମୋଦତେ
ଯିଏ ପବିତ୍ର ହୃଦୟରେ ଦିନେଦିନେ ଏହି ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ଅନେକ ଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ଗମ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ତୀର୍ଥାନି କୀର୍ତିତାନ୍ଯଗମାନି ଚ। ମନସା ତାନି ଗଚ୍ଛେତ ସର୍ଵତୀର୍ଥସମୀକ୍ଷଯା
ଯେଉଁ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ପହଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟ, କିମ୍ବା କେବଳ କଥାରେ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନରେ ଭାବି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖିପାରିବ।
ଏତାନି ଵସୁଭିଃ ସାଧ୍ଯୈରାଦିତ୍ଯୈର୍ମରୁଦଶ୍ଵିଭିଃ। ଋଷିଭିର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ସ୍ନାତାନି ସୁକୃତୈଷିଭିଃ
ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ, ମରୁତ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଚାହିଁଥିବା ଦେବସମ ଲୋକ ନାହାଁଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ତ୍ଵମପି କୌରଵ୍ଯ ଵିଧିନାଽନେନ ସୁଵ୍ରତ। ଵ୍ରତ ତୀର୍ଥାନି ନିଯତଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯେନ ଵର୍ଧଯନ୍
ଏହିପରି, କୌରବ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ଭାବେ ଏହି ବିଧି ଅନୁସରଣ କରି, ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରି, ପୁଣ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇପାରିବ।
ଭାଷିତୈଃ କରଣୈଃ ପୂର୍ଵମାସ୍ତିକ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରୁତିଦର୍ଶନାତ୍। ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତେ ତାନି ତୀର୍ତାନି ସଦ୍ଭିଃ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଦର୍ଶିଭିଃ। ସଦ୍ଭିଃ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥତତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ ଗମ୍ଯତାମ୍
ବାକ୍ୟ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା, ଶାସ୍ତ୍ର ଅର୍ଥ ବୁଝିଥିବା ସଦ୍ଲୋକମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏମିତି ଶାସ୍ତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଯିବା ଉଚିତ।
ନାଵ୍ରତୀ ନାକୃତାତ୍ମା ଚ ନାଶୁଚିର୍ନ ଚ ତସ୍କରଃ। ସ୍ନାତି ତୀର୍ଥେଷୁ କୌରଵ୍ଯ ନ ଚ ଵକ୍ରମତିର୍ନରଃ
ଯିଏ ବ୍ରତ ରହିନାହିଁ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହିଁ, ଅପବିତ୍ର, ଚୋର, କୁଟିଲ ମନ, କୌରବ, ସେ ତୀର୍ଥରେ ନାହାଁନ୍ତି।
ତ୍ଵଯା ତୁ ସମ୍ଯଗ୍ଵୃତ୍ତେନ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥଦର୍ଶିନା। `ପିତରସ୍ତାତ ସର୍ଵେ ଚ ତାରିତାଃ ପ୍ରପିତାମହାଃ
ତୁମେ ଯେଉଁପରି ନୀତିମତି ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ବୁଝି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଏହିପରି ତୁମର ସମସ୍ତ ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି।
ପିତା ପିତାମହସ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ଚ ପ୍ରପିତାମହାଃ। ପିତାମହପୁରୋଗାଶ୍ଚ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣା ନୃପ। ତଵ ଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନିତ୍ଯମେଵାଭିତୋଷିତଃ
ପିତା, ପିତାମହ, ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜ, ପିତାମହଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ, ରାଜା, ତୁମର ଧର୍ମରେ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଧର୍ମଜ୍ଞ।
ଅଵାପ୍ସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଲୋକାନ୍ଵୈ ଵସୂନାଂ ଵାସଵୋପମ। କୀର୍ତିଂ ଚ ମହାତୀଂ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଭୁଵିଶାଶ୍ଵତୀଂ
ହେ ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବସୁମାନେ ଯେପରି ଲୋକ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ଲୋକ ଲାଭ କରିବେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅମର ଏବଂ ବିଶାଳ ଖ୍ୟାତି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ପାଇବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାଯ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନ ମନସା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଏପରି କହି ଏବଂ ଅନୁମତି ଦେଇ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷି ଖୁସି ହୋଇ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।