ତଂ ଭୀମଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପୂଜଯା ପରଯା ମୁଦା। ସ ତେନ ପୂଜିତୋ ରାଜ୍ଞା ଋତୁପର୍ଣୋ ନରାଧିପଃ
ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏଭଳି ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ।
ସ ତତ୍ର କୁଣ୍ଡିନେ ରମ୍ଯେ ଵସମାନୋ ମହୀପତିଃ। ନ ଚ କିଂଚିତ୍ତଦାଽପଶ୍ଯତ୍ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ସ ତୁ ରାଜ୍ଞା ସମାଗମ୍ଯ ଵିଦର୍ଭପତିନା ତଦା
ସେ ରାଜା କୁଣ୍ଡିନାର ଶୋଭାମୟ ନଗରରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ବାରମ୍ବାର ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପରେ ତିନି ଭିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ସହ ମିଶିଲେ।
କିଂ କାର୍ଯଂ ସ୍ଵାଗତଂ ତେଽସ୍ତୁ ରାଜ୍ଞା ପୃଷ୍ଟଃ ସ ଭାରତ। ନାଭିଜଜ୍ଞେ ସ ନୃପତିର୍ଦୁହିତ୍ରର୍ଥେ ସମାଗତମ୍
ଭୀମ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ତୁମର କି କାମ? ସ୍ବାଗତ,' ତେବେ ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଆସିବାର ମୂଳ କାରଣ ରାଜକୁମାରୀ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ଋତୁପର୍ଣୋପି ରାଜା ସ ଧୀମାନ୍ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରାଜାନଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ଵା ନ ସ୍ମ ପଶ୍ଯତି କଂଚନ
ସେ ଧୀର ଓ ସତ୍ୟବାନ ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ଏଠାରେ କୌଣସି ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ନୈଵ ସ୍ଵଯଂଵରକଥାଂ ନ ଚ ଵିପ୍ରସମାଗମମ୍। `ନ ଚାନ୍ଯଂ କଂଚିଦାରମ୍ଭଂ ସ୍ଵଯଂଵରଵିଧିଂ ପ୍ରତି
ସ୍ବୟଂବର ବିଷୟରେ କୌଣସି କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠା ହେବା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ସ୍ବୟଂବର ବିଧି ସମ୍ପର୍କରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵିଗଣଯଦ୍ରାଜା ମନସା କୋସଲାଧିପଃ। ଆଗତୋସ୍ମୀତ୍ଯୁଵାଚୈନଂ ଭଵନ୍ତମଭିଵାଦୁକଃ
ତାପରେ କୋଶଳ ରାଜା ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, 'ମୁଁ ଆସିଛି,' ବୋଲି ଭୀମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
ରାଜାପି ଚ ସ୍ମଯନ୍ଭୀମୋ ମନସା ସମଚିନ୍ତଯତ୍। ଅଧିକଂ ଯୋଜନଶତଂ ତସ୍ଯାଗମନକାରଣମ୍। ଗ୍ରାମାନ୍ବହୂନତିକ୍ରମ୍ଯ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଯଥାତଥମ୍
ଭୀମ ରାଜା ହସିଲେ ଏବଂ ମନରେ ଭାବିଲେ: 'ସେ ଏହି କାରଣରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଧିକ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିଛି; ଅନେକ ଗ୍ରାମ ଅଟିକ୍ରମ କରି, ଆଶା କରିଥିବା ଭଳି କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।'
ଅଲ୍ପକାର୍ଯଂ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ତସ୍ଯାଗମନକାରଣମ୍। ପଶ୍ଚାଦୁଦର୍କେ ଜ୍ଞାସ୍ଯାପ୍ରି କାରଣଂ ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ କ୍ଷୁଦ୍ର କାମ ବୋଲି କହାଯାଇଛି; ପରେ, ସମୟ ଆସିଲେ ଏହାର ସତ୍ୟ କାରଣ ଜଣାପଡିବ।
ନୈତଦେଵଂ ସ ନୃପତିସ୍ତଂ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍। ଵିଶ୍ରାମ୍ଯତାମିତ୍ଯୁଵାଚ କ୍ଲାନ୍ତୋସୀତି ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ରାଜା ଏଭଳି ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଯାଇବାକୁ ଦେଲେ, ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, 'ବିଶ୍ରାମ କର, ତୁମେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଇଛ।'
ସ ସତ୍କୃତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନ ପାର୍ଥିଵଃ। ରାଜପ୍ରେଷ୍ଯୈରନୁଗତୋ ଦିଷ୍ଟଂ ଵେଶ୍ମ ସମାଵିଶତ୍
ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଖୁସି ରାଜା ରାଜାଙ୍କ ଦୂତମାନେ ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଋତୁପର୍ଣେ ଗତେ ରାଜନ୍ଵାର୍ଷ୍ଣେଯସହିତେ ନୃପେ। ବାହୁକୋ ରଥମାଦାଯ ରଥଶାଲାମୁପାଗମତ୍
ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ନାୟକ ଯିବା ପରେ, ବାହୁକ ରଥକୁ ନେଇ ରଥଶାଳାକୁ ଗଲେ।
ସ ମୋଚଯିତ୍ଵା ତାନଶ୍ଵାନୁପଚର୍ଯ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ। ସ୍ଵଯଂ ଚୈତାନ୍ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍
ସେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଖୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦେଖଭାଲ କଲେ, ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସ କରି ରଥରେ ବସିଲେ।
ଦମଯନ୍ତ୍ଯପି ଶୋକାର୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାଗସ୍ଵରିଂ ନୃପମ୍। ସୂତପୁତ୍ରଂ ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ବାହୁକଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଭାଗସ୍ୱରୀ ରାଜା, ସୂତପୁତ୍ର, ବୃଷ୍ଣି ଓ ବାହୁକଙ୍କୁ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈଦର୍ଭୀ କସ୍ଯୈଷ ରଥନିଃସ୍ଵନଃ। ନଲସ୍ଯେଵ ମହାନାସୀନ୍ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ନୈଷଧମ୍
ବିଦର୍ଭର କନ୍ୟା ଭାବିଲେ, 'ଏହି ରଥର ଶବ୍ଦ କାହାର? ଏହି ଶବ୍ଦ ପୂର୍ବେ ନଳଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନଇଷଧ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।'
ଵାର୍ଷ୍ଣୋଯେନ ଭଵେନ୍ନୂନଂ ଵିଦ୍ଯା ସୈଵୋପଶିକ୍ଷିତା। ତେନାଦ୍ଯ ରଥନିର୍ଘୋଷୋ ନଲସ୍ଯେଵ ମହାନଭୂତ୍
'ନିଶ୍ଚୟ, ବୃଷ୍ଣି ଏହି ଦକ୍ଷତା ଶିଖିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଜି ରଥର ଗଞ୍ଜନ ନଳଙ୍କ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛି।'
କଆହୋସ୍ଵିଦୃତୁପର୍ଣୋଽପି ଯଥା ରାଜା ନଲସ୍ଯଥା। ଯଥାଽଯଂରଥନିର୍ଘୋଷୋ ନୈଷଧସ୍ଯେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
'ନାହିଁଲେ, ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ନଳଙ୍କ ଭଳି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି କି? କାରଣ ଏହି ରଥର ଶବ୍ଦ ନଇଷଧଙ୍କ ଭଳି ଲାଗୁଛି।'
ଏଵଂ ସା ତର୍କଯିତ୍ଵା ତୁ ଦମଯନ୍ତୀ ଵିଶାଂପତେ। ଦୂତୀଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ନୈଷଧାନ୍ଵେଷଣେ ଶୁଭା
ଏଭଳି ଭାବି, ଦମୟନ୍ତୀ ରାଜାଙ୍କୁ, ନଇଷଧଙ୍କ ଖୋଜରେ ନିଜ ଦୂତୀକୁ ପଠାଇଲେ।
ଗଚ୍ଛ କେଶିନି ଜାନୀହି କ ଏଷ ରଥଵାହକଃ। ଉପଵିଷ୍ଟୋ ରଥୋପସ୍ଥେ ଵିକୃତୋ ହ୍ରସ୍ଵବାହୁକଃ
'କେଶିନୀ, ଯାଅ, ଜାଣିଆ କିଏ ଏହି ରଥ ଚଲାଉଛି? ରଥ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଛୋଟ ହାତ ଥିବା ବାହୁକ କିଏ?'
ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ କୁଶଲଂ ଭଦ୍ରେ ମୃଦୁପୂର୍ଵଂସମାହିତା। ପୃଚ୍ଛେଥାଃ ପୁରୁଷେ ହ୍ଯେନଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମନିନ୍ଦିତେ
'ଭଲ ଭାବରେ, ମୃଦୁ କଥା କହି, ସମ୍ଭାଲି ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ପଚାର; ଅପରାଧ ନଥିବା ତୁମେ ଏହା କର।'
ଅତ୍ର ମେ ମହତୀ ଶଙ୍କା ଭଵେଦେଷ ନଲୋ ନୃପଃ। ଯଥାଚ ମନସସ୍ତୁଷ୍ଟିର୍ହୃଦଯସ୍ଯ ଚ ନିର୍ଵୃତିଃ
'ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଉଠିଛି ଯେ, ଏହି ନଳ ରାଜା ନୁହେଁ କି? କାରଣ ମୋର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ହୃଦୟ ଖୁସି ହେଉଛି।'
ବ୍ରୂଯାଶ୍ଚୈନଂ କଥାନ୍ତେ ତ୍ଵଂ ପର୍ଣାଦଵଚନଂ ଯଥା। ପ୍ରତିଵାକ୍ଯଂ ଚ ସୁଶ୍ରୋଣି ବୁଦ୍ଧ୍ଯେଥାସ୍ତ୍ଵମନିନ୍ଦିତେ
'କଥା ଶେଷରେ, ପର୍ଣ୍ଣପତ୍ରର ଉକ୍ତି ତାଙ୍କୁ କହିବୁ, ଓ ସାବଧାନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣିବୁ, ଶୁଭ ନିତମ୍ବିନୀ, ଅପରାଧ ନଥିବା।'
ଏଵଂ ସମାହିତା ଗତ୍ଵା ଦୂତୀ ବାହୁକମବ୍ରଵୀତ୍। ଦମଯନ୍ତ୍ଯପି କଲ୍ଯାଣୀ ପ୍ରାସାଦସ୍ଥାଽନଵ୍ଵୈକ୍ଷତ
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ଦୂତୀ ବାହୁକଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କଥା କହିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଦମୟନ୍ତୀ ମହଳରୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର କୁଶଲଂ ତେ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍। ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ଵଚଃ ସାଧୁ ନିବୋଧ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
'ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଉଛି। ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
କଦା ଵୈ ପ୍ରସ୍ଥିତା ଯୂଯଂ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତାଃ। ତତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵୈଦର୍ଭୀ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛତି
'ତୁମେ କେବେ ଚାଲିଥିଲ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସତ୍ୟ କହ, ବିଦର୍ଭ କନ୍ୟା ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ଶ୍ରୁତଃ ସ୍ଵଯଂଵରୋ ରାଜ୍ଞା କୋସଲେନ ମହାତ୍ମନା। ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଦମଯନ୍ତ୍ଯା ଵୈ ଭଵିତା ଶ୍ଵ ଇତି ଦ୍ଵିଜାତ୍
'ମହାତ୍ମା କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ଘୋଷିତ ହୋଇଛି; ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱୟଂବର କାଲି ହେବ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତତ୍ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ରାଜା ଶତଯୋଜନଯାଯିଭିଃ। ହଯୈର୍ଵାତଜଵୈର୍ମୁଖ୍ଯୈରହମସ୍ଯ ଚ ସାରଥିଃ
'ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଶତ ଯୋଜନା ଚାଲିପାରୁଥିବା ବାୟୁ ବେଗର ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଚାଲିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ସାରଥି।'
ଅଥ ଯୋସୌ ତୃତୀଯୋ ଵଃ ସ କୁତଃ କସ୍ଯ ଵା ପୁନଃ। ତ୍ଵଂ ଚ କସ୍ଯ କଥଂ ଚେଦଂତ୍ଵଯି କର୍ମ ସମାହିତମ୍
'ତୁମ ସହିତ ଯିଏ ତୃତୀୟ ଅଛନ୍ତି, ସେ କିଏ, କାହାର? ଏବଂ ତୁମେ କାହାର, କିପରି ଏହି କାମ ତୁମ ପାଖରେ ଆସିଲା?'
ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକସ୍ଯ ଵୈ ସୂତୋ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ଇତି ଵିଶ୍ରତଃ। ସ ନଲେ ଵିଦ୍ରୁତେ ଭଦ୍ରେଭାଗସ୍ଵରିମୁପସ୍ଥିତଃ
'ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକଙ୍କ ସୂତ ବର୍ଷ୍ଣେୟ ନାମରେ ପରିଚିତ; ନଳ ପଳାଇଯିବା ବେଳେ ସେ ଭାଗସ୍ୱରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।'
ଅହମପ୍ଯଶ୍ଵକୁଶଲଃ ସୂତତ୍ଵେ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ଋତୁପର୍ଣେନ ସାରଥ୍ଯେ ଭୋଜନେ ଚ ଵୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍
'ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଚଲାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସୂତ ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ; ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ମୋତେ ନିଜେ ସାରଥି ଓ ରନ୍ଧନ କାମ ପାଇଁ ନେଇଛନ୍ତି।'
ଅଥ ଜାନାତି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଃ କ୍ଵନୁ ରାଜା ନଲୋ ଗତଃ। କଥଂ ଚ ତ୍ଵଯି ଵା ତେନ କଥିତଂ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ବାହୁକ
'ବର୍ଷ୍ଣେୟ ଜାଣନ୍ତି କି ନଳ ରାଜା କେଉଁଠି ଗଲେ? ଏବଂ ସେ କେବେ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଥିଲେ କି, ବାହୁକ?'