ଯଦା ଚ କିଂଚିତ୍କୁର୍ଯାତ୍ସ କାରଣଂ ତତ୍ର ଭାମିନି। ତତ୍ରସଂଚେଷ୍ଟମାନସ୍ଯ ସଂଲକ୍ଷେଥା ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସେ କେବେ କିଛି କରିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କାହିଁକି କରୁଛନ୍ତି ତାହା ଧ୍ୟାନ ଦେଖ। ସେ ଯେପରି କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ଭଲଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର।
ନ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରତିବନ୍ଧେନ ଦେଯୋଽଗ୍ନିରପି କେଶିନି। ଯାଚତେ ନ ଜଲଂ ଦେଯଂ ସକୃଚ୍ଚାତ୍ଵରମାଣଯା। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯତ୍ଵଂ ଚରିତଂ ମେ ନିଵେଦଯ
କେଶିନୀ, ସେ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଦେବା ନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ପାଣି ଦେବା ନାହିଁ। ଏସବୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ମୋତେ ଖବର ଦେବୁ।
ନିମିତ୍ତଂ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ବାହୁକେ ଦୈଵମାନୁଷମ୍। ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ପଶ୍ଯେଥାସ୍ତଚ୍ଚାଖ୍ଯେଯଂ ତ୍ଵଯା ମମ
ବାହୁକଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମେ ଯେଉଁ କୌଣସି ଦେବୀୟ କିମ୍ବା ମାନବୀୟ ଚିହ୍ନ ଦେଖିବ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିବ, ସେସବୁ ମୋତେ କହିବୁ।
ଦମଯନ୍ତ୍ଯୈଵମୁକ୍ତା ସା ଜଗାମାଥ ଚ କେଶିନୀ। ନିଶାମ୍ଯାଥ ହଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଲିଙ୍ଗାନି ପୁନରାଗମତ୍
ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଏପରି କହିବା ପରେ, କେଶିନୀ ଯାଇ, ଘୋଡ଼ାଯଜ୍ଞର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦେଖି, ପୁଣି ଫେରିଆସିଲେ।
ସା ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଦମଯନ୍ତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ନିମିତ୍ତଂ ଯତ୍ତଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ବାହୁକେ ଦିଵ୍ଯମାନୁଷମ୍
ସେ ସବୁଠିକ୍ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ; ବାହୁକଙ୍କୁ ନେଇ ଦେଖିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବୀୟ ଓ ମାନବୀୟ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ କହିଦେଲେ।
ଦୃଢଂ ଶୁଚ୍ଯପଦାନୋସୌ ନ ମଯା ମାନୁଷଃ କ୍ଵଚିତ୍। ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଃ ଶ୍ରୁତୋ ଵାଽପି ଦମଯନ୍ତି ତଥାଵିଧଃ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣରେ; ଏପରି ମଣିଷକୁ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ, ନାହିଁ ଶୁଣିଛି, ହେ ଦମୟନ୍ତୀ।
ହ୍ରସ୍ଵମାସାଦ୍ଯ ତୁ ଦ୍ଵାରଂ ନାସୌ ଵିନମତେ କ୍ଵଚିତ୍। ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଥାସଙ୍ଗମୁତ୍ସର୍ପତି ଯଥାସୁଖମ୍। ସଂକଟେଽପ୍ଯସ୍ଯ ସୁମହଦ୍ଵିଵରଂ ଜାଯତେଽଧିକମ୍
ସେ ଯେତେବେଳେ ସଂକୁଚିତ ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି, କେବେ ମୁଣ୍ଡ ନମାନ୍ତି ନାହିଁ; ତଥାପି ସେ ଯେପରି ଚାଲନ୍ତି, ସହଜରେ ଓ ସୁବିଧାରେ ପାର୍ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଭିତରେ ଥିବା ସଂକଟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଆକାଶ ହୋଇଯାଏ।
ଋତୁପର୍ଣସ୍ଯ ଚାର୍ଥାଯ ଭୋଜନୀଯମନେକଶଃ। ଋତୁପର୍ଣସ୍ଯ ଚାର୍ଥାଯ ଭୋଜନୀଯମନେକଶଃ। ପ୍ରେଷିତଂ ତତ୍ରରାଜ୍ଞା ତୁ ମାଂସଂ ବହୁ ଚ ପାଶଵମ୍
ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକଥର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ; ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବହୁତ ମାଂସ ଓ ପଶୁମାଂସ ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଏ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରକ୍ଷାଲନାର୍ଥାଯ କୁମ୍ଭାସ୍ତତ୍ରୋପକଲ୍ପିତାଃ। ତେ ତେନାଵେକ୍ଷିତାଃ କୁମ୍ଭାଃ ପୂର୍ଣା ଏଵାଭଵଂସ୍ତତଃ
ତାଙ୍କର ହାତମୁହଁ ଧୋଇବା ପାଇଁ ତାଳପତ୍ର ଓ ଜଳପାତ୍ର ରଖାଯାଇଛି; ସେ ଯେତେବେଳେ ଦେଖନ୍ତି, ସେସବୁ ପାତ୍ର ତୁରନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ତତଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ କୃତ୍ଵା ସମଧିଶ୍ରିତ୍ଯ ବାହୁକଃ। ତୃଣମୁଷ୍ଟିଂ ସମାଦାଯ ସଵିତୁସ୍ତଂ ସମାଦଧତ୍
ତାପରେ, ହାତମୁହଁ ଧୋଇ, ବାହୁକ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଏକ ତୁଳସୀ କିମ୍ବା ତରଘାସ ନେଇ, ସବିତୃଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।
ଅଥ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତସ୍ତତ୍ର ସହସା ହଵ୍ଯଵାହନଃ। ତଦଦ୍ଭୁତତମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତାଽମିହାଗତା
ଏହିପରି ହେବା ସହସା ଅଗ୍ନି ଦେଉଳି ଜ୍ୱଳିଉଠେ; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ଅନ୍ଯଚ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ସୁମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଲକ୍ଷିତଂ ମଯା। ଯଦଗ୍ନିମପି ସଂସ୍ପୃଶ୍ଯ ନୈଵାସୌ ଦହ୍ଯତେ ଶୁଭେ
ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଛି—ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶୁଭେ, କେବେ ଜଳିନାହାନ୍ତି।
ଛନ୍ଦେନ ଚୋଦକଂ ତସ୍ଯ ଵହତ୍ଯାଵର୍ଜିତଂ ଦ୍ରୁତମ୍। ଅତୀଵ ଚାନ୍ଯତ୍ସୁମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟଵତ୍ଯହମ୍
ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ପାଣି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଯାଏ, ଯେପରି ସେ ଚାହାନ୍ତି। ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଛି।
ଯତ୍ସ ପୁଷ୍ପାଣ୍ଯୁପାଦାଯ ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ମମୃଦେ ଶନୈଃ। ମୃଦ୍ଯମାନାନି ପାଣିଭ୍ଯାଂ ତେନ ପୁଷ୍ପାଣି ନାନ୍ଯଥା। ଭୂଯ ଏଵ ସୁଗନ୍ଧୀନି ହୃପିତାନି ଭଵନ୍ତି ହି
ସେ ଫୁଲ ନେଇ, ହସ୍ତଦ୍ୱୟରେ ହଳୁକ ଘସିଲେ, ସେଠାରେ ଫୁଲ ମୁଝିଯାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଅଧିକ ସୁଗନ୍ଧି ଓ ତରଳ ହୋଇଯାଏ।
ଏତାନ୍ଯଦ୍ଭୁତକଲ୍ପାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽହଂ ଭୃଶଵିସ୍ମିତା। ଚେଷ୍ଟିତାନି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ବାହୁକସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ବାହୁକଙ୍କ ଏହି ସମସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ହେ ବିଶାଳନୟନୀ, ମୁଁ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍। ଅମନ୍ଯତ ନଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କର୍ମଚେଷ୍ଟାଭିସୂଚିତମ୍
ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକଙ୍କ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ଦମୟନ୍ତୀ ଭାବିଲେ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନଳଙ୍କୁ ମିଳିଗଲି।
ସା ଶଙ୍କମାନା ଭର୍ତାରଂ ନଲଂ ବାହୁକରୂପିଣମ୍। କେଶିନୀଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ରୁଦନ୍ତୀ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ସେ, ନଳଙ୍କୁ ବାହୁକ ରୂପରେ ଦେଖି ସନ୍ଦେହ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଗଲା। ସେ ମୃଦୁ କଥାରେ ମାଳିନୀଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
ପୁନର୍ଗଚ୍ଛ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ଯ ବାହୁକସ୍ଯୋପସଂସ୍କୃତମ୍। ମହାନସାଚ୍ଛ୍ରିତଂ ମାଂସମାନଯସ୍ଵେହ ଭାମିନି
ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ପୁଣିଏଥିରେ ଯାଅ। ରସୋଇଘରରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ଅସାବଧାନ ବାହୁକ ପାଇଁ ଯେ ମାଂସ ରନ୍ଧାଯାଇଛି, ସେଠାରୁ ମାଂସ ଏଠାକୁ ଆଣ।
ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାବାହୁକେ ଵ୍ଯଗ୍ରେ ତନ୍ମାଂସମପକୃଷ୍ଯ ଚ। ଅତ୍ଯୁଷ୍ଣମେଵ ତ୍ଵରିତା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପ୍ରିଯକାରିଣୀ। ଦମଯନ୍ତ୍ଯୈ ତତଃ ପ୍ରାଦାତ୍କେଶିନୀ କୁରୁନନ୍ଦନ
ମାଳିନୀ ବାହୁକଙ୍କୁ ବ୍ୟସ୍ତ ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ଗରମ ମାଂସ ଉଠାଇ ଦେଲେ। ସେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏହା ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସାଽଶିତା ନଲସିଦ୍ଧସ୍ ମାଂସସ୍ଯ ବହୁଶଃ ପୁରା। ପ୍ରାଶ୍ଯ ମତ୍ଵା ନଲଂ ସୂତଂ ପ୍ରାକ୍ରୋଶଦ୍ଭୃଶଦୁଃଖିତା
ଏହା ପୂର୍ବରୁ ନଳଙ୍କ ରନ୍ଧା ମାଂସ ବହୁବାର ଖାଇଥିବା ଦମୟନ୍ତୀ, ଏହି ମାଂସ ଚଖି, ସୁତାକୁ ନଳ ବୋଲି ଭାବି, ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ।
ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵାପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଚ ମୁଖଂ ତତଃ। ମିଥୁନଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ କେଶିନ୍ଯା ସହ ଭାରତ୍
ତିନି ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୁହଁ ଧୋଇଲେ। ପରେ ସେ, ମାଳିନୀ ସହିତ ଦୁଇ ଝିଅକୁ ପଠାଇଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସେନାଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସମଭିଜ୍ଞାଯ ବାହୁକଃ। ଅଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ତଦା ରାଜା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାଙ୍କମାନଯତ୍
ବାହୁକ, ଇନ୍ଦ୍ରସେନା ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ ଚିହ୍ନି, ତୁରନ୍ତ ଏଗିଯାଇ, ଦୁଇଝଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗୋଦରେ ବସାଇଲେ।
ବାହୁକସ୍ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ସୁତୌ ସୁରସୁତୋପମୌ। ଭୃଶଂ ଦୁଃଖପରୀତାତ୍ମା ସୁସ୍ଵରଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ବାହୁକ, ଦେବସନ୍ତାନ ସମାନ ଦୁଇ ଝିଅକୁ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ।
ନୈଷଧୋ ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତୁ ଵିକାରମସକୃତ୍ତଦା। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ସହସା ପୁତ୍ରୌ କେଶିନୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ନିଷଧ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତା ପୁନିପୁନି ଦେଖାଇ, ହଠାତ୍ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମାଳିନୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଇଦଂ ଚ ମଦୃଶଂ ଭଦ୍ରେ ମିଥୁନଂ ମମ ପୁତ୍ରଯୋଃ। ଅତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସହସା ବାଷ୍ପମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଵାନହମ୍
ଭଲ ଝିଅ, ଏହି ଦୁଇ ଝିଅ ମୋର ଝିଅମାନେ ପରି ଲାଗୁଛନ୍ତି। ଏମିତି ହଠାତ୍ ଦେଖି, ମୋ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଗଲା।
ବହୁଶଃ ସଂପତନ୍ତୀଂ ତ୍ଵାଂ ଜନଃ ଶଙ୍କେତ ଦୋଷତଃ। ଵଯଂଚ ଦେଶାତିଥଯୋ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରେ ଯଥାସୁଖମ୍
ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ଆସିଯିବାରୁ ଲୋକେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି। ଆମେ ଏଠାରେ ଅତିଥି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ, ଭଲ ଝିଅ।
ସର୍ଵଂ ଵିକାରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଆଗତ୍ଯ କେଶିନୀ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦମଯନ୍ତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖି, ମାଳିନୀ ତୁରନ୍ତ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତତୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରେଷଯାମାସ କେଶିନୀମ୍। ମାତୁଃ ସକାଶଂ ଦୁଃଖାର୍ତା ନଲଶଙ୍କାସମୁତ୍ସୁକା
ତାପରେ ଦମୟନ୍ତୀ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଆ, ବାହୁକ ନଳ ହେବେ ବୋଲି ସନ୍ଦେହରେ, ମାଳିନୀଙ୍କୁ ପୁଣି ମାଆଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ପରୀକ୍ଷିତୋ ମେ ବହୁଶୋ ବାହୁକୋ ନଲଶଙ୍କଯା। ରୂପେ ମେ ସଂଶଯସ୍ତ୍ଵେକଃ ସ୍ଵଯମିଚ୍ଛମି ଵେଦିତୁମ୍
ମୁଁ ବାହୁକଙ୍କୁ ନଳ ବୋଲି ଅନେକଥର ପରୀକ୍ଷା କରିଛି। କେବଳ ତାଙ୍କ ରୂପ ନେଇ ମୋର ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ନିଜେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ସ ଵା ପ୍ରଵେଶ୍ଯତାଂ ମାତର୍ମାଂ ଵାଽନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି। ଵିଦିତଂ ଵାଽଥଵାଽଜ୍ଞାତଂ ପିତୁର୍ମେ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍
ମା, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ, କିମ୍ବା ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ। ସେ ଜଣା ହେଉନ୍ କି ଅଜଣା, ଏହା ବାପାଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଛାଡ଼।