ପ୍ରତିଶ୍ରୁତେ ତୁ ନାଗେନ ଭରିଷ୍ଯେ ଭଗିନୀମିତି। ଜରତ୍କାରୁସ୍ତଦା ଵେଶ୍ମ ଭୁଜଗସ୍ଯ ଜଗାମ ହ
ସର୍ପ ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ପାଳିବି' ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ, ତେବେ ଜରତ୍କାରୁ ସର୍ପଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତପୋଵୃଦ୍ଧୋ ମହାଵ୍ରତଃ। ଜଗ୍ରାହ ପାଣିଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିଧିମନ୍ତ୍ରପୁରସ୍କୃତମ୍
ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ, ବିଧିମତ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଵାସଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂମତମ୍। ଜଗାମ ଭାର୍ଯାମ ଦାଯ ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ
ତାପରେ, ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଇ, ସେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମନପସନ୍ଦ ସୁନ୍ଦର ଘରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଶଯନଂ ତତ୍ର ସଂକ୍ଲୃପ୍ତଂ ସ୍ପର୍ଧ୍ଯାସ୍ତରଣସଂଵୃତମ୍। ତତ୍ର ଭାର୍ଯାସହାଯୋ ଵୈ ଜରତ୍କାରୁରୁଵାସ ହ
ସେଠାରେ ଏକ ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚଦର ଓ ଶଯ୍ୟାରେ ଢାକା। ସେଠାରେ ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବସିଲେ।
ସ ତତ୍ର ସମଯଂ ଚକ୍ରେ ଭାର୍ଯଯା ସହ ସତ୍ତମଃ। ଵିପ୍ରିଯଂ ମେ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଚ ଵାଚ୍ଯଂ କଦାଚନ
ସେଠାରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଏକ ଚୁକ୍ତି କଲେ: 'ମୋତେ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଏପରି କଥା କହିବ ନାହିଁ।'
ତ୍ଯଜେଯଂ ଵିପ୍ରିଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ କୃତେ ଵାସଂ ଚ ତେ ଗୃହେ। ଏତଦ୍ଗୃହାଣ ଵଚନଂ ମଯା ଯତ୍ସମୁଦୀରିତମ୍
'ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବା କିମ୍ବା କହିବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏବଂ ତୁମ ଘରକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି। ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ଏହି କଥା ଗ୍ରହଣ କର।'
ତତଃ ପରମସଂଵିଗ୍ନା ସ୍ଵସା ନାଗପତେସ୍ତଦା। ଅତିଦୁଃଖାନ୍ଵିତା ଵାକ୍ଯଂ ତମୁଵାଚୈଵମସ୍ତ୍ଵିତି
ତାପରେ ସାପରାଜାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭରି ଗଲା, ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ସେ କହିଲା — 'ଯେପରି ହେଉ।'
ତଥୈଵ ସା ଚ ଭର୍ତାରଂ ଦୁଃଖଶୀଲମୁପଚାରତ୍। ଉପାଯୈଃ ଶ୍ଵେତକାକୀଯୈଃ ପ୍ରିଯକାମା ଯଶସ୍ଵିନୀ
ସେ ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ରହୁଥିବା ପତିଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ, ସ୍ନେହରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିତି ଲାଗି, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସେବା କରିଥିଲେ; ସେ ଯଶସ୍ବିନୀ ଥିଲେ।
ଋତୁକାଲେ ତତଃ ସ୍ନାତା କଦାଚିଦ୍ଵାସୁକେଃ ସ୍ଵସା। ଭର୍ତାରଂ ଵୈ ଯଥାନ୍ଯାଯମୁପତସ୍ଥେ ମହାମୁନିମ୍
ଯଥାସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ବାସୁକିଙ୍କର ଭଉଣୀ ଏକଦିନ ତାଙ୍କର ପତି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତତ୍ର ତସ୍ଯାଃ ସମଭଵଦ୍ଗର୍ଭୋ ଜ୍ଵଲନସନ୍ନିଭଃ। ଅତୀଵ ତେଜସା ଯୁକ୍ତୋ ଵୈଶ୍ଵାନରସମଦ୍ଯୁତିଃ
ସେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ବହୁତ ତେଜ ଥିଲା, ଆଗ୍ନିର ଅଭା ଦେଖାଉଥିଲା।
ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଯଥା ସୋମୋ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ତଥୈଵ ସଃ। ତତଃ କତିପଯାହସ୍ତୁ ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାଯଶାଃ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା, ସେପରି ଗର୍ଭର ଶିଶୁ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା; କିଛି ଦିନ ପରେ, ମହାଯଶସ୍ବୀ ଜରତ୍କାରୁ—
ଉତ୍ସଙ୍ଗେଽସ୍ଯାଃ ଶିରଃ କୃତ୍ଵା ସୁଷ୍ଵାପ ପରିଖିନ୍ନଵତ୍। ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ସୁପ୍ତେ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରେ ସଵିତାସ୍ତମିଯାଦ୍ଗିରିମ୍
ତାଙ୍କର ମାତାଙ୍କର କୋଲରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି, ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଶୁଇଥିଲେ; ଏବଂ ଏହି ମହାମୁନି ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାହାଡ଼ ପଛରେ ଅସ୍ତ ହେଲା।
ଅହ୍ନଃ ପରିକ୍ଷଯେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତତଃ ସାଽଚିନ୍ତଯତ୍ତଦା। ଵାସୁକେର୍ଭଗିନୀ ଭୀତା ଧର୍ମଲୋପାନ୍ମନସ୍ଵିନୀ
ଦିନ ଶେଷ ହେଉଥିବାବେଳେ, ବାସୁକିଙ୍କର ଭଉଣୀ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟରେ, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।
କିଂ ନୁ ମେ ସୁକୃତଂ ଭୂଯାଦ୍ଭର୍ତୁରୁତ୍ଥାପନଂ ନ ଵା। ଦୁଃଖଶୀଲୋ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା କଥଂ ନାସ୍ଯାପରାଧ୍ନୁଯାମ୍
ମୁଁ କଣ ଠିକ କାମ କରିବି, ପତିଙ୍କୁ ଉଠାଇବି କି ଉଠାଇବିନି? ସେ ଦୁଃଖରେ ରହିଥିବା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; କିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିବିନି?
କୋପୋ ଵା ଧର୍ମଶୀଲସ୍ଯ ଧର୍ମଲୋପୋଽଥଵା ପୁନଃ। ଧର୍ମଲୋପୋ ଗରୀଯାନ୍ଵୈ ସ୍ଯାଦିତ୍ଯତ୍ରାକରୋନ୍ମତିମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମଣିଷରେ କ୍ରୋଧ ଆସିପାରେ, କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେଇପାରେ; ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର, ଏହି ଭାବରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଉତ୍ଥାପଯିଷ୍ଯେ ଯଦ୍ଯେନଂ ଧ୍ରୁଵଂ କୋପଂ କରିଷ୍ଯତି। ଧର୍ମଲୋପୋ ଭଵେଦସ୍ଯ ସନ୍ଧ୍ଯାତିକ୍ରମଣେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଦିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ; ଉଠାଇନାହିଁ ହେଲେ, ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବ, କାରଣ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳା ଚାଲିଯିବ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଜରତ୍କାରୁର୍ଭୁଜଂଗମା। ତମୃଷିଂ ଦୀପ୍ତତପସଂ ଶଯାନମନଲୋପମମ୍
ଏହିପରି ଭାବି, ଜରତ୍କାରୁଙ୍କର ସାପ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୀପ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିଙ୍କୁ, ଅଗ୍ନି ପରି ଶୁଇଥିବା, ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଉଵାଚେଦଂ ଵଚଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ତତୋ ମଧୁରଭାଷିଣୀ। ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ସୂର୍ଯୋଽସ୍ତମୁପଗଚ୍ଛତି
ତାପରେ, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହି, ସେ କହିଲେ — 'ଉଠନ୍ତୁ, ମହାଭାଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି।'
ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସ୍ସ୍ଵ ଭଗଵନ୍ନପଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯତଵ୍ରତଃ। ପ୍ରାଦୁଷ୍କୃତାଗ୍ନିହୋତ୍ରୋଽଯଂ ମୁହୂର୍ତୋ ରମ୍ଯଦାରୁଣଃ
'ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ନିଷ୍ଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳାର ପୂଜା କରନ୍ତୁ; ଏହି ସୁନ୍ଦର ଲାଲ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ଆସିଛି।'
ସନ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତତେ ଚେଯଂ ପଶ୍ଚିମାଯାଂ ଦିଶି ପ୍ରଭୋ। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଭଗଵାଞ୍ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାତପାଃ
'ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ପ୍ରଭୁ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାତପସ୍ୱୀ ଜରତ୍କାରୁ—
ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୌଷ୍ଠ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଵମାନଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତୋଽଯଂ ତ୍ଵଯା ମମ ଭୁଜଂଗମେ
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ, ଓଠ ଅନ୍ଦୋଳିତ କରି, କହିଲେ — 'ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛ। ହେ ସାପକୁଳୀ।'
ସମୀପେ ତେ ନ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାଗତମ୍। ଶକ୍ତିରସ୍ତି ନ ଵାମୋରୁ ମଯି ସୁପ୍ତେ ଵିଭାଵସୋଃ
'ମୁଁ ତୁମର ସମୀପରେ ରହିବିନି; ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି। ମୋତେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଘନ୍, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅସ୍ତ ହେବାରୁ ରୋକିପାରିନଥିଲ।'
ଅସ୍ତଂ ଗନ୍ତୁଂ ଯଥାକାଲମିତି ମେ ହୃଦି ଵର୍ତତେ। ନ ଚାପ୍ଯଵମତସ୍ଯେହ ଵାସୋ ରୋଚେତ କସ୍ଯଚିତ୍
'ଯଥାସମୟରେ ଚାଲିଯିବାର ଭାବ ମୋ ମନରେ ଅଛି; ଯେଉଁଠି ଅପମାନ ମିଳେ, ସେଠି କେହି ରହିବାକୁ ଚାହେନାହିଁ।'
କିଂ ପୁନର୍ଧର୍ମଶୀଲସ୍ଯ ମମ ଵା ମଦ୍ଵିଧସ୍ଯ ଵା। ଏଵମୁକ୍ତା ଜରତ୍କାରୁର୍ଭର୍ତ୍ରା ହୃଦଯକମ୍ପନମ୍
'ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମଣିଷ, କିମ୍ବା ମୋ ପରି ଲୋକ, କିମ୍ବା ମୋ ପାଇଁ — କଣ ହେବ? ଏପରି କହିଲେ, ଜରତ୍କାରୁ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅନ୍ଦୋଳିତ ହେଲା।'
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଭଗିନୀ ତତ୍ର ଵାସୁକେଃ ସନ୍ନିଵେଶନେ। ନାଵମାନାତ୍କୃତଵତୀ ତଵାହଂ ଵିପ୍ରେ ବୋଧନମ୍
ବାସୁକିଙ୍କର ସଭାରେ, ସେଠାରେ ଭଉଣୀ କହିଲେ: 'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଗାଇଥିଲି ଅପମାନ କରି ନୁହେଁ।'
ଧର୍ମଲୋପୋ ନ ତେ ଵିପ୍ର ସ୍ଯାଦିତ୍ଯେତନ୍ମଯା କୃତମ୍। ଉଵାଚ ଭାର୍ଯାମିତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଜରତ୍କାରୁର୍ମହାତପାଃ
ଏହା ମୁଁ କରିଥିଲି, ଯେ ତୁମେ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ମୁଁ ମୋ ଶ୍ୱାମୀ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ କହିଥିଲି।
ଋଷିଃ କୋପସମାଵିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁକାମୋ ଭୁଜଂଗମାମ୍। ନ ମେ ଵାଗନୃତଂ ପ୍ରାହ ଗମିଷ୍ଯେଽହଂ ଭୁଜଂଗମେ
ଋଷି, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ନାଗକନ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହିଁ, କହିଲେ: 'ମୋ କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଉଛି, ଓ ନାଗକନ୍ୟା।'
ସମଯୋ ହ୍ଯେଷ ମେ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ସହ ମିଥଃ କୃତଃ। ସୁଖମସ୍ମ୍ଯୁଷିତୋ ଭଦ୍ରେ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଭ୍ରାତରଂ ଶୁଭେ
ଏହି ସମ୍ମତି ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଏକାଉଁ ଦେଇଥିଲୁ; ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଖୁସିରେ ରହିଥିଲି—ଏବେ, ଶୁଭା, ତୁମେ ଭାଇକୁ କହ।
ଇତୋ ମଯି ଗତେ ଭୀରୁ ଗତଃ ସ ଭଗଵାନିତି। ତ୍ଵଂ ଚାପି ମଯି ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତେ ନ ଶୋକଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ, ଭୟଭୀତେ, ସେ ଜଣାନ୍ତୁ ଯେ ମୁଁ ଯାଇଛି; ତୁମେ ମୋ ଯିବା ପରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସାଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମୁନିଂ ତଦା। ଜରତ୍କାରୁଂ ଜରତ୍କାରୁଶ୍ଚିନ୍ତାଶୋକପରାଯଣା
ଏପରି କହିଲେ, ସେ ଦୋଷହୀନା ନାଗକନ୍ୟା ତାହାପରେ ମୁନି ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା।