ଅନାଗସଂ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵିଜନେ ଶ୍ରମମୋହିତାମ୍। ଅପହାଯ ତୁ କୋ ଗଚ୍ଚେତ୍ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକମୃତେନଲମ୍
ଏକା ଜାଗାରେ ନିର୍ଦୋଷ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭ୍ରମିତ ଥିବାବେଳେ, କିଏ ଛାଡି ଚାଲିଯିବେ, ଯଦି ସେ ନିଜ ମହିମା ଓ ଗୁଣ ହରାଇନଥିବେ ?
କିମୁ ତସ୍ଯ ମଯା ବାଲ୍ଯାଦପରାଦ୍ଧଂ ମହୀପତେଃ। ଯୋ ମାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵିପିନେ ଗତଵାନ୍ନିଦ୍ରଯାଽର୍ଦିତାମ୍
ମୁଁ ଯୁବାବେଳେ କଣ ଅପରାଧ କରିଥିଲି, ଯେଉଁ ରାଜା ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡି ଦେଲେ, ମୁଁ ନିଦ୍ରାରେ ଅପହୃତ ହେଇଥିଲି ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵାନପାହାଯ ଵୃତୋ ଯଃ ସ ପୁରା ମଯା। ଅନୁଵ୍ରତାମଭିମତାଂ ପୁତ୍ରିଣୀଂ ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍କଥମ୍
ଯେଉଁ ପୁରୁଷକୁ ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଚୟନ କରିଥିଲି, ଯେଉଁଠି ସେ ମୋତେ ଚାହିଁଥିଲେ, ମୋ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ପିତା ହେଲେ, ସେ କିପରି ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ?
ଅଗ୍ନୌ ପାଣିଗୃହୀତା ଚ ହଂସାନାଂ ଵଚନେ ସ୍ଥିତାମ୍। ଭରିଷ୍ଯାମୀତି ସତ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ କ୍ଵ ତଦ୍ଗତମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ମୋ ହାତ ଧରି, ହଂସମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ରକ୍ଷି, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ପାଳିବି' ଭାବରେ ଏକ ସତ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ — ସେ ସତ୍ୟ କେଉଁଠି ଗଲା ?
ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯାସ୍ତୁ ସର୍ଵମେତଦରିଦମ। ଶୋକଜଂ ଵାରିନେତ୍ରାଭ୍ଯାମସୁଖଂ ପ୍ରାସ୍ରଵଦ୍ବହୁ
ଡମୟନ୍ତୀ ଏହି ସବୁ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅଶ୍ରୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଝରିଲା ।
ଅତୀଵ କୃଷ୍ଣତାରାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ତାନ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଜଲଂତୁ ତତ୍। ପରିସ୍ରଵନ୍ନଲୋ ରାଜା ଶୋକାର୍ତଇଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ ଏହି ଅତି କଳା ଓ ରକ୍ତ ଆଖିରୁ ଜଳ ବହିଲା; ରାଜା ନଳ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଏପରି କହିଲେ:
ନଲୋଽହଂ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣି ତ୍ଵାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯତୋ ଗତଃ। ଆଵିଷ୍ଟଃ କଲିନା ଭଦ୍ରେ ତେନ ମୋହଵଶଂ ଗତଃ
ମୁଁ ନଳ, ବିଶାଳ କଟି ଥିବା ତୁମକୁ ଛାଡି ଚାଲିଯିଥିଲି, କାରଣ କଳି ମୋତେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିଲା, ଏହିପରି ମୁଁ ଭ୍ରମରେ ପଡିଥିଲି ।
ମମ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରନଷ୍ଟଂ ଯନ୍ନାହଂ ତତ୍କୃତଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍। କଲିନା ତତ୍କୃତଂ ଭୀରୁ ଯଚ୍ଚ ତ୍ଵାମହମତ୍ଯଜମ୍
ମୋ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଗଲା, ଏହା ମୋ ଦ୍ୱାରା ହୋଇନଥିଲା; କଳି ଏହା କରିଥିଲା, ଭୟଭୀତ ତୁମେ, ଏବଂ ସେ ମୋତେ ତୁମକୁ ଛାଡିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା ।
ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଧର୍ମକୃଚ୍ଛ୍ରେ ତୁ ଶାପେନାଭିହତଃ ପୁରା। ଵନସ୍ଥଯା ଦୁଃଖିତଯା ଶୋଚନ୍ତ୍ଯା ମାଂଦିଵାନିଶମ୍
ତୁମେ ଧର୍ମର କଷ୍ଟ ଓ ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖରେ ମୋ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିଲା —
ସ ମଚ୍ଛରୀରେ ତ୍ଵଚ୍ଛାପାଦ୍ଦହ୍ଯମାନୋଽଵସତ୍କଲିଃ। ତ୍ଵଚ୍ଛାପଦଗ୍ଧଃ ସତତଂ ସୋଽଗ୍ନାଵଗ୍ନିରିଵାହିତଃ
ତୁମ ଶାପରେ ମୋ ଶରୀରରେ କଳି ଜଳିଥିଲା; ତୁମ ଶାପରେ ତାଙ୍କୁ ସଦା ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲା, ଅଗ୍ନିରେ ଅଗ୍ନି ପଡିଥିବା ପରି ।
ମମ ଚ ଵ୍ଯଵସାଯେନ ତପସା ଚୈଵ ନିର୍ଜିତଃ। ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତେନ ଚାନେନ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ହି ନୌ ଶୁଭେ
ମୋ ଦୃଢ ନିଷ୍ଠା ଓ ତପସ୍ୟାରେ, ସେ ଜିତିଗଲା; ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷରେ, ଶୁଭେ, ଆମର ଭାଗ୍ୟ ଏହିପରି ହେବାକୁ ଥିଲା ।
ଵିମୁଚ୍ଯ ମାଂ ଗତଃ ପାପସ୍ତତୋଽହମିହ ଚାଗତଃ। ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣି ନ ହି ମେଽନ୍ଯତ୍ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ପାପୀ ମୋତେ ଛାଡି ଚାଲିଗଲା, ଏହିପରି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ବିଶାଳ କଟି ଥିବା, ତୁମ ପାଇଁ ଛଡା ମୋର ଆଉ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ ।
କଥଂ ନୁ ନାରୀ ଭର୍ତାରମନୁରକ୍ତମନୁଵ୍ରତମ୍। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵରଯେଦନ୍ଯଂ ଯଥା ତ୍ଵଂ ଭୀରୁ କର୍ହିଚିତ୍
ଏକ ଜଣେ ଜୀବନସାଥୀଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ରହୁଥିବା ଜଣେ ନାରୀ, କେମିତି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପୁରୁଷକୁ ଚୟନ କରିପାରିବେ? ତୁମେ ଯେପରି ଭୟଭୀତ ହେଇ ଭାବୁଛ, ସେ କେବେ ଏପରି କରିପାରିବେ?
ଦୂତାଶ୍ଚରନ୍ତି ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ନୃପତିଶାସନାତ୍। ଭୈମୀ କିଲ ସ୍ମ ଭର୍ତାରଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵରଯିଷ୍ଯତି
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୂତମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଭଳି ଘୁଡ଼ିବା କଥା ଚାଲିଛି— 'ଭୈମୀ ନିଜର ପ୍ରଥମ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱିତୀୟ ପତି ଚୟନ କରିବେ'.
ସ୍ଵୈରଵୃତ୍ତା ଯଥାକାମମନୁରୂପମିଵାତ୍ମନଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ଚୈଵଂ ତ୍ଵରିତୋ ଭାଗସ୍ଵରିରୁପସ୍ଥିତଃ
କହାଯାଉଛି, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ମନରେ ଯେପରି ଚାହିଁଥିବେ, ତେପରି କାମ କରୁଛନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭାଗସ୍ବରୀ ତୁରନ୍ତ ଗଂତବ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନଲସ୍ଯ ପରିଦେଵିତମ୍। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵେପମାନା ଚ ଭୀତା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କିନ୍ତୁ ଦମୟନ୍ତୀ, ନଳଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ମାମର୍ହସି କଲ୍ଯାଣ ପାପେନ ପରିଶଙ୍କିତୁମ୍। ମଯା ହି ଦେଵାନୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵୃତସ୍ତ୍ଵଂ ନିଷଧାଧିପ
ଏ କଳ୍ୟାଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଅପରାଧର ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ନିଷଧ ରାଜା ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଥିଲି।
ତଵାଭିଗମନାର୍ଥଂ ତୁ ସର୍ଵତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗତାଃ। ଵାକ୍ଯାନି ମମ ଗାଥାଭିର୍ଗାଯମାନା ଦିଶୋ ଦଶ
ତୁମ ପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଶାରେ ଯାଇ, ମୋର କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଗୀତରେ ଗାଇଥିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ପର୍ଣାଦୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵ। ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍କୋସଲାଯାମୃତୁପର୍ଣନିଵେଶନେ
ତାପରେ, ପାର୍ଣ୍ଣାଦ ନାମକ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରିତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କୋଶଳ ରାଜପାଳେ ତୁମଠାରେ ଆସିଲେ।
ତେନ ଵାକ୍ଯେ କୃତେସମ୍ଯକ୍ପ୍ରତିଵାକ୍ଯେ ତଥା ହୃତେ। ଉପାଯୋଽଯଂମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ନୈଷଧାନଯନେ ତଵ
ସେ ମୋର କଥା କହି, ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ମିଳିଲାପରେ, ମୁଁ ଏହି ଉପାୟକୁ ଦେଖିଲି— ନିଷଧ ରାଜା ତୁମକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ।
ତ୍ଵାମୃତେ ନହି ଲୋକେଽନ୍ଯ ଏକାହ୍ନା ପୃଥିଵୀପତେ। ସମର୍ଥୋ ଯୋଜନଶତଂ ଗନ୍ତୁମଶ୍ଵୈର୍ନରାଧିପ
ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି, ଏ ଭୂମିର ରାଜା, ଏ ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଏକ ଦିନରେ ଶତ ଯୋଜନା ଅସ୍ବ ବିନା ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ତଥାପି ମାଂ ମହୀପାଲ ଭଜେତାଂ ଚରଣୌ ତଵ।' ସ୍ପୃଶେଯଂ ତେନ ସତ୍ଯେନ ପାଦାଵେତୌ ମହୀପତେ। ଯଥା ନାସତ୍କୃତଂ କିଂଚିନ୍ମନସାଽପି ଚରାମ୍ଯହମ୍
ତଥାପି, ମହୀପତି, ମୁଁ ତୁମର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଚାହେଁ; ଏହି ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି, କାରଣ, ମୁଁ ମନରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପକାର କରିନାହିଁ।
ଅଯଂ ଚରତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଭୂତସାକ୍ଷୀ ସଦାଗତିଃ। ଏଷ ମେ ମୁଞ୍ଚତୁ ପ୍ରାଣାନ୍ଯଦି ପାପଂ ଚରାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ପବନ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସାକ୍ଷୀ, ସାରା ଜଗତରେ ଚଲିଉଛି; ଯଦି ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିଛି, ତେବେ ଏହି ପବନ ମୋର ପ୍ରାଣ ନେଇଯାଉ।
ଯଥା ଚରତି ତିଗ୍ମାଂଶୁଃ ପରିତୋ ଭୁଵନଂ ସଦା। ସ ମୁଞ୍ଚତୁ ମମ ପ୍ରାଣାନ୍ଯଦି ପାପଂ ଚରାମ୍ଯହମ୍
ଯେପରି ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସାରା ଜଗତରେ ଚଲିଉଛି, ଯଦି ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିଛି, ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋର ପ୍ରାଣ ନେଇଯାଉ।
ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମନ୍ତଶ୍ଚରତି ସାକ୍ଷିଵତ୍। ସ ମୁଞ୍ଚତୁ ମମ ପ୍ରାଣାନ୍ଯଦି ପାପଂ ଚରାମ୍ଯହମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରମା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭିତରେ ସାକ୍ଷୀ ସ୍ୱରୂପ ଚଲିଉଛି; ଯଦି ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିଛି, ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମୋର ପ୍ରାଣ ନେଇଯାଉ।
ଏତେ ଦେଵାସ୍ତ୍ରଯଃ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଧାରଯନ୍ତି ଵୈ। ଵିବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ଯଥା ସତ୍ଯମେତଦ୍ଦେଵାସ୍ତ୍ଯଜନ୍ତୁ ମାମ୍
ଏ ତିନି ଦେବତା ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ, ଯଦି ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କହିଛି, ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତତୋ ଵାଯୁରନ୍ତରିକ୍ଷାଦଭାଷତ। ନୈଷା କୃତଵତୀ ପାପଂ ନଲ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ସେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଆକାଶରୁ ପବନ କହିଲେ— 'ନଳ, ସେ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।'
ରାଜଞ୍ଶୀଲନିଧିଃ ସ୍ଫୀତୋ ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ସୁରକ୍ଷିତଃ। ସାକ୍ଷିଣୋ ରକ୍ଷିଣଶ୍ଚାସ୍ଯା ଵଯଂ ତ୍ରୀନ୍ପରିଵତ୍ସରାନ୍
ରାଜା, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ; ଆମେ ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ ଏବଂ ରକ୍ଷକ ରହିଛୁ।
ଉପାଯୋ ଵିହିତଶ୍ଚାଯଂ ତ୍ଵଦର୍ଥମତୁଲୋଽନଯା। ନ ହ୍ଯେକାହ୍ନା ଶତଂ ଗନ୍ତା ତ୍ଵାମୃତେଽନ୍ଯଃ ପୁମାନିହ
ତୁମ ପାଇଁ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇଛି; କାରଣ, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଏକ ଦିନରେ ଶତ ଯୋଜନା ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଉପପନ୍ନା ତ୍ଵଯା ଭୈମୀ ତ୍ଵଂ ଚ ଭୈମ୍ଯା ମହୀପତେ। ନାତ୍ର ଶଙ୍କା ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ସଂଗଚ୍ଛ ସହ ଭାର୍ଯଯା
ତୁମେ ଭୈମୀ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଭୈମୀ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏଠାରେ ତୁମେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ— ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ହେଉ।