ତତ୍ର କୂପେ ମହାରାଜ ଵିଶ୍ରୁତା ଭରତର୍ଷଭ। ସମୁଦ୍ରାସ୍ତତ୍ର ଚତ୍ଵାରୋ ନିଵସନ୍ତି ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ସେଠାରେ, ମହାରାଜ, ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଆଁ ଅଛି, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏଠି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଚାରିଟି ସମୁଦ୍ର ବସିଛନ୍ତି।
ତତ୍ରୋପସ୍ପୃଶ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ। ନିଯତାତ୍ମା ନରଃ ପୂତୋ ଗଚ୍ଛେତ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ସେଠାରେ ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ, ନିୟତ ଆତ୍ମା ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଯୋଗ୍ୟତା ହୁଏ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରଂ ମହତ୍। ଯତ୍ରତୀର୍ଣୋ ମହାରାଜ ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ପୁରା
ତାପରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୃଙ୍ଗବେରପୁର ମହାନଗରକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ଦାଶରଥୀ ରାମ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ରକତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ମହାବାହୋ ସ୍ନାତ୍ଵା ପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ଗଙ୍ଗାଯାଂ ତୁ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସମାହିତଃ
ସେଠି ତୀର୍ଥରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ନାନ କରିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଗଙ୍ଗାରେ ଏକ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ସ୍ନାନ କରିଲେ—
ଵିଧୂତପାପ୍ମା ଭଵତି ଵାଜପେଯଂ ଚ ଵିନ୍ଦତି। ତତୋ ମୁଞ୍ଜଵଟଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ପାପ ଦୂର ହୁଏ ଓ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ତାପରେ ମୁଞ୍ଜବଟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ମହାଦେଵମଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ଭାରତ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମୁପାଵୃତ୍ ଯଗାଣପତ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ମହାଦେବଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି ଓ ନମସ୍କାର କରି, ପରିକ୍ରମା କରିଲେ, ଭାରତ, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିର ଫଳ ମିଳେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ତୁ ଜାହ୍ନଵ୍ଯାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଯାଗମୃଷିସଂସ୍ତୁତମ୍
ସେଠି ଜାହ୍ନବୀ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତାପରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରୟାଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଦିଶଶ୍ଚ ସଦିଗୀଶ୍ଵରାଃ। ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ପିତରୋ ଲୋକସଂମତାଃ
ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଦିଗ୍ପାଳ ଓ ତାଙ୍କ ନାୟକ, ଲୋକପାଳ, ସାଧ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ ପିତୃମାନେ ଅଛନ୍ତି—
ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥୈଵ ପରମର୍ଷଯଃ। ଅଙ୍ଗିରଃପ୍ରମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋଽମଲାଃ
ସନତ୍କୁମାର ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ଅଙ୍ଗିରା ଆଦି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ—
ତଥା ନାଗାଃ ସୁପର୍ଣଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚକ୍ରଚରାସ୍ତଥା। ସରିତଃ ସାଗରାଶ୍ଚୈଵ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସୋଽପି ଚ
ତେଉଁପରି ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ସିଦ୍ଧ, ଚକ୍ରରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଜଣେ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ—
ହରିଶ୍ଚ ଭଗଵାନାସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତିପୁରସ୍କୃତଃ। ତତ୍ର ତ୍ରୀଣ୍ଯଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାନି ଯେଷାଂ ମଧ୍ଯେନ ଜାହ୍ନଵୀ
ଭଗବାନ୍ ହରି ନିଜେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେଠି ବସିଛନ୍ତି; ତିନିଟି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ପ୍ରବାହିତ।
ପ୍ରଯାଗାଦଭିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତା ସର୍ଵତୀର୍ଥପୁରସ୍କୃତା। ତପନସ୍ଯ ସୁତା ଦେଵୀ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା
ପ୍ରୟାଗରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତପନଙ୍କ ଜୀଅ ଦେବୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯମୁନା ଗଙ୍ଗଯା ସାର୍ଧଂ ସଂଗତା ଲୋକପାଵନୀ। ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଜଘନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯମୁନା ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଏକାଠି ହୋଇ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି । ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭୂମିକୁ ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ ।
ପ୍ରଯାଗଂ ଜଘନସ୍ଥାନମୁପସ୍ଥମୃଷଯୋ ଵିଦୁଃ। ପ୍ରଯାଗଂ ସପ୍ରତିଷ୍ଠାନଂ କମ୍ବଲାଶ୍ଵତରୌ ତଥା
ପ୍ରୟାଗକୁ ଋଷିମାନେ ଭୂମିର ଗର୍ଭସ୍ଥଳ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି । ପ୍ରୟାଗ, ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ବତର ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ସହିତ ଉଲ୍ଲେଖିତ ।
ତୀର୍ଥଂ ଭୋଗଵତୀ ଚୈଵ ଵେଦିରେଷା ପ୍ରଜାପତେଃ। ତତ୍ରଵେଦାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ମୂର୍ତିମନ୍ତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏଠାରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଏହି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ବେଦି । ଏଠାରେ ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।
ପ୍ରଜାପତିମୁପାସନ୍ତେ ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ। ଯଜନ୍ତେ କ୍ରତୁଭିର୍ଦେଵାସ୍ତଥା ଚକ୍ରଧରା ନୃପାଃ
ଏଠାରେ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତି ।
ତତଃ ପୁଣ୍ଯତମଂ ନାମ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ। ପ୍ରଯାଗଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତ୍ଯଧିକଂ ଵିଭୋ
ଏହିପରି, ଭାରତ, ପ୍ରୟାଗକୁ ତିନି ଲୋକରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ । ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଅଧିକ ମହାନ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଏ ।
ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ ନାମସଂକୀର୍ତନାଦପି। ମୃତ୍ଯୁକାଲଭଯାଚ୍ଚାପି ନରଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ତୀର୍ଥର ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସମୟର ଭୟରେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ ।
ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଗମେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ। ପୁଣ୍ଯଂ ସ ଫଲମାପ୍ନୋତି ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧଯୋଃ
ଯେଉଁଠି ସଂଗମରେ ଅଭିଷେକ କରିଥାଏ, ସେ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ପାଇଥାଏ ।
ଏଷା ଯଜନଭୂମିର୍ହି ଦେଵାନାମଭିସଂସ୍କୃତା। ତତ୍ର ରଦତ୍ତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମପି ମହଦ୍ଭଵତି ଭାରତ
ଏହା ଦେବମାନେ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ଯଜ୍ଞ ଭୂମି । ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅତି ସାନା ଦାନ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଭାରତ ।
ନ ଵେଦଵଚନାତ୍ତାତ ନ ଲୋକଵଚନାଦପି। ମତିରୁତ୍କ୍ରମଣୀଯା ତେ ପ୍ରଯାଗମରଣଂ ପ୍ରତି
ବେଦର କଥା କିମ୍ବା ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ମନ ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ ଦୂର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଦଶତୀର୍ତସହସ୍ରାଣି ଷଷ୍ଟିଃ କୋଟ୍ଯସ୍ତଥାଽପରାଃ। ଯେଷାଂ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ରୈଵ କୀର୍ତିତଂ କୁରୁନ୍ଦନ
ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର୍ଥ ଓ ଷଷ୍ଟି କୋଟି ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଉପସ୍ଥିତି ବିବରଣା ଅଛି, କୁରୁବଂଶୀ ।
ଚତୁର୍ଵିଦ୍ଯେ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ଚୈଵ ଯତ୍। ସ୍ନାତ ଏଵ ତଦାପ୍ନୋତି ଗଙ୍ଗାଯମୁନସଂଗମେ
ଚାରି ବେଦରେ ଯେପରି ଉପାଦିତ ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ସତ୍ୟବାଦୀ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ମିଳନ୍ତି, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଂଗମରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ।
ତତ୍ର ଭୋଗଵତୀ ନାମ ଵାସୁକେସ୍ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏଠାରେ ଭୋଗବତୀ ନାମକ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ବାସୁକିଙ୍କର । ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଅଭିଷେକ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଫଳ ପାଇଥାଏ ।
ତତ୍ର ହଂସପ୍ରପତନଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଦଶାଶ୍ଵମେଧିକଂ ଚୈଵ ଗଙ୍ଗାଯାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଏଠାରେ ହଂସପ୍ରପତନ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଗଙ୍ଗାରେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, କୁରୁବଂଶୀ ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମା ଗଙ୍ଗା ଯତ୍ରତତ୍ରାଵଗାହିତା। ଵିଶେଷୋ ଵୈ କନଖଲେ ପ୍ରଯାଗେ ପରମଂ ମହତ୍
ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଠା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସମାନ । କିନ୍ତୁ କନଖଳ ଓ ପ୍ରୟାଗରେ ବିଶେଷ ମହାନତା ଅଛି ।
ଯଦ୍ଯକାର୍ଯଶତଂ କୃତ୍ଵା କୃତଂଗଙ୍ଗାଵସେଚନମ୍। ସର୍ଵଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ଗଙ୍ଗାପୋ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେନ୍ଧନମ୍
ଯଦି ଜଣେ ଶତ ଅପକାର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେହି ସମସ୍ତ ପାପ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଜଳିଯାଏ ।
ସର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ପୁଣ୍ଯଂତ୍ରେତାଯାଂ ପୁଷ୍କରଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦ୍ଵାପରେଽପି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଗଙ୍ଗା କଲିଯୁଗେ ସ୍ମୃତା
କୃତୟୁଗର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପୁଷ୍କରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ତ୍ରେତାୟୁଗରେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରରେ, ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗାରେ ସମ୍ବୃତ ।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ଯେଦ୍ଦାନଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାଲଯେ। ମଲଯେ ତ୍ଵଗ୍ନିମାରୋହେଦ୍ଭୃଗୁତୁନ୍ଦେ ତ୍ଵନାଶନମ୍
ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ । ମହାଳୟରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ । ମଲୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆରୋହଣ କରିବା ଉଚିତ । ଭୃଗୁତୁଣ୍ଡରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ ।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ରଗଙ୍ଗାଯାଂ ମଗଧେଷୁ ଚ। ସ୍ନାତ୍ଵା ତାରଯତେ ଜନ୍ତୁଃ ସପ୍ତସପ୍ତାଵରାଂସ୍ତଥା
ପୁଷ୍କର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗା ଓ ମଗଧରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଜଣେ ପ୍ରାଣୀ ଦୁଇପଟର ସପ୍ତ ସପ୍ତ ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ ।