ମଯା ନିଵର୍ତିତା ବୁଦ୍ଧିର୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାତ୍ପିତାମହାଃ। କରିଷ୍ଯେ ଵଃ ପ୍ରିଯଂ କାମଂ ନିଵେକ୍ଷ୍ଯେଽହମସଂଶଯମ୍
ପିତାମହମାନେ, ମୋ ମନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିବାହରୁ ଦୂର ରହିଥିଲା । ଏବେ ଆପଣମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ କରିବି ।
ସନାମ୍ନୀଂ ଯଦ୍ଯହଂ କନ୍ଯାମୁପଲପ୍ସ୍ଯେ କଦାଚନ। ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ଯା କାଚିଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯଵତ୍ସ୍ଵଯମୁଦ୍ଯତା
ଯଦି କେବେ ମୋ ନାମ ଥିବା କୌଣସି କନ୍ୟା ନିଜେ ଆଗକୁ ଆସିବ, ଭିକ୍ଷା ପରି ନିଜେ ଦେବାକୁ ଚାହିଁବା—
ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତା ତାମସ୍ମି ନ ଭରେଯଂ ଚ ଯାମହମ୍। ଏଵଂଵିଧମହଂ କୁର୍ଯାଂ ନିଵେଶଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ଯଦି। ଅନ୍ଯଥା ନ କରିଷ୍ଯେଽହଂ ସତ୍ଯମେତତ୍ପିତାମହାଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇବି ନାହିଁ । ଏପରି ଅବସ୍ଥା ହେଲେ, ବିବାହ କରିବି; ନାହିଁ ହେଲେ, କରିବି ନାହିଁ — ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ପିତାମହମାନେ ।
ତତ୍ର ଚୋତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଭଵତାଂ ତାରଣାଯ ଵୈ। ଶାଶ୍ଵତାଶ୍ଚାଵ୍ଯଯାଶ୍ଚୈଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ପିତରୋ ମମ
ଏହି ବିବାହରୁ ଏକ ପିଲା ଜନ୍ମ ନେବ, ଯେ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବ । ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ସଦା ଅବିନାଶୀ ଓ ଅପରିଣାମୀ ରହନ୍ତୁ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସ ପିତୄଂଶ୍ଚଚାର ପୃଥିଵୀ ମୁନିଃ। ନ ଚ ସ୍ମ ଲଭତେ ଭାର୍ଯାଂ ଵୃଦ୍ଧୋଽଯମିତି ଶାନକ
ଏପରି କହି, ସେ ମୁନି ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଛାଡି ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ, ଶାଉନକ, ସେ ବୟସ୍କ ହୋଇଥିବାରୁ ବିବାହ ପାଇଲେ ନାହିଁ ।
ଯଦା ନିର୍ଵେଦମାପନ୍ନଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚୋଦିସ୍ତଥା। ତଦାଽରଣ୍ଯଂ ସ ଗତ୍ଵୋଚ୍ଚୈଶ୍ଚୁକ୍ରୋଶ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଇବାରେ ସେ ନିରାଶ ହେଲେ, ତେବେ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ବଡ଼ ଆବାଜରେ କାନ୍ଦିଲେ ।
ସତ୍ଵରଣ୍ଯଗତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପିତୄଣା ହିତକାମ୍ଯଯା। ଉଵାଚ କନ୍ଯାଂ ଯାଚାମି ତିସ୍ରୋ ଵାଚଃ ଶନୈରିମାଃ
ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ତିନିଥର ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ — 'ମୁଁ ଏକ କନ୍ୟା ଚାହୁଁଛି' ।
ଯାନି ଭୂତାନି ସନ୍ତୀହ ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ। ଅନ୍ତର୍ହିତାନି ଵା ଯାନି ତାନି ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମେ ଵଚଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି — ଥିବା ଓ ଚଳିଥିବା, ଏବଂ ଲୁଚିଥିବା ମଧ୍ୟ — ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଉଗ୍ରେ ତପସି ଵର୍ତନ୍ତଂ ପିତରଶ୍ଚୋଦଯନ୍ତି ମାମ୍। ନିଵିଶସ୍ଵେତି ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ସନ୍ତାନସ୍ଯ ଚିକୀର୍ଷଯା
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ବଂଶ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ କରି, 'ଘରେ ପ୍ରବେଶ କର' ବୋଲି ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ।
ନିଵେଶାଯାଖିଲାଂ ଭୂମିଂ କନ୍ଯାଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଚରାମି ଭୋଃ। ଦରିଦ୍ରୋ ଦୁଃଖଶୀଲଶ୍ଚ ପିତୃଭିଃ ସନ୍ନିଯୋଜିତଃ
ଘରେ ବସିବା ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି କନ୍ୟା ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଛି। ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ଏହା ସବୁ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ।
ଯସ୍ଯ କନ୍ଯାଽସ୍ତି ଭୂତସ୍ଯ ଯେ ମଯେହ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ତେ ମେ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତୁ ଚରତଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟ କନ୍ୟା ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ସେମାନେ ମୋତେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଅଛି, ଏହି କନ୍ୟା ଦେଉନ୍ତୁ।
ମମ କନ୍ଯା ସନାମ୍ନୀ ଯା ଭୈକ୍ଷ୍ଯଵଚ୍ଚୋଦିତା ଭଵେତ୍। ଭରେଯଂ ଚୈଵ ଯାଂ ନାହଂ ତାଂ ମେ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତ
ଯେଉଁ କନ୍ୟାକୁ ମୋର ନାମରେ ଭିକ୍ଷା ପରି ଦେଉଛନ୍ତି ଓ ଯାହାକୁ ମୁଁ ପାଳନ କରିପାରିବି, ସେହି କନ୍ୟାକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତେ ପନ୍ନଗା ଯେ ଵୈ ଜରତ୍କାରୌ ସମାହିତାଃ। ତାମାଦାଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ତେ ଵାସୁକେଃ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯନ୍
ତାପରେ ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ବାସୁକିଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଲେ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ତାଂ କନ୍ଯାଂ ସମଲଙ୍କୃତାମ୍। ପ୍ରଗୃହ୍ଯାରଣ୍ଯମଗମତ୍ସମୀପଂ ତସ୍ଯ ପନ୍ନଗଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସର୍ପମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବାସୁକି ସେହି ଶୃଙ୍ଗାରିତ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ତାଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଵତ୍କନ୍ଯାଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମୈ ମହାତ୍ମନେ। ନାଗେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାସୁକିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ ସ ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣତ
ସେଠାରେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବାସୁକି ସେହି କନ୍ୟାକୁ ଭିକ୍ଷା ପରି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
ଅସନାମେତି ଵୈ ମତ୍ଵା ଭରଣେ ଚାଵିଚାରିତେ। ମୋକ୍ଷଭାଵେ ସ୍ଥିତଶ୍ଚାପି ମନ୍ଦୀଭୂତଃ ପରିଗ୍ରହେ
ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ଏହାକୁ ପାଳନ କରିପାରିବି ନାହିଁ', ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ, ତ୍ୟାଗରେ ମନ ଲଗାଇ, ବିବାହ ପ୍ରତି ଅନାଗ୍ରହୀ ହେଲେ।
ତତୋ ନାମ ସ କନ୍ଯାଯାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଵାସୁକିଂ ଭରଣଂ ଚାସ୍ଯା ନ କୁର୍ଯାମିତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ତାପରେ, ଭୃଗୁବଂଶଜ, ସେ କନ୍ୟାର ନାମ ପଚାରିଲେ ଏବଂ ବାସୁକିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ନେବିନାହିଁ।'
ଵାସୁକିସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଜରତ୍କାରୁମୃଷିଂ ତଦା। ସନାମ୍ନୀ ତଵ କନ୍ଯେଯଂ ସ୍ଵସା ମେ ତପସାନ୍ଵିତା
ତେବେ ବାସୁକି ଜରତ୍କାରୁ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କନ୍ୟା ତୁମ ନାମରେ, ମୋ ଭଉଣୀ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ।'
ଭରିଷ୍ଯାମି ଚ ତେ ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛେମାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ରକ୍ଷଣଂ ଚ କରିଷ୍ଯେଽସ୍ଯାଃ ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ତପୋଧନ। ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଚୈଷା ମଯା ମୁନିଵରୋତ୍ତମ
'ମୁଁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଳିବି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି, ତପସ୍ୟାଧନ। ତୁମ ପାଇଁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ନ ଭରିଷ୍ଯେଽହମେତାଂ ଵୈ ଏଷ ମେ ସମଯଃ କୃତଃ। ଅପ୍ରିଯଂ ଚ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କୃତେ ଚୈନାଂ ତ୍ଯଜାମ୍ଯହମ୍
'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଳିବିନାହିଁ, ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ଏବଂ କେବେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗିଦେବି।'
ପ୍ରତିଶ୍ରୁତେ ତୁ ନାଗେନ ଭରିଷ୍ଯେ ଭଗିନୀମିତି। ଜରତ୍କାରୁସ୍ତଦା ଵେଶ୍ମ ଭୁଜଗସ୍ଯ ଜଗାମ ହ
ସର୍ପ ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ ମୋ ଭଉଣୀକୁ ପାଳିବି' ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ, ତେବେ ଜରତ୍କାରୁ ସର୍ପଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତପୋଵୃଦ୍ଧୋ ମହାଵ୍ରତଃ। ଜଗ୍ରାହ ପାଣିଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିଧିମନ୍ତ୍ରପୁରସ୍କୃତମ୍
ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ, ବିଧିମତ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ।
ତତୋ ଵାସଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସଂମତମ୍। ଜଗାମ ଭାର୍ଯାମ ଦାଯ ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ
ତାପରେ, ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଇ, ସେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମନପସନ୍ଦ ସୁନ୍ଦର ଘରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଶଯନଂ ତତ୍ର ସଂକ୍ଲୃପ୍ତଂ ସ୍ପର୍ଧ୍ଯାସ୍ତରଣସଂଵୃତମ୍। ତତ୍ର ଭାର୍ଯାସହାଯୋ ଵୈ ଜରତ୍କାରୁରୁଵାସ ହ
ସେଠାରେ ଏକ ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚଦର ଓ ଶଯ୍ୟାରେ ଢାକା। ସେଠାରେ ଜରତ୍କାରୁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବସିଲେ।
ସ ତତ୍ର ସମଯଂ ଚକ୍ରେ ଭାର୍ଯଯା ସହ ସତ୍ତମଃ। ଵିପ୍ରିଯଂ ମେ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଚ ଵାଚ୍ଯଂ କଦାଚନ
ସେଠାରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଏକ ଚୁକ୍ତି କଲେ: 'ମୋତେ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଏପରି କଥା କହିବ ନାହିଁ।'
ତ୍ଯଜେଯଂ ଵିପ୍ରିଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ କୃତେ ଵାସଂ ଚ ତେ ଗୃହେ। ଏତଦ୍ଗୃହାଣ ଵଚନଂ ମଯା ଯତ୍ସମୁଦୀରିତମ୍
'ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବା କିମ୍ବା କହିବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏବଂ ତୁମ ଘରକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି। ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ଏହି କଥା ଗ୍ରହଣ କର।'
ତତଃ ପରମସଂଵିଗ୍ନା ସ୍ଵସା ନାଗପତେସ୍ତଦା। ଅତିଦୁଃଖାନ୍ଵିତା ଵାକ୍ଯଂ ତମୁଵାଚୈଵମସ୍ତ୍ଵିତି
ତାପରେ ସାପରାଜାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଭରି ଗଲା, ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ସେ କହିଲା — 'ଯେପରି ହେଉ।'
ତଥୈଵ ସା ଚ ଭର୍ତାରଂ ଦୁଃଖଶୀଲମୁପଚାରତ୍। ଉପାଯୈଃ ଶ୍ଵେତକାକୀଯୈଃ ପ୍ରିଯକାମା ଯଶସ୍ଵିନୀ
ସେ ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ରହୁଥିବା ପତିଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ, ସ୍ନେହରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିତି ଲାଗି, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସେବା କରିଥିଲେ; ସେ ଯଶସ୍ବିନୀ ଥିଲେ।
ଋତୁକାଲେ ତତଃ ସ୍ନାତା କଦାଚିଦ୍ଵାସୁକେଃ ସ୍ଵସା। ଭର୍ତାରଂ ଵୈ ଯଥାନ୍ଯାଯମୁପତସ୍ଥେ ମହାମୁନିମ୍
ଯଥାସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ବାସୁକିଙ୍କର ଭଉଣୀ ଏକଦିନ ତାଙ୍କର ପତି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତତ୍ର ତସ୍ଯାଃ ସମଭଵଦ୍ଗର୍ଭୋ ଜ୍ଵଲନସନ୍ନିଭଃ। ଅତୀଵ ତେଜସା ଯୁକ୍ତୋ ଵୈଶ୍ଵାନରସମଦ୍ଯୁତିଃ
ସେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ବହୁତ ତେଜ ଥିଲା, ଆଗ୍ନିର ଅଭା ଦେଖାଉଥିଲା।