ଯଦି ଵୈ ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ହାହ୍ଵୋର୍ନାଦ୍ଯାହମନ୍ତରମ୍। ପ୍ରଵିଶାମି ସୁଖସ୍ପର୍ଶଂ ନଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯସଂଶଯମ୍
ଯଦି ଏହି ଦିନ ମୁଁ ସେ ନଳଙ୍କ ମୃଦୁ ବାହୁର ଆଲିଙ୍ଗନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ଯଦି ମାଂ ମେଘନିର୍ଘୋଷୋ ନୋପଗଚ୍ଛତି ନୈଷଧଃ। ଅଦ୍ଯ ଚାମୀକରପ୍ରଖ୍ଯଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ହୁତାଶନମ୍
ଯଦି ମେଘର ଗଞ୍ଜନ ଭଳି ରଥ ଚଳାଉଥିବା ନଳ ଆଜି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ସୁନା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଦେବି।
ଯଦି ମାଂ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ମତ୍ତଵାରଣଵିକ୍ରମଃ। ନାଭିଗଚ୍ଛତିରାଜେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ସିଂହ ସମ ଚାଳ ଓ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ସମ ଚଳାକି ଥିବା ସେ ରାଜା ଯଦି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବି।
ନ ସ୍ମରାମ୍ଯନୃତଂ କିଂଚିନ୍ନ ସ୍ମରାମ୍ଯପକାରତାମ୍। ନ ଚ ପର୍ଯୁଷିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵୈରେଷ୍ଵପି ମହାତ୍ମନଃ
ମୁଁ କେବେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ମିଥ୍ୟା କଥା ମନେ ପକାଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କିମ୍ବା କଠୋର କଥା, ଏହି ମହାତ୍ମା ମଧ୍ୟ କେବେ ମଜା କରି ମଧ୍ୟ କହିନାହାନ୍ତି।
ପ୍ରଭୁଃ କ୍ଷମାଵାନ୍ଵୀରଶ୍ଚ ଦାତା ଚାପ୍ଯଧିକୋ ନୃପୈଃ। ଅହୋ ନୀଚାନୁଵର୍ତୀ ଚ କ୍ଲୀବଵନ୍ମମ ନୈଷଧ
ସେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଧৈର୍ୟଶୀଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବୀର, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କଠାରୁ ବେଶି ଦାନଶୀଳ। ତଥାପି, ଆହା, ମୋର ନଳ ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅପୁରୁଷ ଭଳି ଲାଗୁଛନ୍ତି।
ଗୁଣାଂସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯା ମେ ତତ୍ପରାଯା ଦିଵାନିଶମ୍। ହୃଦଯଂ ଦୀର୍ଯତ ଇଦଂ ଶୋକାତ୍ପ୍ରିଯଵିନାକୃତମ୍
ତାଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡିକୁ ମୁଁ ଦିନ ରାତି ସ୍ମରଣ କରିବା ସମୟରେ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ନିମଗ୍ନ, ମୋର ହୃଦୟ ପ୍ରିୟଜନ ବିନା ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି।
ଏଵଂ ଵିଲପମାନା ସା ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞେଵ ଭାରତ। ଆରୁରୋହ ମହଦ୍ଵେଶ୍ମ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକଦିଦୃକ୍ଷଯା
ଏଭଳି କୁହୁ କୁହୁ କରୁଥିବା ସେ ଜଣେ ଅଚେତନ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ, ଭାରତବଂଶୀ, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ବଡ଼ ଘରକୁ ଚଡ଼ିଗଲେ।
ତତୋ ମଧ୍ଯମକକ୍ଷାଯାଂ ଦଦର୍ଶ ରଥମାସ୍ଥିତମ୍। ଋତୁପର୍ଣଂ ମହୀପାଲଂ ସହଵାର୍ଷ୍ଣେଯବାହୁକମ୍
ସେଠାରେ, ମଧ୍ୟ ଘରରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ରଥରେ ବସିଥିବା ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କୁ, ଏବଂ ବାହୁକ ଭଳି ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ସହ।
ତତୋଽଵତୀର୍ଯ ଵାର୍ଷ୍ଣଏଯୋ ବାହୁକଶ୍ଚ ରଥୋତ୍ତମାତ୍। ହଯାଂସ୍ତାନଵମୁଚ୍ଯାଥ ସ୍ଥାପଯାମାସତୂ ରଥମ୍
ତାପରେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ନାୟକ ଓ ବାହୁକ ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଉତରିଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଖୋଲିଲେ ଏବଂ ରଥକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ।
ସୋଽଵତୀର୍ଯ ରଥୋପସ୍ଥାଦୃତୁପର୍ଣୋ ନରାଧିପଃ। ଉପତସ୍ଥେ ମହାରାଜଂ ଭୀମଂ ଭୀମପରାକ୍ରମମ୍
ଏହାପରେ ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ରଥରୁ ଉତରି, ବିଶାଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୀମ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତଂ ଭୀମଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ପୂଜଯା ପରଯା ମୁଦା। ସ ତେନ ପୂଜିତୋ ରାଜ୍ଞା ଋତୁପର୍ଣୋ ନରାଧିପଃ
ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏଭଳି ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ।
ସ ତତ୍ର କୁଣ୍ଡିନେ ରମ୍ଯେ ଵସମାନୋ ମହୀପତିଃ। ନ ଚ କିଂଚିତ୍ତଦାଽପଶ୍ଯତ୍ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ସ ତୁ ରାଜ୍ଞା ସମାଗମ୍ଯ ଵିଦର୍ଭପତିନା ତଦା
ସେ ରାଜା କୁଣ୍ଡିନାର ଶୋଭାମୟ ନଗରରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ବାରମ୍ବାର ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପରେ ତିନି ଭିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ସହ ମିଶିଲେ।
କିଂ କାର୍ଯଂ ସ୍ଵାଗତଂ ତେଽସ୍ତୁ ରାଜ୍ଞା ପୃଷ୍ଟଃ ସ ଭାରତ। ନାଭିଜଜ୍ଞେ ସ ନୃପତିର୍ଦୁହିତ୍ରର୍ଥେ ସମାଗତମ୍
ଭୀମ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ତୁମର କି କାମ? ସ୍ବାଗତ,' ତେବେ ସେ ରାଜା ତାଙ୍କ ଆସିବାର ମୂଳ କାରଣ ରାଜକୁମାରୀ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ଋତୁପର୍ଣୋପି ରାଜା ସ ଧୀମାନ୍ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରାଜାନଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ଵା ନ ସ୍ମ ପଶ୍ଯତି କଂଚନ
ସେ ଧୀର ଓ ସତ୍ୟବାନ ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ଏଠାରେ କୌଣସି ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ନୈଵ ସ୍ଵଯଂଵରକଥାଂ ନ ଚ ଵିପ୍ରସମାଗମମ୍। `ନ ଚାନ୍ଯଂ କଂଚିଦାରମ୍ଭଂ ସ୍ଵଯଂଵରଵିଧିଂ ପ୍ରତି
ସ୍ବୟଂବର ବିଷୟରେ କୌଣସି କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠା ହେବା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ସ୍ବୟଂବର ବିଧି ସମ୍ପର୍କରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଵିଗଣଯଦ୍ରାଜା ମନସା କୋସଲାଧିପଃ। ଆଗତୋସ୍ମୀତ୍ଯୁଵାଚୈନଂ ଭଵନ୍ତମଭିଵାଦୁକଃ
ତାପରେ କୋଶଳ ରାଜା ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, 'ମୁଁ ଆସିଛି,' ବୋଲି ଭୀମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
ରାଜାପି ଚ ସ୍ମଯନ୍ଭୀମୋ ମନସା ସମଚିନ୍ତଯତ୍। ଅଧିକଂ ଯୋଜନଶତଂ ତସ୍ଯାଗମନକାରଣମ୍। ଗ୍ରାମାନ୍ବହୂନତିକ୍ରମ୍ଯ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଯଥାତଥମ୍
ଭୀମ ରାଜା ହସିଲେ ଏବଂ ମନରେ ଭାବିଲେ: 'ସେ ଏହି କାରଣରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅଧିକ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିଛି; ଅନେକ ଗ୍ରାମ ଅଟିକ୍ରମ କରି, ଆଶା କରିଥିବା ଭଳି କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।'
ଅଲ୍ପକାର୍ଯଂ ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ତସ୍ଯାଗମନକାରଣମ୍। ପଶ୍ଚାଦୁଦର୍କେ ଜ୍ଞାସ୍ଯାପ୍ରି କାରଣଂ ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ କ୍ଷୁଦ୍ର କାମ ବୋଲି କହାଯାଇଛି; ପରେ, ସମୟ ଆସିଲେ ଏହାର ସତ୍ୟ କାରଣ ଜଣାପଡିବ।
ନୈତଦେଵଂ ସ ନୃପତିସ୍ତଂ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍। ଵିଶ୍ରାମ୍ଯତାମିତ୍ଯୁଵାଚ କ୍ଲାନ୍ତୋସୀତି ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ରାଜା ଏଭଳି ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଯାଇବାକୁ ଦେଲେ, ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, 'ବିଶ୍ରାମ କର, ତୁମେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଇଛ।'
ସ ସତ୍କୃତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତେନ ପାର୍ଥିଵଃ। ରାଜପ୍ରେଷ୍ଯୈରନୁଗତୋ ଦିଷ୍ଟଂ ଵେଶ୍ମ ସମାଵିଶତ୍
ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଖୁସି ରାଜା ରାଜାଙ୍କ ଦୂତମାନେ ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଋତୁପର୍ଣେ ଗତେ ରାଜନ୍ଵାର୍ଷ୍ଣେଯସହିତେ ନୃପେ। ବାହୁକୋ ରଥମାଦାଯ ରଥଶାଲାମୁପାଗମତ୍
ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ନାୟକ ଯିବା ପରେ, ବାହୁକ ରଥକୁ ନେଇ ରଥଶାଳାକୁ ଗଲେ।
ସ ମୋଚଯିତ୍ଵା ତାନଶ୍ଵାନୁପଚର୍ଯ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ। ସ୍ଵଯଂ ଚୈତାନ୍ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାଵିଶତ୍
ସେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଖୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଦେଖଭାଲ କଲେ, ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସ କରି ରଥରେ ବସିଲେ।
ଦମଯନ୍ତ୍ଯପି ଶୋକାର୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାଗସ୍ଵରିଂ ନୃପମ୍। ସୂତପୁତ୍ରଂ ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ବାହୁକଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍
ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଭାଗସ୍ୱରୀ ରାଜା, ସୂତପୁତ୍ର, ବୃଷ୍ଣି ଓ ବାହୁକଙ୍କୁ ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈଦର୍ଭୀ କସ୍ଯୈଷ ରଥନିଃସ୍ଵନଃ। ନଲସ୍ଯେଵ ମହାନାସୀନ୍ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ନୈଷଧମ୍
ବିଦର୍ଭର କନ୍ୟା ଭାବିଲେ, 'ଏହି ରଥର ଶବ୍ଦ କାହାର? ଏହି ଶବ୍ଦ ପୂର୍ବେ ନଳଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନଇଷଧ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ।'
ଵାର୍ଷ୍ଣୋଯେନ ଭଵେନ୍ନୂନଂ ଵିଦ୍ଯା ସୈଵୋପଶିକ୍ଷିତା। ତେନାଦ୍ଯ ରଥନିର୍ଘୋଷୋ ନଲସ୍ଯେଵ ମହାନଭୂତ୍
'ନିଶ୍ଚୟ, ବୃଷ୍ଣି ଏହି ଦକ୍ଷତା ଶିଖିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଜି ରଥର ଗଞ୍ଜନ ନଳଙ୍କ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛି।'
କଆହୋସ୍ଵିଦୃତୁପର୍ଣୋଽପି ଯଥା ରାଜା ନଲସ୍ଯଥା। ଯଥାଽଯଂରଥନିର୍ଘୋଷୋ ନୈଷଧସ୍ଯେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
'ନାହିଁଲେ, ରିତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ନଳଙ୍କ ଭଳି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି କି? କାରଣ ଏହି ରଥର ଶବ୍ଦ ନଇଷଧଙ୍କ ଭଳି ଲାଗୁଛି।'
ଏଵଂ ସା ତର୍କଯିତ୍ଵା ତୁ ଦମଯନ୍ତୀ ଵିଶାଂପତେ। ଦୂତୀଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ନୈଷଧାନ୍ଵେଷଣେ ଶୁଭା
ଏଭଳି ଭାବି, ଦମୟନ୍ତୀ ରାଜାଙ୍କୁ, ନଇଷଧଙ୍କ ଖୋଜରେ ନିଜ ଦୂତୀକୁ ପଠାଇଲେ।
ଗଚ୍ଛ କେଶିନି ଜାନୀହି କ ଏଷ ରଥଵାହକଃ। ଉପଵିଷ୍ଟୋ ରଥୋପସ୍ଥେ ଵିକୃତୋ ହ୍ରସ୍ଵବାହୁକଃ
'କେଶିନୀ, ଯାଅ, ଜାଣିଆ କିଏ ଏହି ରଥ ଚଲାଉଛି? ରଥ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଛୋଟ ହାତ ଥିବା ବାହୁକ କିଏ?'
ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ କୁଶଲଂ ଭଦ୍ରେ ମୃଦୁପୂର୍ଵଂସମାହିତା। ପୃଚ୍ଛେଥାଃ ପୁରୁଷେ ହ୍ଯେନଂ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମନିନ୍ଦିତେ
'ଭଲ ଭାବରେ, ମୃଦୁ କଥା କହି, ସମ୍ଭାଲି ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ପଚାର; ଅପରାଧ ନଥିବା ତୁମେ ଏହା କର।'
ଅତ୍ର ମେ ମହତୀ ଶଙ୍କା ଭଵେଦେଷ ନଲୋ ନୃପଃ। ଯଥାଚ ମନସସ୍ତୁଷ୍ଟିର୍ହୃଦଯସ୍ଯ ଚ ନିର୍ଵୃତିଃ
'ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଉଠିଛି ଯେ, ଏହି ନଳ ରାଜା ନୁହେଁ କି? କାରଣ ମୋର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ହୃଦୟ ଖୁସି ହେଉଛି।'