ବୃହଦଶ୍ଵ ଗତେ ପାର୍ଥମଶ୍ରୌଷୀତ୍ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍। ଵର୍ତମନଂ ତପସ୍ଯୁଗ୍ରେ ଵାଯୁଭକ୍ଷଂ ମନୀଷିଣମ୍
ବୃହଦଶ୍ୱ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଅର୍ଜୁନ ଶୁଣିଲେ ଯେ ସବ୍ୟସାଚୀ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ କେବଳ ପବନ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣଏଭ୍ଯସ୍ତପସ୍ଵିଭ୍ଯଃ ସଂପତଦ୍ଭ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ। ତୀର୍ଥଶୈଲଵନେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସମେତେଭ୍ଯୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କଠାରୁ, ତୀର୍ଥ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକତ୍ରିତ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ଇତିପାର୍ଥୋ ମହାବାହୁର୍ଦୁରାପଂ ତପ ଆସ୍ଥିତଃ। ନ ତଥା ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋଽନ୍ଯଃ କଶ୍ଚିଦୁଗ୍ରତପା ଇତି
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଥ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏପରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କେହି ପୂର୍ବରୁ କରିନଥିଲେ।
ଯଥା ଧନଂଜଯଃ ପାର୍ଥସ୍ତପସ୍ଵୀ ନିଯତଵ୍ରତଃ। ମୁନିରେକଚରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଧର୍ମୋ ଵିଗ୍ରହଵାନିଵ
ପୃଥାପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ସେ ଏକା ରହୁଥିବା ମୁନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଧର୍ମ ଦେବତା ଦେହ ଧରିଛନ୍ତି।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵୋ ରାଜଂସ୍ତପ୍ଯମାନଂ ମହାଵନେ। ଅନ୍ଵଶୋଚତ କୌନ୍ତେଯଃ ପ୍ରିଯଂ ଵୈ ଭ୍ରାତରଂ ଜଯମ୍
ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଜୟ ମହାବନରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଦହ୍ଯମାନେନ ତୁ ହୃଦା ଶରଣାର୍ଥୀ ମହାଵନେ। ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵିଵିଧଜ୍ଞାନାନ୍ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଉଠି, ମହାବନରେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାକ୍ଷହୃଦଯଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଆସୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟମନା ରାଜନ୍ଭୀମସେନାଦିଭିର୍ଯୁତଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇ, ଭୀମସେନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ବସିଲେ।
ସ୍ଵଭ୍ରାତୄନ୍ସହିତାନ୍ପଶ୍ଯନ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଅପଶ୍ଯନ୍ନର୍ଜୁନଂ ତତ୍ରବଭୂଵାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ସଂଗେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନକୁ ନଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲା।
ସଂତପ୍ଯମାନଃ କୌନ୍ତେଯୋ ଭୀମସେନମୁଵାଚ ହ। କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୈ ଭୀମ ପାର୍ତମତ୍ର ତଵାନୁଜମ୍
ଦୁଃଖରେ ଜଳିଉଠି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭୀମ, କେବେ ଆମେ ଏଠାରେ ତୁମର ଭାଇ ପାର୍ଥକୁ ଦେଖିବୁ?'
ମତ୍କୃତେ ହି କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଷ୍ଯତେ ପରମଂ ତପଃ। ତସ୍ଯାକ୍ଷହୃଦଯଜ୍ଞାନମାଖ୍ଯାସ୍ଯାମି କଦା ନ୍ବହମ୍
'ମୋ ପାଇଁ, କୁରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ଯେଉଁ ଦୌତ କଳା ଶିଖିଛି, ସେଥିରେ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଜଣାଇପାରିବି?'
ସ ହି ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽକ୍ଷହୃଦଯଂ ସମୁପାତ୍ତଂ ମଯା ଵିଭୋ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
'ସେ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଦୌତ କଳା ଶିଖିଛି ବୋଲି ଶୁଣିବେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି ସେ ଖୁସି ହେବେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଭଗଵାନ୍କାମ୍ଯକାତ୍ପାର୍ଥେ ଗତେ ମେ ପ୍ରପିତାମହେ। ପାଣ୍ଡଵାଃ କିମକୁର୍ଵଂସ୍ତେ ତମୃତେ ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍
ଭଗବନ୍, କାମ୍ୟକା ରୁ ପାର୍ଥ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ମୋ ପ୍ରପିତାମହ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସବ୍ୟସାଚୀ ନଥିବାବେଳେ କଣ କରୁଥିଲେ?
ସ ହି ତେଷାଂ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଗତିରାସୀଦନୀକଜିତ୍। ଆଦିତ୍ଯାନାଂ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥୈଵ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲେ; ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ, ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ସେପରି ଲାଗେ।
ତେନେନ୍ଦ୍ରସମଵୀର୍ଯେଣ ସଂଗ୍ରାମେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନା। ଵିନାଭୂତା ଵନେ ଵୀରାଃ କଥମାସନ୍ପିତାମହାଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦମ୍ୟ ଥିବା ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ମୋ ପ୍ରପିତାମହ ମହାବୀରମାନେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ କିପରି ରହିଥିଲେ?
ଗତେ ତୁ ପାଣ୍ଡଵେତାତ କାମ୍ଯକାତ୍ସଵ୍ଯସାଚିନି। ବଭୂଵୁଃ କୌରଵେଯାସ୍ତେ ଦୁଃଖଶୋକପରାଯଣାଃ
ସବ୍ୟସାଚୀ କାମ୍ୟକା ଛାଡି ଚାଲିଯିବା ପରେ, କୌରବମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଡୁବିଗଲେ।
ଆକ୍ଷିପ୍ତସୂତ୍ରା ମଣଯଶ୍ଛିନ୍ନପକ୍ଷା ଇଵାଣ୍ଡଜାଃ। ଅପ୍ରୀତମନସଃ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁରଥ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ଉପରେ ତାଗ ଛିଡ଼ି ଯାଇଥିବା ମଣି ଓ ପାଖ ଛିଡ଼ି ଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ନିରାଶ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଵନଂ ତୁ ତଦଭୂତ୍ତେନ ହୀନମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। କୁବେରେଣ ଯଥାହୀନଂ ଵନଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ତଥା
ସେ ବନ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବିନା, କୁବେର ଛାଡି ଦେଇଥିବା ଚୈତ୍ରରଥ ବନ ପରି ନିର୍ଜନ ହେଇଗଲା।
ତମୃତେ ତେ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଜନମେଜଯ। ମୁଦମପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତୋ ଵୈ କାମ୍ଯକେ ନ୍ଯଵସଂସ୍ତଦା
ତାଙ୍କୁ ଛାଡି, ଜନମେଜୟ, ବାଘ ପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ କାମ୍ୟକ ବନରେ ବସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ ପରାକ୍ରାନ୍ତାଃ ଶୁଦ୍ଧୈର୍ଵାଣୈର୍ମହାରଥାଃ। ନିଘ୍ନନ୍ତୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ମେଧ୍ଯାନ୍ବହୁଵିଧାନ୍ମୃଗାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିବା, ପବିତ୍ର ନିୟମ ରଖିଥିବା ମହାରଥୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୁଦ୍ଧ ଜନ୍ତୁ ଶିକାର କରିଥିଲେ।
ନିତ୍ଯଂହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରା ଵନ୍ଯାହାରମରିଂଦମାଃ। ପ୍ରଵିସୃତ୍ଯ ସମାହୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ବାଘ ପରି ପୁରୁଷମାନେ ସଦା ବନର ଖାଦ୍ୟ ଆଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ତେ ନ୍ଯଵସଂସ୍ତତ୍ରସୋତ୍କଣଅଠାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ। ଅହୃଷ୍ଟମନସଃ ସର୍ଵେଗତେ ରାଜନ୍ଧନଂଜଯେ
ଏଭଳି, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଧନଞ୍ଜୟ ଚାଲିଗଲା ପରେ ସମସ୍ତେ ଅନନ୍ଦହୀନ ହୃଦୟରେ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ।
ଅଥ ଵିପ୍ରୋଷିତଂ ରାଜନ୍ପାଞ୍ଚାଲୀ ମଧ୍ଯମଂ ପତିମ୍। ସ୍ମରନ୍ତୀ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ପାଞ୍ଚାଳୀ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପତିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଭାବି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯୋଽର୍ଜୁନେନାର୍ଜୁନସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଦ୍ଵିବାହୁର୍ବହୁବାହୁନା। ତମୃତେ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵନଂ ନ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ଯିଏ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପରାକ୍ରମରେ ସମାନ, ଦୁଇଟି ଦୃଢ଼ ହାତ ଅନେକ ହାତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେ ପାଣ୍ଡବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିନା, ଏ ବନ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଶୂନ୍ଯାମିଵ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ତତ୍ରତତ୍ର ମହୀମିମାମ୍। ବହ୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯମିଦଂ ଚାପି ଵନଂ କୁସୁମିତଦ୍ରୁମମ୍
ଏଠା ଏଠାରେ ମୁଁ ଏ ଭୂମିକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି; ଏ ବନ ଫୁଲିଥିବା ଗଛ ଓ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ଏଭଳି ଲାଗେ।
ନ ତଥା ରମଣୀଯଂ ଵୈ ତମୃତେ ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍। ନୀଲାମ୍ବୁଦସମପ୍ରଖ୍ଯଂ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଗାମିନମ୍
ସବ୍ୟସାଚୀ ବିନା, ଯିଏ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଚାଲିଥିବା ଏବଂ ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଏଠି ମୋତେ ସତ୍ୟରେ ରମଣୀୟ ଲାଗେନାହିଁ।
ତମୃତେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ କାମ୍ଯକଂ ନାତିଭାତି ମେ। ଯସ୍ଯ ଵା ଧନୁଷୋ ଘୋଷଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଚାଶନିସ୍ଵନଃ। ନ ଲଭେ ଶର୍ମ ଵୈ ରାଜନ୍ସ୍ମରନ୍ତୀ ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍
ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଅର୍ଜୁନ ବିନା, କାମ୍ୟକ ବନ ମୋତେ ଆଲୋକିତ ଲାଗେନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଧନୁର ଶବ୍ଦ ଅସନିର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ। ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ରାଜା, ମୁଁ ଶାନ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।
ତଥା ଲାଲପ୍ଯମାନାଂ ତାଂ ନିଶାମ୍ଯ ପରଵୀରହା। ଭୀମସେନୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରୌପଦୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ ଏଭଳି ବିଳାପ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଭୀମସେନ ମହାରାଜ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ମନଃପ୍ରୀତିକରଂ ଭଦ୍ରେ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀଷି ସୁମଧ୍ଯମେ। ତନ୍ମ ପ୍ରୀଣାତି ହୃଦଯମମୃତପ୍ରାଶନୋପମମ୍
ସୁମଧ୍ୟମା, ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ମୋ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି; ଏହି କଥା ଅମୃତ ଖାଇବା ପରି ମୋ ମନକୁ ପ୍ରୀତି ଦେଉଛି।
ଯସ୍ଯ ଦୀର୍ଘୌ ସମୌ ପୀନୌ ଭୁଜୌ ପରିଘସନ୍ନିଭୌ। ମୌର୍ଵୀକୃତକିଣୌ ଵୃତ୍ତୌ ଖଙ୍ଗାଯୁଧଧନୁର୍ଧରୌ
ଯିଏଙ୍କ ଦୁଇଟି ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ହାତ ପରିଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଧନୁର ତାରର ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଗୋଳାକାର ଏବଂ ତାଲୱାର ଓ ଧନୁର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ—
ନିଷ୍କାଙ୍ଗଦକୃତାପୀଡୌ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷାଵିଵୋରଗୌ। ତମୃତେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ନଷ୍ଟସୂର୍ଯମିଵାମ୍ବରମ୍
ଯିଏଙ୍କ ହାତରେ କୌଣସି ଗହଣା କିମ୍ବା ମୁକୁଟ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ହାତ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସାପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା—ସେ ପୁରୁଷ ବାଘ ବିନା, ଆକାଶ ରବି ବିନା ପରି ଲାଗେ।