ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦର୍ଭ୍ଯା ସା ଦେଵୀ ଭୀମମବ୍ରଵୀତ୍। ଦୁହିତୁସ୍ତମଭିପ୍ରାଯମନ୍ଵଜାନାତ୍ସ ପାର୍ଥିଵଃ
ବୈଦର୍ଭୀ ଏମିତି କହିବା ପରେ, ରାଣୀ ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଝିଅର ଇଚ୍ଛା ବୁଝିପାରିଲେ।
ସା ଚୈ ପିତ୍ରାଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ମାତ୍ରା ଚ ଭରତର୍ଷଭ। `ତଯୋର୍ନିଯୋଗାତ୍କୌରଵ୍ଯ କେଶିନୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦମୟନ୍ତୀ ମାଳିନୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ କେଶିନି ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂବାହୁକଂ ପିତୃଶାସନାତ୍। ଆନଯସ୍ଵ ଯଥା ମାତା ତ୍ଵଂ ତଥା କୁରୁ ମେ ପ୍ରିଯମ୍
ମାଳିନୀ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ବାହୁକଙ୍କୁ ନେଇଆଅ, ଏହା ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ। ମାଆଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର, ଏହା ମୋତେ ଖୁସି କରିବ।
ଗତ୍ଵା ତୁ କେଶିନୀ ଶିଘ୍ରଂ ବାହୁକଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଭୀମସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ସୂତାଗତାହଂ ଵିଦ୍ଧି ବାହୁକ
ମାଳିନୀ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ବାହୁକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭୀମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଏହା ଜାଣ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯତାଂ ରାଜଵେଶ୍ମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭରତର୍ଷଭ। ବାହୁକସ୍ତୁ ଚିରଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା କେଶିନ୍ଯା ସହ ଭାରତ। ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବାହୁର୍ଦମଯନ୍ତୀନିଵେଶନମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଦେଉଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ କହିବା ପରେ, ବାହୁକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭାବିବା ପରେ, କେଶିନୀ ସହିତ ଏକାଠି ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ନଲଂ ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ଯତ୍ରତସ୍ଯାଃ ପ୍ରତିଶ୍ରଯଃ
ସେ ନଳଙ୍କୁ ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଅଶ୍ରୟ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଗଲେ ।
ତାଂ ସ୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସହସା ଦମଯନ୍ତୀଂ ନଲୋ ନୃପଃ। ଆଵିଷ୍ଟଃ ଶୋକଦୁଃଖାଭ୍ଯାଂ ବଭୂଵାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତଃ
ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଅଚନାକ ଦେଖିବା ସହିତ, ରାଜା ନଳ ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତଥାଯୁକ୍ତଂ ଦମଯନ୍ତୀ ନଲଂ ତଦା। ତୀଵ୍ରଶୋକସମାଵିଷ୍ଟା ବଭୂଵ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ନଳଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଡମୟନ୍ତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ, ଭୟଙ୍କର ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ।
ତତଃ କାଷାଯଵସନା ଜଟିଲା ମଲପଙ୍କିନୀ। ଦମଯନ୍ତୀ ମହାରାଜ ବାହୁକଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, କାଷାୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଜଟା ଓ ମଲିନ ଦେହ ଥିବା ଡମୟନ୍ତୀ, ମହାରାଜ, ବାହୁକଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ପୂର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା କଶ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ନାମ ବାହୁକ। ସୁପ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯଵିପିନେ ଗତୋ ଯଃ ପୁରୁଷଃ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ବାହୁକ, ତୁମେ ଏକଥିରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନାମକ ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜଣେ ମହିଳାକୁ ସୁତାଇ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ ।
ଅନାଗସଂ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵିଜନେ ଶ୍ରମମୋହିତାମ୍। ଅପହାଯ ତୁ କୋ ଗଚ୍ଚେତ୍ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକମୃତେନଲମ୍
ଏକା ଜାଗାରେ ନିର୍ଦୋଷ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭ୍ରମିତ ଥିବାବେଳେ, କିଏ ଛାଡି ଚାଲିଯିବେ, ଯଦି ସେ ନିଜ ମହିମା ଓ ଗୁଣ ହରାଇନଥିବେ ?
କିମୁ ତସ୍ଯ ମଯା ବାଲ୍ଯାଦପରାଦ୍ଧଂ ମହୀପତେଃ। ଯୋ ମାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵିପିନେ ଗତଵାନ୍ନିଦ୍ରଯାଽର୍ଦିତାମ୍
ମୁଁ ଯୁବାବେଳେ କଣ ଅପରାଧ କରିଥିଲି, ଯେଉଁ ରାଜା ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡି ଦେଲେ, ମୁଁ ନିଦ୍ରାରେ ଅପହୃତ ହେଇଥିଲି ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵାନପାହାଯ ଵୃତୋ ଯଃ ସ ପୁରା ମଯା। ଅନୁଵ୍ରତାମଭିମତାଂ ପୁତ୍ରିଣୀଂ ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍କଥମ୍
ଯେଉଁ ପୁରୁଷକୁ ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଚୟନ କରିଥିଲି, ଯେଉଁଠି ସେ ମୋତେ ଚାହିଁଥିଲେ, ମୋ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ପିତା ହେଲେ, ସେ କିପରି ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ?
ଅଗ୍ନୌ ପାଣିଗୃହୀତା ଚ ହଂସାନାଂ ଵଚନେ ସ୍ଥିତାମ୍। ଭରିଷ୍ଯାମୀତି ସତ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ କ୍ଵ ତଦ୍ଗତମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ମୋ ହାତ ଧରି, ହଂସମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ରକ୍ଷି, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ପାଳିବି' ଭାବରେ ଏକ ସତ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ — ସେ ସତ୍ୟ କେଉଁଠି ଗଲା ?
ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯାସ୍ତୁ ସର୍ଵମେତଦରିଦମ। ଶୋକଜଂ ଵାରିନେତ୍ରାଭ୍ଯାମସୁଖଂ ପ୍ରାସ୍ରଵଦ୍ବହୁ
ଡମୟନ୍ତୀ ଏହି ସବୁ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅଶ୍ରୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଝରିଲା ।
ଅତୀଵ କୃଷ୍ଣତାରାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ତାନ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଜଲଂତୁ ତତ୍। ପରିସ୍ରଵନ୍ନଲୋ ରାଜା ଶୋକାର୍ତଇଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ ଏହି ଅତି କଳା ଓ ରକ୍ତ ଆଖିରୁ ଜଳ ବହିଲା; ରାଜା ନଳ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଏପରି କହିଲେ:
ନଲୋଽହଂ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣି ତ୍ଵାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯତୋ ଗତଃ। ଆଵିଷ୍ଟଃ କଲିନା ଭଦ୍ରେ ତେନ ମୋହଵଶଂ ଗତଃ
ମୁଁ ନଳ, ବିଶାଳ କଟି ଥିବା ତୁମକୁ ଛାଡି ଚାଲିଯିଥିଲି, କାରଣ କଳି ମୋତେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିଲା, ଏହିପରି ମୁଁ ଭ୍ରମରେ ପଡିଥିଲି ।
ମମ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରନଷ୍ଟଂ ଯନ୍ନାହଂ ତତ୍କୃତଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍। କଲିନା ତତ୍କୃତଂ ଭୀରୁ ଯଚ୍ଚ ତ୍ଵାମହମତ୍ଯଜମ୍
ମୋ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଗଲା, ଏହା ମୋ ଦ୍ୱାରା ହୋଇନଥିଲା; କଳି ଏହା କରିଥିଲା, ଭୟଭୀତ ତୁମେ, ଏବଂ ସେ ମୋତେ ତୁମକୁ ଛାଡିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା ।
ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଧର୍ମକୃଚ୍ଛ୍ରେ ତୁ ଶାପେନାଭିହତଃ ପୁରା। ଵନସ୍ଥଯା ଦୁଃଖିତଯା ଶୋଚନ୍ତ୍ଯା ମାଂଦିଵାନିଶମ୍
ତୁମେ ଧର୍ମର କଷ୍ଟ ଓ ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖରେ ମୋ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିଲା —
ସ ମଚ୍ଛରୀରେ ତ୍ଵଚ୍ଛାପାଦ୍ଦହ୍ଯମାନୋଽଵସତ୍କଲିଃ। ତ୍ଵଚ୍ଛାପଦଗ୍ଧଃ ସତତଂ ସୋଽଗ୍ନାଵଗ୍ନିରିଵାହିତଃ
ତୁମ ଶାପରେ ମୋ ଶରୀରରେ କଳି ଜଳିଥିଲା; ତୁମ ଶାପରେ ତାଙ୍କୁ ସଦା ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲା, ଅଗ୍ନିରେ ଅଗ୍ନି ପଡିଥିବା ପରି ।
ମମ ଚ ଵ୍ଯଵସାଯେନ ତପସା ଚୈଵ ନିର୍ଜିତଃ। ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତେନ ଚାନେନ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ହି ନୌ ଶୁଭେ
ମୋ ଦୃଢ ନିଷ୍ଠା ଓ ତପସ୍ୟାରେ, ସେ ଜିତିଗଲା; ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷରେ, ଶୁଭେ, ଆମର ଭାଗ୍ୟ ଏହିପରି ହେବାକୁ ଥିଲା ।
ଵିମୁଚ୍ଯ ମାଂ ଗତଃ ପାପସ୍ତତୋଽହମିହ ଚାଗତଃ। ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣି ନ ହି ମେଽନ୍ଯତ୍ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ପାପୀ ମୋତେ ଛାଡି ଚାଲିଗଲା, ଏହିପରି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ବିଶାଳ କଟି ଥିବା, ତୁମ ପାଇଁ ଛଡା ମୋର ଆଉ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ ।
କଥଂ ନୁ ନାରୀ ଭର୍ତାରମନୁରକ୍ତମନୁଵ୍ରତମ୍। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵରଯେଦନ୍ଯଂ ଯଥା ତ୍ଵଂ ଭୀରୁ କର୍ହିଚିତ୍
ଏକ ଜଣେ ଜୀବନସାଥୀଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ରହୁଥିବା ଜଣେ ନାରୀ, କେମିତି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପୁରୁଷକୁ ଚୟନ କରିପାରିବେ? ତୁମେ ଯେପରି ଭୟଭୀତ ହେଇ ଭାବୁଛ, ସେ କେବେ ଏପରି କରିପାରିବେ?
ଦୂତାଶ୍ଚରନ୍ତି ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ନୃପତିଶାସନାତ୍। ଭୈମୀ କିଲ ସ୍ମ ଭର୍ତାରଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵରଯିଷ୍ଯତି
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୂତମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଭଳି ଘୁଡ଼ିବା କଥା ଚାଲିଛି— 'ଭୈମୀ ନିଜର ପ୍ରଥମ ପତିକୁ ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱିତୀୟ ପତି ଚୟନ କରିବେ'.
ସ୍ଵୈରଵୃତ୍ତା ଯଥାକାମମନୁରୂପମିଵାତ୍ମନଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ଚୈଵଂ ତ୍ଵରିତୋ ଭାଗସ୍ଵରିରୁପସ୍ଥିତଃ
କହାଯାଉଛି, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ମନରେ ଯେପରି ଚାହିଁଥିବେ, ତେପରି କାମ କରୁଛନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭାଗସ୍ବରୀ ତୁରନ୍ତ ଗଂତବ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନଲସ୍ଯ ପରିଦେଵିତମ୍। ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵେପମାନା ଚ ଭୀତା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କିନ୍ତୁ ଦମୟନ୍ତୀ, ନଳଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନ ମାମର୍ହସି କଲ୍ଯାଣ ପାପେନ ପରିଶଙ୍କିତୁମ୍। ମଯା ହି ଦେଵାନୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵୃତସ୍ତ୍ଵଂ ନିଷଧାଧିପ
ଏ କଳ୍ୟାଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଅପରାଧର ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ନିଷଧ ରାଜା ତୁମକୁ ଚୟନ କରିଥିଲି।
ତଵାଭିଗମନାର୍ଥଂ ତୁ ସର୍ଵତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଗତାଃ। ଵାକ୍ଯାନି ମମ ଗାଥାଭିର୍ଗାଯମାନା ଦିଶୋ ଦଶ
ତୁମ ପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଶାରେ ଯାଇ, ମୋର କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଗୀତରେ ଗାଇଥିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ପର୍ଣାଦୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵ। ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍କୋସଲାଯାମୃତୁପର୍ଣନିଵେଶନେ
ତାପରେ, ପାର୍ଣ୍ଣାଦ ନାମକ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରିତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କୋଶଳ ରାଜପାଳେ ତୁମଠାରେ ଆସିଲେ।
ତେନ ଵାକ୍ଯେ କୃତେସମ୍ଯକ୍ପ୍ରତିଵାକ୍ଯେ ତଥା ହୃତେ। ଉପାଯୋଽଯଂମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ନୈଷଧାନଯନେ ତଵ
ସେ ମୋର କଥା କହି, ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ମିଳିଲାପରେ, ମୁଁ ଏହି ଉପାୟକୁ ଦେଖିଲି— ନିଷଧ ରାଜା ତୁମକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ।