କୌନ୍ତେଯେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ବୃହଦଶ୍ଵୋ ମହାମୁନିଃ'। ତତୋଽକ୍ଷହୃଦଯଂ ପ୍ରାଦାତ୍ପାଣ୍ଡଵାଯ ମହାତ୍ମନେ। `ଲବ୍ଧ୍ଵା ଚ ପାଣ୍ଡଵୋ ରାଜା ଵିଶୋକଃ ସମପଦ୍ଯତ
କୌନ୍ତେୟ କହିବା ପରେ, ବୃହଦଶ୍ୱ ମହାମୁନି ଉଚ୍ଚ ମନ ଥିବା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଅକ୍ଷ ଖେଳର ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ । ଏହା ପାଇ ପାଣ୍ଡବ ରାଜା ବିଶୋକ ହେଲେ ।
ପୁନରେଵ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଦୁଃଖିତୋ ନୃପଃ। ତଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମହାରାଜ ସର୍ଵଦୁଃଖାପନୁତ୍ତଯେ
ମୁଁ ପୁନି ଏକ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଇଥିଲେ । ମହାରାଜ, ଏହା ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତୋ ମହାତ୍ମା ପୃଥିଵୀପତିଃ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁରିତି ଵିଖ୍ଯାତୋରାଜରାଜୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ମହାତ୍ମା ଭୂମିର ରାଜା ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ଗୁଣରତ୍ନାକରୋ ନୃପାତ୍। ତତୋ ଵିଶେଷୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣୈଃ
ତାଙ୍କୁ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଗୁଣ ଓ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲେ । ସେ ବିଭିନ୍ନ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କରି, ବହୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ ।
ସ ତୁ ଲୋକେ ଵରଃ ପୁଂସାଂ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକୋ ମହାଯଶାଃ। ସତ୍ଯଵାଦୀ ମଧୁରଵାକ୍ସତ୍ଯେନ ବହୁଭାଷିତା
ସେ ଲୋକରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ, ନାମ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସତ୍ୟ କଥା କହିବାରେ ଅଟୁଟ, ମଧୁର ଭାଷାରେ କଥା କହୁଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଽଭଵଦ୍ଭୂମୌ ସୌଶୀଲ୍ଯସମଲଂକୃତା। ଉଶୀନରସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଦୁହିତା ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣା
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭୂମିରେ ସୁସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲେ । ସେ ଉଶୀନର ରାଜା ଋଷିଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା କନ୍ୟା ।
ସ୍ଵଯଂଵରେ ମହାଭାଗଂ ଵରଯାମାସ ଭାମିନୀ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ସମେତାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ମଦ୍ଯେ ପତିଂ ଵିଭୁମ୍
ସ୍ୱୟଂବରରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହିଳା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପତି ଭାବେ ବାଛିଲେ ।
ତଯା ସହ ମହୀପାଲଃ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ମନୋଜ୍ଞଯା। ରେମେ ଚ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ରାଜା ରାଜ୍ଯମଵାପ୍ଯ ଚ
ମନୋହର ସତ୍ୟବତୀ ସହିତ, ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରି ସୁଖ ଉପଭୋଗ କଲେ ।
ତସ୍ଯାଂ ଦେଵ୍ଯାଂ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ପୁତ୍ରଃ ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଲୋହିତାଶ୍ଵ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ସେ ରାଣୀ ଠାରୁ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ରାଜୀବ ପ୍ରଭା । ସେ ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲୋହିତାଶ୍ୱ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଦେଵ୍ଯା ପୁତ୍ରେଣ ସହିତଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକୋ ମହାଯଶାଃ। ଵସିଷ୍ଠଯାଜ୍ଯୋ ନୃପତିରୀଜେ ଶୁଣ୍ଯୈର୍ମହାଧ୍ଵରୈଃ
ରାଜା, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ବଡ଼ ନାମ ଥିବା, ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ରଖି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଓ ବହୁ ଦାନ ଦେଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଦିଵଂ ଗତଃ। ପୁରୁହୂତପୁରୀଂ ରମ୍ଯାମାଜଗାମେନ୍ଦ୍ରସେଵଯା
ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ପୁରୀକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ସେବା କଲେ ।
ଉପସ୍ଥାନେ ଚ ସଂଵୃତ୍ତେ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଆଜଗାମ ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ଵାମଦେଵସହାଯଵାନ୍
ମହାତ୍ମା ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସଭା ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, ବସିଷ୍ଠ ବାମଦେବ ସହିତ ଆସିଲେ ।
ଉପସ୍ଥାନେ ଚ ସଂଵୃତ୍ତେ ସୁଖାସୀନେ ପୁରଂଦରେ। ଵର୍ଣ୍ଯମାନେଷୁ ଚ ତଦା ସତ୍ଯଵାଦିଷୁ ରାଜସୁ
ସଭା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଓ ପୁରନ୍ଦର ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା ରାଜାମାନେ ସମୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ ।
ତସ୍ଯାଂ ସଂସଦିସର୍ଵସ୍ମାଦ୍ଧରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଽପି ପପ୍ରଥେ। ଯଜ୍ଞଦାନତପଃଶୀଲସତ୍ଯଵାକ୍ଯଦୃଝଵ୍ରତୈଃ
ସେ ସଭାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ସତ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ।
ଵସିଷ୍ଠଃ ପରମପ୍ରୀତଃ ସ୍ଵଯାଜ୍ଯପରିକୀର୍ତନାତ୍। ତଥାପି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତଂ ନ ସେହେ ସତ୍ଯଭୂଷିତମ୍
ବସିଷ୍ଠ ନିଜ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ । କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସତ୍ୟ ଶୋଭାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରତି ତଦା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଵସିଷ୍ଠଯୋଃ। ପଣଃ କୃତସ୍ତଦା ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ପାର୍ଥିଵଃ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଣ ହେଲା । ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜାକୁ ପରୀକ୍ଷା କଲେ ।
ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚାପି ସୁଖାଚ୍ଚାପି ସହସା ଚାଵରୋପିତଃ। ଅଵାପ ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ମରଣାଦମନୋହରମ୍
ସେ ଅଚାନକ ରାଜ୍ୟ ଓ ସୁଖରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କଲେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପରମପ୍ରୀତୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭ୍ରାତୃଭିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ଚ ସମନ୍ଵିତଃ। ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ସାଧୁସାଧ୍ଵିତ୍ଯଭାଷତ
ଏହା ଶୁଣି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ । ଭାଇମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀ ସହିତ, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କଲେ, 'ସାଧୁ! ସାଧୁ!'
ତତୋ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକଥାଂ ଚ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଜା ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରକେତୁଃ। ଵିହାଯ ଶୋକଂ ଵିଜହାର ଭୂଯଃ ସ୍ମରନ୍ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମନନ୍ତକୀର୍ତିମ୍
ତାପରେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, ରାଜା ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରକେତୁ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡି ଆଉଥରେ ଖୁସି ହେଲେ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅନନ୍ତ କୀର୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି।
କଥାମେଵଂ ତଥା କୃତ୍ଵା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରନଲାଶ୍ରଯାମ୍। ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ବୃହଦଶ୍ଵୋ ଜଗାମ ହ'। ଉକ୍ତ୍ଵା ଚାଶୁ ସରୋଽଗଚ୍ଛଦୁପସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମହାତପାଃ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନଳଙ୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ କଥା କହି ହେବା ପରେ, ବୃହଦଶ୍ୱ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ତ୍ୱରାତ୍ୱରି ଝିଲିକୁ ଯାଇ ନିଜ ଶୁଧି କାମ କଲେ।
ବୃହଦଶ୍ଵ ଗତେ ପାର୍ଥମଶ୍ରୌଷୀତ୍ସଵ୍ଯସାଚିନମ୍। ଵର୍ତମନଂ ତପସ୍ଯୁଗ୍ରେ ଵାଯୁଭକ୍ଷଂ ମନୀଷିଣମ୍
ବୃହଦଶ୍ୱ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଅର୍ଜୁନ ଶୁଣିଲେ ଯେ ସବ୍ୟସାଚୀ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ କେବଳ ପବନ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣଏଭ୍ଯସ୍ତପସ୍ଵିଭ୍ଯଃ ସଂପତଦ୍ଭ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ। ତୀର୍ଥଶୈଲଵନେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସମେତେଭ୍ଯୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କଠାରୁ, ତୀର୍ଥ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକତ୍ରିତ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ।
ଇତିପାର୍ଥୋ ମହାବାହୁର୍ଦୁରାପଂ ତପ ଆସ୍ଥିତଃ। ନ ତଥା ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋଽନ୍ଯଃ କଶ୍ଚିଦୁଗ୍ରତପା ଇତି
ଏଭଳି ଭାବରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଥ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏପରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କେହି ପୂର୍ବରୁ କରିନଥିଲେ।
ଯଥା ଧନଂଜଯଃ ପାର୍ଥସ୍ତପସ୍ଵୀ ନିଯତଵ୍ରତଃ। ମୁନିରେକଚରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଧର୍ମୋ ଵିଗ୍ରହଵାନିଵ
ପୃଥାପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ; ସେ ଏକା ରହୁଥିବା ମୁନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଧର୍ମ ଦେବତା ଦେହ ଧରିଛନ୍ତି।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵୋ ରାଜଂସ୍ତପ୍ଯମାନଂ ମହାଵନେ। ଅନ୍ଵଶୋଚତ କୌନ୍ତେଯଃ ପ୍ରିଯଂ ଵୈ ଭ୍ରାତରଂ ଜଯମ୍
ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଜୟ ମହାବନରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଦହ୍ଯମାନେନ ତୁ ହୃଦା ଶରଣାର୍ଥୀ ମହାଵନେ। ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵିଵିଧଜ୍ଞାନାନ୍ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଉଠି, ମହାବନରେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯାକ୍ଷହୃଦଯଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଆସୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟମନା ରାଜନ୍ଭୀମସେନାଦିଭିର୍ଯୁତଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇ, ଭୀମସେନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ବସିଲେ।
ସ୍ଵଭ୍ରାତୄନ୍ସହିତାନ୍ପଶ୍ଯନ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଅପଶ୍ଯନ୍ନର୍ଜୁନଂ ତତ୍ରବଭୂଵାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ସଂଗେ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅର୍ଜୁନକୁ ନଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭିଜିଗଲା।
ସଂତପ୍ଯମାନଃ କୌନ୍ତେଯୋ ଭୀମସେନମୁଵାଚ ହ। କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୈ ଭୀମ ପାର୍ତମତ୍ର ତଵାନୁଜମ୍
ଦୁଃଖରେ ଜଳିଉଠି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭୀମ, କେବେ ଆମେ ଏଠାରେ ତୁମର ଭାଇ ପାର୍ଥକୁ ଦେଖିବୁ?'
ମତ୍କୃତେ ହି କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଷ୍ଯତେ ପରମଂ ତପଃ। ତସ୍ଯାକ୍ଷହୃଦଯଜ୍ଞାନମାଖ୍ଯାସ୍ଯାମି କଦା ନ୍ବହମ୍
'ମୋ ପାଇଁ, କୁରୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ଯେଉଁ ଦୌତ କଳା ଶିଖିଛି, ସେଥିରେ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଜଣାଇପାରିବି?'