ହରିଶ୍ଚ ଭଗଵାନାସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିପୁରସ୍କୃତଃ। ତତ୍ର ତ୍ରୀଣ୍ଯଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାନି ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେନ ଜାହ୍ନଵୀ
ଭଗବାନ୍ ହରି ନିଜେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେଠି ବସିଛନ୍ତି; ତିନିଟି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ପ୍ରବାହିତ।
ପ୍ରଯାଗାଦଭିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତା ସର୍ଵତୀର୍ଥପୁରସ୍କୃତା। ତପନସ୍ଯ ସୁତା ଦେଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା
ପ୍ରୟାଗରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତପନଙ୍କ ଜୀଅ ଦେବୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯମୁନା ଗଙ୍ଗଯା ସାର୍ଧଂ ସଂଗତା ଲୋକପାଵନୀ। ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଘନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯମୁନା ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଏକାଠି ହୋଇ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି । ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭୂମିକୁ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ ।
ପ୍ରଯାଗଂ ଜଘନସ୍ଥାନମୁପସ୍ଥମୃଷଯୋ ଵିଦୁଃ। ପ୍ରଯାଗଂ ସପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ କମ୍ବଲାଶ୍ଵତରୌ ତଥା
ପ୍ରୟାଗକୁ ଋଷିମାନେ ଭୂମିର ଗର୍ଭସ୍ଥଳ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି । ପ୍ରୟାଗ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ବତର ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ସହିତ ଉଲ୍ଲେଖିତ ।
ତୀର୍ଥଂ ଭୋଗଵତୀ ଚୈଵ ଵେଦିରେଷା ପ୍ରଜାପତେଃ। ତତ୍ରଵେଦାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ମୂର୍ତିମନ୍ତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏଠାରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଏହି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ବେଦି । ଏଠାରେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।
ପ୍ରଜାପତିମୁପାସନ୍ତେ ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ। ଯଜନ୍ତେ କ୍ରତୁଭିର୍ଦେଵାସ୍ତଥା ଚକ୍ରଧରା ନୃପାଃ
ଏଠାରେ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତି ।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାମ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ। ପ୍ରଯାଗଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତ୍ଯଧିକଂ ଵିଭୋ
ଏହିପରି, ଭାରତ, ପ୍ରୟାଗକୁ ତିନି ଲୋକରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ । ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଅଧିକ ମହାନ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଏ ।
ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି। ମୃତ୍ଯୁକାଲଭଯାଚ୍ଚାପି ନରଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ତୀର୍ଥର ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସମୟର ଭୟରେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ। ପୁଣ୍ଯଂ ସ ଫଲମାପ୍ନୋତି ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧଯୋଃ
ଯେଉଁଠି ସଂଗମରେ ଅଭିଷେକ କରିଥାଏ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ପାଇଥାଏ ।
ଏଷା ଯଜନଭୂମିର୍ହି ଦେଵାନାମଭିସଂସ୍କୃତା। ତତ୍ର ରଦତ୍ତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମପି ମହଦ୍ଭଵତି ଭାରତ
ଏହା ଦେବମାନେ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ଯଜ୍ଞ ଭୂମି । ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅତି ସାନା ଦାନ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଭାରତ ।
ନ ଵେଦଵଚନାତ୍ତାତ ନ ଲୋକଵଚନାଦପି। ମତିରୁତ୍କ୍ରମଣୀଯା ତେ ପ୍ରଯାଗମରଣଂ ପ୍ରତି
ବେଦର କଥା କିମ୍ବା ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମନ ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ ଦୂର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଦଶତୀର୍ତସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଃ କୋଟ୍ଯସ୍ତଥାଽପରାଃ। ଯେଷାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ରୈଵ କୀର୍ତିତଂ କୁରୁନ୍ଦନ
ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଉପସ୍ଥିତି ବିବରଣା ଅଛି, କୁରୁବଂଶୀ ।
ଚତୁର୍ଵିଦ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଚୈଵ ଯତ୍। ସ୍ନାତ ଏଵ ତଦାପ୍ନୋତି ଗଙ୍ଗାଯମୁନସଂଗମେ
ଚାରି ବେଦରେ ଯେପରି ଉପାଦିତ ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ସତ୍ୟବାଦୀ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ମିଳନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ।
ତତ୍ର ଭୋଗଵତୀ ନାମ ଵାସୁକେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏଠାରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ବାସୁକିଙ୍କର । ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଅଭିଷେକ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ପାଇଥାଏ ।
ତତ୍ର ହଂସପ୍ରପତନଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚୈଵ ଗଙ୍ଗାଯାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଏଠାରେ ହଂସପ୍ରପତନ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଗଙ୍ଗାରେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, କୁରୁବଂଶୀ ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଙ୍ଗା ଯତ୍ରତତ୍ରାଵଗାହିତା। ଵିଶେଷୋ ଵୈ କନଖଲେ ପ୍ରଯାଗେ ପରମଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଠା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ । କିନ୍ତୁ କନଖଳ ଓ ପ୍ରୟାଗରେ ବିଶେଷ ମହାନତା ଅଛି ।
ଯଦ୍ଯକାର୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା କୃତଂଗଙ୍ଗାଵସେଚନମ୍। ସର୍ଵଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାପୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେନ୍ଧନମ୍
ଯଦି ଜଣେ ଶତ ଅପକାର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେହି ସମସ୍ତ ପାପ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଜଳିଯାଏ ।
ସର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ପୁଣ୍ଯଂତ୍ରେତାଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦ୍ଵାପରେଽପି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗଙ୍ଗା କଲିଯୁଗେ ସ୍ମୃତା
କୃତୟୁଗର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପୁଷ୍କରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରରେ, ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସମ୍ବୃତ ।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ଯେଦ୍ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାଲଯେ। ମଲଯେ ତ୍ଵଗ୍ନିମାରୋହେଦ୍ଭୃଗୁତୁନ୍ଦେ ତ୍ଵନାଶନମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ । ମହାଳୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ । ମଲୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆରୋହଣ କରିବା ଉଚିତ । ଭୃଗୁତୁଣ୍ଡରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ ।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ରଗଙ୍ଗାଯାଂ ମଗଧେଷୁ ଚ। ସ୍ନାତ୍ଵା ତାରଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ସପ୍ତସପ୍ତାଵରାଂସ୍ତଥା
ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗା ଓ ମଗଧରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଜଣେ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଇପଟର ସପ୍ତ ସପ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ ।
ପୁନାତି କୀର୍ତିତା ପାପଂ ଦୃଷ୍ଟା ଭଦ୍ରଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ଅଵଗାଢା ଚ ପୀତା ଚ ପୁନାତ୍ଯାସପ୍ତମଂ କୁଲମ୍
ଏହି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ପାପ ଶୁଧ୍ଧି ହୁଏ, ଦେଖିଲେ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ, ଯଦି ଏଠାରେ ନାହାଁନ୍ତି କିମ୍ବା ଜଳ ପିଅନ୍ତି, ସପ୍ତମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ।
ଯାଵଦସ୍ଥି ମନୁଷ୍ଯସ୍ ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସ୍ପୃଶତେ ଜଲମ୍। ତାଵତ୍ସ ପୁରୁଷୋ ରାଜନ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀପତେ
ଯେତେଦିନ ମଣିଷର ଅସ୍ଥି ଗଙ୍ଗା ଜଳକୁ ଛୁଏ, ସେତେଦିନ ସେ ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହେ, ରାଜା।
ଯଥା ପୁଣ୍ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ଉପାସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚ ଭଵତ୍ଯମରଲୋକଭାକ୍
ଯେପରି ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କଲେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ଏବଂ ଅମର ଲୋକର ଅଂଶୀ ହୁଏ, ସେପରି।
ନ ଗଙ୍ଗାସଦୃଶଂ ତୀର୍ଥଂ ନ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ଏଵମାହ ପିତାମହଃ
ଗଙ୍ଗା ସମାନ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, କେଶବ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେବ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ—ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି ପିତାମହ।
ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ମହାରାଜ ସ ଦେଶସ୍ତତ୍ତପୋକଵନମ୍। ସିଦ୍ଧିକ୍ଷେତ୍ରଂ ଚ ତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ଗଙ୍ଗାତୀରସମାଶ୍ରିତମ୍
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ବହେ, ମହାରାଜ, ସେଠି ଦେଶକୁ ତପୋବନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଥିବା ସେଠିକୁ ସିଦ୍ଧି କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣ।
ଇଦଂ ସତ୍ଯଂଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସାଧୂନାମାତ୍ମନୋପି ଚ। ସୁହୃଦାଂ ଚ ଜପେତ୍କର୍ମେ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯାନୁଗତସ୍ଯ ଚ
ଏହି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସାଧୁ, ନିଜ, ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ସତ୍ୟ; ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏହିକୁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଇଦଂ ଧନ୍ଯମିଦଂ ମେଧ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମିଦଂ ସୁଖମ୍। ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯମିଦଂ ରମ୍ଯଂ ପାଵନଂ ଧର୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଧନ୍ୟ, ଏହି ପବିତ୍ର, ଏହି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ, ଏହି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ପୁଣ୍ୟ, ଏହି ରମ୍ୟ, ଏହି ପବନ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ।
ମହର୍ଷୀଣାମିଦଂ ଗୁହ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍। ଅଧୀତ୍ଯଦ୍ଵିଜମଧ୍ଯେ ଚ ନିର୍ମଲଃ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହି ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଧନ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ; ଏହିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଢିଲେ, ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ଶ୍ରୀମତ୍ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ତଥା ପୁଣ୍ଯଂ ସପତ୍ନଶମନଂ ଶିଵମ୍। ମେଧାଜନନମଗ୍ର୍ଯଂ ଵୈ ତୀର୍ଥଵଂଶାନୁକୀର୍ତନମ୍
ଏହି ମହିମାଶାଳୀ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରେ, ଶୁଭ; ଏହି ମୁଖ୍ୟ ମେଧା ଦାୟକ, ତୀର୍ଥ ବଂଶର କଥା।
ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରମଧନୋ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍। ଶୂଦ୍ରୋ ଯଥେପ୍ସିତାନ୍କାମାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାରଗଃ ପଠନ୍। ମହୀଂ ଵିଜଯତେ ରାଜା ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ପିଲା ନାହିଁ, ସେ ପୁଅ ପାଏ; ଗରିବ ଧନ ମିଳେ; ଶୂଦ୍ର ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ପାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢି ପାର ହୁଏ; ରାଜା ଭୂମି ଜିତିଥାଏ; ବୈଶ୍ୟ ଧନ ମିଳେ।