ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵାପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଚ ମୁଖଂ ତତଃ। ମିଥୁନଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ କେଶିନ୍ଯା ସହ ଭାରତ୍
ତିନି ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୁହଁ ଧୋଇଲେ। ପରେ ସେ, ମାଳିନୀ ସହିତ ଦୁଇ ଝିଅକୁ ପଠାଇଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସେନାଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସମଭିଜ୍ଞାଯ ବାହୁକଃ। ଅଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ତଦା ରାଜା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାଙ୍କମାନଯତ୍
ବାହୁକ, ଇନ୍ଦ୍ରସେନା ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ ଚିହ୍ନି, ତୁରନ୍ତ ଏଗିଯାଇ, ଦୁଇଝଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗୋଦରେ ବସାଇଲେ।
ବାହୁକସ୍ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ସୁତୌ ସୁରସୁତୋପମୌ। ଭୃଶଂ ଦୁଃଖପରୀତାତ୍ମା ସୁସ୍ଵରଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ବାହୁକ, ଦେବସନ୍ତାନ ସମାନ ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ।
ନୈଷଧୋ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତୁ ଵିକାରମସକୃତ୍ତଦା। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ସହସା ପୁତ୍ରୌ କେଶିନୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ନିଷଧ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତା ପୁନିପୁନି ଦେଖାଇ, ହଠାତ୍ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମାଳିନୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଇଦଂ ଚ ମଦୃଶଂ ଭଦ୍ରେ ମିଥୁନଂ ମମ ପୁତ୍ରଯୋଃ। ଅତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସହସା ବାଷ୍ପମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଵାନହମ୍
ଭଲ ଝିଅ, ଏହି ଦୁଇ ଝିଅ ମୋର ଝିଅମାନେ ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି। ଏମିତି ହଠାତ୍ ଦେଖି, ମୋ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଗଲା।
ବହୁଶଃ ସଂପତନ୍ତୀଂ ତ୍ଵାଂ ଜନଃ ଶଙ୍କେତ ଦୋଷତଃ। ଵଯଂଚ ଦେଶାତିଥଯୋ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରେ ଯଥାସୁଖମ୍
ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ଆସିଯିବାରୁ ଲୋକେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି। ଆମେ ଏଠାରେ ଅତିଥି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ, ଭଲ ଝିଅ।
ସର୍ଵଂ ଵିକାରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଆଗତ୍ଯ କେଶିନୀ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦମଯନ୍ତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି, ମାଳିନୀ ତୁରନ୍ତ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତତୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ କେଶିନୀମ୍। ମାତୁଃ ସକାଶଂ ଦୁଃଖାର୍ତା ନଲଶଙ୍କାସମୁତ୍ସୁକା
ତାପରେ ଦମୟନ୍ତୀ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଆ, ବାହୁକ ନଳ ହେବେ ବୋଲି ସନ୍ଦେହରେ, ମାଳିନୀଙ୍କୁ ପୁଣି ମାଆଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ପରୀକ୍ଷିତୋ ମେ ବହୁଶୋ ବାହୁକୋ ନଲଶଙ୍କଯା। ରୂପେ ମେ ସଂଶଯସ୍ତ୍ଵେକଃ ସ୍ଵଯମିଚ୍ଛମି ଵେଦିତୁମ୍
ମୁଁ ବାହୁକଙ୍କୁ ନଳ ବୋଲି ଅନେକଥର ପରୀକ୍ଷା କରିଛି। କେବଳ ତାଙ୍କ ରୂପ ନେଇ ମୋର ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ନିଜେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ସ ଵା ପ୍ରଵେଶ୍ଯତାଂ ମାତର୍ମାଂ ଵାଽନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି। ଵିଦିତଂ ଵାଽଥଵାଽଜ୍ଞାତଂ ପିତୁର୍ମେ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍
ମା, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ, କିମ୍ବା ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ। ସେ ଜଣା ହେଉନ୍ କି ଅଜଣା, ଏହା ବାପାଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଛାଡ଼।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦର୍ଭ୍ଯା ସା ଦେଵୀ ଭୀମମବ୍ରଵୀତ୍। ଦୁହିତୁସ୍ତମଭିପ୍ରାଯମନ୍ଵଜାନାତ୍ସ ପାର୍ଥିଵଃ
ବୈଦର୍ଭୀ ଏମିତି କହିବା ପରେ, ରାଣୀ ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଝିଅର ଇଚ୍ଛା ବୁଝିପାରିଲେ।
ସା ଚୈ ପିତ୍ରାଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ମାତ୍ରା ଚ ଭରତର୍ଷଭ। `ତଯୋର୍ନିଯୋଗାତ୍କୌରଵ୍ଯ କେଶିନୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦମୟନ୍ତୀ ମାଳିନୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ କେଶିନି ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂବାହୁକଂ ପିତୃଶାସନାତ୍। ଆନଯସ୍ଵ ଯଥା ମାତା ତ୍ଵଂ ତଥା କୁରୁ ମେ ପ୍ରିଯମ୍
ମାଳିନୀ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ବାହୁକଙ୍କୁ ନେଇଆଅ, ଏହା ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ। ମାଆଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କର, ଏହା ମୋତେ ଖୁସି କରିବ।
ଗତ୍ଵା ତୁ କେଶିନୀ ଶିଘ୍ରଂ ବାହୁକଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଭୀମସ୍ଯ ଶାସନାତ୍ସୂତାଗତାହଂ ଵିଦ୍ଧି ବାହୁକ
ମାଳିନୀ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ବାହୁକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭୀମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଏହା ଜାଣ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯତାଂ ରାଜଵେଶ୍ମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଭରତର୍ଷଭ। ବାହୁକସ୍ତୁ ଚିରଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା କେଶିନ୍ଯା ସହ ଭାରତ। ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାବାହୁର୍ଦମଯନ୍ତୀନିଵେଶନମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଦେଉଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ କହିବା ପରେ, ବାହୁକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭାବିବା ପରେ, କେଶିନୀ ସହିତ ଏକାଠି ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ନଲଂ ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ଯତ୍ରତସ୍ଯାଃ ପ୍ରତିଶ୍ରଯଃ
ସେ ନଳଙ୍କୁ ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଅଶ୍ରୟ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଗଲେ ।
ତାଂ ସ୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସହସା ଦମଯନ୍ତୀଂ ନଲୋ ନୃପଃ। ଆଵିଷ୍ଟଃ ଶୋକଦୁଃଖାଭ୍ଯାଂ ବଭୂଵାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତଃ
ଡମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଅଚନାକ ଦେଖିବା ସହିତ, ରାଜା ନଳ ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା ।
ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତଥାଯୁକ୍ତଂ ଦମଯନ୍ତୀ ନଲଂ ତଦା। ତୀଵ୍ରଶୋକସମାଵିଷ୍ଟା ବଭୂଵ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ନଳଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଡମୟନ୍ତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ, ଭୟଙ୍କର ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ।
ତତଃ କାଷାଯଵସନା ଜଟିଲା ମଲପଙ୍କିନୀ। ଦମଯନ୍ତୀ ମହାରାଜ ବାହୁକଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, କାଷାୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଜଟା ଓ ମଲିନ ଦେହ ଥିବା ଡମୟନ୍ତୀ, ମହାରାଜ, ବାହୁକଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ।
ପୂର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା କଶ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ନାମ ବାହୁକ। ସୁପ୍ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯଵିପିନେ ଗତୋ ଯଃ ପୁରୁଷଃ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍
ବାହୁକ, ତୁମେ ଏକଥିରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ନାମକ ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜଣେ ମହିଳାକୁ ସୁତାଇ ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ ।
ଅନାଗସଂ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵିଜନେ ଶ୍ରମମୋହିତାମ୍। ଅପହାଯ ତୁ କୋ ଗଚ୍ଚେତ୍ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକମୃତେନଲମ୍
ଏକା ଜାଗାରେ ନିର୍ଦୋଷ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭ୍ରମିତ ଥିବାବେଳେ, କିଏ ଛାଡି ଚାଲିଯିବେ, ଯଦି ସେ ନିଜ ମହିମା ଓ ଗୁଣ ହରାଇନଥିବେ ?
କିମୁ ତସ୍ଯ ମଯା ବାଲ୍ଯାଦପରାଦ୍ଧଂ ମହୀପତେଃ। ଯୋ ମାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵିପିନେ ଗତଵାନ୍ନିଦ୍ରଯାଽର୍ଦିତାମ୍
ମୁଁ ଯୁବାବେଳେ କଣ ଅପରାଧ କରିଥିଲି, ଯେଉଁ ରାଜା ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାଡି ଦେଲେ, ମୁଁ ନିଦ୍ରାରେ ଅପହୃତ ହେଇଥିଲି ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵାନପାହାଯ ଵୃତୋ ଯଃ ସ ପୁରା ମଯା। ଅନୁଵ୍ରତାମଭିମତାଂ ପୁତ୍ରିଣୀଂ ତ୍ଯକ୍ତଵାନ୍କଥମ୍
ଯେଉଁ ପୁରୁଷକୁ ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଚୟନ କରିଥିଲି, ଯେଉଁଠି ସେ ମୋତେ ଚାହିଁଥିଲେ, ମୋ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ପିତା ହେଲେ, ସେ କିପରି ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ?
ଅଗ୍ନୌ ପାଣିଗୃହୀତା ଚ ହଂସାନାଂ ଵଚନେ ସ୍ଥିତାମ୍। ଭରିଷ୍ଯାମୀତି ସତ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ କ୍ଵ ତଦ୍ଗତମ୍
ଅଗ୍ନିରେ ମୋ ହାତ ଧରି, ହଂସମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ରକ୍ଷି, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ପାଳିବି' ଭାବରେ ଏକ ସତ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ — ସେ ସତ୍ୟ କେଉଁଠି ଗଲା ?
ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯାସ୍ତୁ ସର୍ଵମେତଦରିଦମ। ଶୋକଜଂ ଵାରିନେତ୍ରାଭ୍ଯାମସୁଖଂ ପ୍ରାସ୍ରଵଦ୍ବହୁ
ଡମୟନ୍ତୀ ଏହି ସବୁ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅଶ୍ରୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଝରିଲା ।
ଅତୀଵ କୃଷ୍ଣତାରାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ତାନ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଜଲଂତୁ ତତ୍। ପରିସ୍ରଵନ୍ନଲୋ ରାଜା ଶୋକାର୍ତଇଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ ଏହି ଅତି କଳା ଓ ରକ୍ତ ଆଖିରୁ ଜଳ ବହିଲା; ରାଜା ନଳ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଏପରି କହିଲେ:
ନଲୋଽହଂ ଵିପୁଲଶ୍ରୋଣି ତ୍ଵାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯତୋ ଗତଃ। ଆଵିଷ୍ଟଃ କଲିନା ଭଦ୍ରେ ତେନ ମୋହଵଶଂ ଗତଃ
ମୁଁ ନଳ, ବିଶାଳ କଟି ଥିବା ତୁମକୁ ଛାଡି ଚାଲିଯିଥିଲି, କାରଣ କଳି ମୋତେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିଲା, ଏହିପରି ମୁଁ ଭ୍ରମରେ ପଡିଥିଲି ।
ମମ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରନଷ୍ଟଂ ଯନ୍ନାହଂ ତତ୍କୃତଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍। କଲିନା ତତ୍କୃତଂ ଭୀରୁ ଯଚ୍ଚ ତ୍ଵାମହମତ୍ଯଜମ୍
ମୋ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଗଲା, ଏହା ମୋ ଦ୍ୱାରା ହୋଇନଥିଲା; କଳି ଏହା କରିଥିଲା, ଭୟଭୀତ ତୁମେ, ଏବଂ ସେ ମୋତେ ତୁମକୁ ଛାଡିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା ।
ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଧର୍ମକୃଚ୍ଛ୍ରେ ତୁ ଶାପେନାଭିହତଃ ପୁରା। ଵନସ୍ଥଯା ଦୁଃଖିତଯା ଶୋଚନ୍ତ୍ଯା ମାଂଦିଵାନିଶମ୍
ତୁମେ ଧର୍ମର କଷ୍ଟ ଓ ଶାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖରେ ମୋ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିଲା —
ସ ମଚ୍ଛରୀରେ ତ୍ଵଚ୍ଛାପାଦ୍ଦହ୍ଯମାନୋଽଵସତ୍କଲିଃ। ତ୍ଵଚ୍ଛାପଦଗ୍ଧଃ ସତତଂ ସୋଽଗ୍ନାଵଗ୍ନିରିଵାହିତଃ
ତୁମ ଶାପରେ ମୋ ଶରୀରରେ କଳି ଜଳିଥିଲା; ତୁମ ଶାପରେ ତାଙ୍କୁ ସଦା ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲା, ଅଗ୍ନିରେ ଅଗ୍ନି ପଡିଥିବା ପରି ।