ତତଃ ସ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟୋ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଗଣଯିତ୍ଵାଯଥୋକ୍ତାନି ତାଵନ୍ତ୍ଯେଵ ଫଲାନି ତୁ
ତାପରେ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେହିପରି ଗଣିଲି, ଏବଂ ଏଠି ଯେତେ ଫଳ ଥିଲା, ସେତେ ଠିକ୍ ମିଳିଲା।'
ଅତ୍ଯୁଦ୍ଭୁତମିଦଂ ରାଜନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାନସ୍ମି ତେ ବଲମ୍। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯଯୈତଜ୍ଜ୍ଞାଯତେ ନୃପ
'ହେ ରାଜା, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିଲି। ଏହି ଜ୍ଞାନ କେମିତି ମିଳେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ତମୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା ତ୍ଵରିତୋ ଗମନେ ନୃପ। ଵିଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷହୃଦଯଜ୍ଞଂ ମାଂ ସଂଖ୍ଯାନେ ଚ ଵିଶାରଦମ୍
ତାପରେ ରାଜା, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିବାକୁ ଚାହିଁ, କହିଲେ, 'ମୋତେ ଦୟାକରି ଅକ୍ଷ ଖେଳର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଗଣନାରେ ପ୍ରବୀଣ ବୋଲି ଜାଣ।'
ବାହୁକସ୍ତମୁଵାଚାଥ ଦେହି ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵଯଂ ଚ ମେ। ମତ୍ତୋଽପି ଚାଶ୍ଵହୃଦଯଂ ଗୃହାଣ ପୁରୁପର୍ପଭ
ତାପରେ ବାହୁକ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଏହି ଦୁଇଟି ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଏବଂ ମୋ ଘୋଡ଼ା ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର।'
ଋତୁପର୍ଣସ୍ତତୋ ରାଜା ବାହୁକଂ କାର୍ଯଗୌରଵାତ୍। ହଯଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଲୋଭାଚ୍ ତଂ ତଥେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଏହି କାମର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଘୋଡ଼ା ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଦେଖି, ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି।'
ଯଥୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣେଦମକ୍ଷାଣାଂ ହୃଦଯଂ ପରମ୍। ନିକ୍ଷେପୋ ମେଽଶ୍ଵହୃଦଯଂ ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠତୁ ବାହୁକ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦଦୌ ଵିଦ୍ଯାମୃତୁପର୍ଣୋ ନଲାଯ ଵୈ
'ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଏହି ଅକ୍ଷ ଖେଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ଘୋଡ଼ା ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ବାହୁକ, ତୁମ ପାଖରେ ରହୁ।' ଏହିପରି କହି, ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ନଳଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯାକ୍ଷହୃଦଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଶରୀରାନ୍ନିଃସୃତଃ କଲିଃ। କର୍କୋଟକଵିଷଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ମୁଖାତ୍ସତତମୁଦ୍ଵମନ୍। କଲେସ୍ତସ୍ଯ ତଦାର୍ତସ୍ଯ ଶାପାଗ୍ନିଃ ସ ଵିନିଃସୃତଃ
ନଳ ଅକ୍ଷ ଖେଳର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମୟରେ, କଳି ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ବାହାରିଗଲା, ମୁଖରୁ ସଦା କର୍କଟକ ନାଗର ତୀବ୍ର ବିଷ ଝାରୁଥିଲା; ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା କଳିଙ୍କୁ ଶାପର ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ସାତେନ କର୍ଶିତୋ ରାଜାଦୀର୍ଘକାଲମନାତ୍ମଵାନ୍
ଏହି ଦ୍ୱାରା, ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ଅବସ୍ଥା ହରାଇ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
ତଂ ଭ୍ରାମ୍ତରୂପଂ ନିଃଶୋଭଂ ସଂକ୍ଲିଷ୍ଟମକରୋତ୍କଲିଃ'। ତତୋ ଵିଷଵିମୁକ୍ତାତ୍ମା ସ୍ଵଂରୂପମକରୋତ୍କଲିଃ। ତଂ ଶପ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍କୁପିତୋ ନିଷଧାଧିପତିର୍ନଲଃ
କଳି ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ ରୂପରେ, ରୂପହୀନ ଏବଂ କ୍ଲେଶିତ କରିଦେଲା; ପରେ ବିଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, କଳି ନିଜ ରୂପକୁ ପୁଣି ପାଇଲା। ତେବେ, କ୍ରୋଧିତ ନିଷଧରାଜ ନଳ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତମୁଵାଚ କଲିର୍ଭୀତୋ ଵେପମାନଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। କୋପଂ ସଂଯଚ୍ଛ ନୃପତେ କୀର୍ତିଂ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ପରାମ୍
କଳି ଭୟରେ କାପୁଥିବା, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମେ କ୍ରୋଧ ଦମନ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଦେବି।'
ଇନ୍ଦ୍ରସେନସ୍ଯ ଜନନୀ କୁପିତା ମାଽଶପତ୍ପୁରା। ଯଦା ତ୍ଵଯା ପରିତ୍ଯକ୍ତା ତତୋଽହଂ ଭୃଶପୀଡିତଃ
'ଇନ୍ଦ୍ରସେନାଙ୍କ ମାଆ ଏକଥା ରେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗି ଦେଲେ, ମୁଁ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲି।'
ଅଵସଂ ତ୍ଵଯି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସୁଦୁଃଖଭପରାଜିତ। ଵିଷେଣ ନାଗରାଜସ୍ଯ ଦହ୍ଯମାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍
'ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୁମରେ ବସିଥିଲି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପରାଜିତ, ନାଗରାଜଙ୍କ ବିଷରେ ଦିନ ରାତି ଜଳୁଥିଲି।'
ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନୋସ୍ମି ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋ ମମ। ଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ ମନୁଜା ଲୋକେ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ମତ୍ପ୍ରତ୍ସୂତଂ ଭଯଂ ତେଷାଂ ନ କଦାଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି; ଏହି ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରମରେ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି କହିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଭୟ କେବେ ହେବ ନାହିଁ।'
ନ ତେଷାଂ ମାନସଂ କିଂଚିଚ୍ଛାରୀରଂ ଵାଚିକଂ ତଥା। ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାରାଜ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେ ନଲମ୍'। ଭଯାର୍ତଂ ଶରଣଂ ଯାତଂ ଯଦି ମାଂ ତ୍ଵଂ ନ ଶପ୍ସ୍ଯସେ
'ଯେମାନେ ଭୟରେ ମୋ ଶରଣକୁ ଆସିଥିବା ନଳଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି କହିବେ, ତାଙ୍କୁ ମନ, ଶରୀର କିମ୍ବା ବାଚାରେ କୌଣସି ଅପରାଧ ହେବ ନାହିଁ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଶାପ ଦେବ ନାହିଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ନଲୋ ରାଜା ନ୍ଯଯଚ୍ଛତ୍କୋପମାତ୍ମନଃ। ତତୋ ବୀତଃ କଲିଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ଵିଭୀତକମ୍। କଲିସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେନ ନୋ ଦୃଷ୍ଟଃ କଥଯନ୍ନୈଷଧେନ ଵୈ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନଳ ନିଜ କ୍ରୋଧ ଦମନ କଲେ; ତାପରେ ଭୟଭୀତ କଳି ଶୀଘ୍ର ବିଭୀତକ ଗଛରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ନିଷଧରାଜ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି କଳିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଗତତ୍ଵରୋ ରାଜା ନୈଷଧଃ ପରଵୀରହା। ସଂପ୍ରନଷ୍ଟେ କଲୌ ରାଜା ସଂଖ୍ଯାଯାସ୍ଯ ଫଲାନ୍ଯୁତ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ ନିଷଧରାଜ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହେଲେ; କଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଗଛର ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣିଲେ।
ମୁଦା ପରମଯା ଯୁକ୍ତସ୍ତେଜସାଽଥ ପରେଣ ଵୈ। ରଥମାରୁହ୍ଯ ତେଜସ୍ଵୀ ପ୍ରଯଯୌ ଜଵନୈର୍ହଯୈଃ
ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୀପ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜସ୍ବୀ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ବିଭୀତକଶ୍ଚାପ୍ରଶସ୍ତଃ ସଂଵୃତ୍ତଃ କଲିସଂଶ୍ରଯାତ୍। `ତତଃ ପ୍ରଭୃତିରାଜେନ୍ଦ୍ର ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ
କଳିର ପ୍ରଭାବରୁ ବିଭୀତକ ଖ୍ୟାତି ହରାଇଲେ; ଏହି ସମୟରୁ, ରାଜା, ପୃଥିବୀରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ନାମରେ ଡାକାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ହଯୋତ୍ତଭାନୁତ୍ପତତୋ ଦ୍ଵିଜାନିଵ ପୁନଃ ପୁନଃ। ନଲଃ ସଂଚୋଦଯାମାସ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ଘୋଡ଼ାମାନେ ବାରମ୍ବାର ଉଛଳି ଉଠୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ; ନଳ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଚଳାଇଲେ।
ଵିଦର୍ଭାଭିମୁଖୋ ରାଜା ପ୍ରଯଯୌ ସ ମହାଯଶାଃ। ନଲେ ତୁ ସମତିକ୍ରାନ୍ତେ କଲିରପ୍ଯଗମଦ୍ଗୃହମ୍
ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଭିଦର୍ଭ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ; ନଳ ଚାଲିଯିବା ପରେ, କଳି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତୋ ଗତଜ୍ଵରୋ ରାଜା ନଲୋଽଭୂତ୍ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଵିମୁକ୍ତଃ କଲିନା ରାଜନ୍ରୂପମାତ୍ରଵିଯୋଜିତଃ
ତାପ ହରାଇ ନଳ ରାଜା ମାଟିର ଅଧିପତି ହେଲେ; ରାଜା, ସେ କଳିରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, କେବଳ ଦେହ ରୂପରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ।
ତତୋ ଵିଦର୍ଭାନ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ସାଯାହ୍ନେ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମମ୍। ଋତୁପର୍ଣଂ ଜନା ରାଜ୍ଞେ ଭୀମାଯ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯନ୍
ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଲୋକମାନେ ରାଜା ଭୀମଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଯେ, ସତ୍ୟବୀର ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ବିଦର୍ଭକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ସ ଭୀମଵଚନାଦ୍ରାଜା କୁଣ୍ଡିନଂ ପ୍ରାଵିଶତ୍ପୁରମ୍। ନାଦଯନ୍ରଥଘୋଷେଣ ସର୍ଵାଃ ସ ଵିଦିଶୋ ଦିଶଃ
ଭୀମଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ରାଜା କୁଣ୍ଡିନା ପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କ ରଥର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଗଞ୍ଜାଇଲା।
ତତସ୍ତଂ ରଥନିର୍ଘୋଷଂ ନଲାଶ୍ଵାସ୍ତତ୍ର ଶୁଶ୍ରୁଵୁଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସମହୃଷ୍ଯନ୍ତ ପୁରେଵ ନଲସନ୍ନିଧୌ
ସେଠାରେ ନଳଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ରଥର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେମାନେ ଏମିତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେପରି ନଳ ସହରେ ଥିଲେ।
ଦମଯନ୍ତୀ ତୁ ଶୁଶ୍ରାଵ ରଥଘୋଷଂ ନଲସ୍ଯ ତମ୍। ଯଥା ମେଘସ୍ଯ ନଦତୋ ଗମ୍ଭୀରଂ ଜଲଦାଗମେ
ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ନଳଙ୍କ ରଥର ଗଭୀର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣିଲେ, ଯେପରି ବର୍ଷାକାଳରେ ମେଘର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ।
ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାପନ୍ନା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାଦଂ ମହାସ୍ଵନମ୍। ନଲେନ ସଂଗୃହୀତେଷୁ ପୁରେଵ ନଲଵାଜିଷୁ। ସଦୃଶଂ ରଥନିର୍ଘୋଷଂ ମେନେ ଭୈମୀ ତଥା ହଯାଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭୈମୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଲା ଏହି ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏମିତି ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ନଳ ସହରେ ରଥ ଚଳାଉଥିଲେ।
ପ୍ରାସାଦସ୍ଥାଶ୍ଚ ଶିଖିନଃ ଶାଲାସ୍ଥାଶ୍ଚୈଵ ଵାରଣାଃ। ହଯାଶ୍ଚ ଶୁଶ୍ରୁଵୁସ୍ତସ୍ଯ ରଥଘୋଷଂ ମହୀପତେଃ
ମହଳ ଛାତରେ ଥିବା ମୟୂର, ହାତୀ ଶାଳାରେ ଥିବା ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ରଥର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣିଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରଥନିର୍ଘୋଷଂ ଵାରଣାଃ ଶିଖିନସ୍ତଥା। ପ୍ରଵେଦୁରୁନ୍ମୁଖା ରାଜନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେଵ ଜଲଦୋଦଯମ୍
ରଥର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣି, ହାତୀ ଓ ମୟୂରମାନେ ମୁହଁ ତାହାପାଇଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ, ଯେପରି ବର୍ଷା ମେଘ ଦେଖି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛନ୍ତି।
ଯଥାଽସୌ ରଥନିର୍ଘୋଷଃ ପୂରଯନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍। ମମାହ୍ଲାଦଯତେ ଚେତୋ ନଲ ଏଵ ମହୀପତିଃ
ଏହି ରଥର ଗଞ୍ଜନ ଯେପରି ମୋ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ସେପରି ମାତ୍ର ନଳ ରାଜା ମୋତେ ଖୁସି କରନ୍ତି।
ଅଦ୍ଯ ନନ୍ଦ୍ରାଭଵକ୍ରଂ ତଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ନଲଂ ଯଦି। ଅସଂଖ୍ଯେଯଗୁଣଂ ଵୀରଂ ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ଆଜି ଯଦି ମୁଁ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣର ନଳଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ, ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।