ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତେ ମହାରାଜ୍ ଗଣଯିଷ୍ଯେ ଵିଭୀତକମ୍। ଅହଂ ହି ନାଭିଜାନାମି ଭଵେଦେଵ ନଵେତି ଵା
ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ବିଭୀତକ ଫଳ ଗଣିଦେଉଛି, ମହାରାଜ; କାରଣ, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ ଏଠାରେ ନଉଟି ଅଛି କି ନାହିଁ।
ସଂଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ଫଲାନ୍ଯସ୍ଯ ପଶଯ୍ତସ୍ତେ ଜନାଧିପ। ମୁହୂର୍ତମପି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ରଶ୍ମୀନ୍ଯଚ୍ଛତୁ ଵାଜିନାମ୍
ମୁଁ ଏହି ଗଛର ଫଳ ଗଣିବି; ରାଜା ନିଜେ ଦେଖନ୍ତୁ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ, ବୃଷ୍ଣିନ୍ଦ୍ର, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ରଶି ଧରି ରଖ।
ତମବ୍ରଵୀନ୍ନୃପଃ ସୂତଂ ନାଯଂ କାଲୋ ଵିଲମ୍ବିତୁମ୍। ବାହୁକସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦେନଂ ପରଂ ଯତ୍ନଂ ସମାସ୍ଥିତଃ
ରାଜା ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହା ବିଳମ୍ବ କରିବା ସମୟ ନୁହେଁ।' କିନ୍ତୁ ବାହୁକ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା କରି କହିଲେ,
ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ମୁହୂର୍ତଂ ତ୍ଵମଥଵା ତ୍ଵରତେ ଭଵାନ୍। ଏଷ ଯାତି ଶିଵଃ ପନ୍ଥା ଯାହି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯସାରଥିଃ
'ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, କିମ୍ବା ତୁମେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହେଲେ ଆଗକୁ ଯାଅ; ଏହି ପଥ ସୁରକ୍ଷିତ — ବୃଷ୍ଣିନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥଚାଳକ, ଯାଅ।'
ଅବ୍ରଵୀଦୃତୁପର୍ଣସ୍ତଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍କୁରୁନନ୍ଦନ। ତ୍ଵଭେଵ ଯନ୍ତା ନାନ୍ଯୋସ୍ତି ପୃଥିଵ୍ଯାମପି ବାହୁକ
ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ବାହୁକ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ରଥଚାଳକ; ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପରି ଆଉ କେହି ନାହିଁ।'
ତ୍ଵତ୍କୃତେଯାତୁମିଚ୍ଛାମି ଵିଦର୍ଭାନ୍ହଯକୋଵିଦ। ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂପ୍ରପନ୍ନୋସ୍ମି ନ ଵିଘ୍ନଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ବିଦର୍ଭକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି — ଦୟାକରି ବାଧା ଦିଅନି।
କାମଂ ଚ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ଯନ୍ମାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯସି ବାହୁକ। ଵିଦର୍ଭାନ୍ଯଦି ଯାତ୍ଵାଽଦ୍ଯ ସୂର୍ଯଂ ଦର୍ଶଯିତାସି ମେ
ବାହୁକ, ଆଜି ବିଦର୍ଭକୁ ପହଞ୍ଚି ମୋତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇଦେଲେ, ମୁଁ ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିଦେବି।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ବାହୁକସ୍ତଂ ସଂଖ୍ଯାଯଚ ବିଭୀତକମ୍। ତତୋ ଵିଦର୍ଭାନ୍ଯାସ୍ଯାମି କୁରୁଷ୍ଵୈଵଂ ଵଚୋ ମମ
ତେବେ ବାହୁକ ବିଭୀତକ ଫଳ ଗଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତାପରେ ମୁଁ ବିଦର୍ଭକୁ ଯିବି — ମୋ କଥା ମାନ।'
ଅକାମ ଇଵ ତଂ ରାଜା ଗଣଯସ୍ଵେତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ଏକଦେଶଂ ଚ ଶାଖାଯାଃ ସମାଦିଷ୍ଟଂ ମଯାଽନଘ
ରାଜା କହିଲେ, 'ମନରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନ ରଖି, ଏହି ଗଛର ଏକ ଶାଖାର ଗଣନା କର।' ମୁଁ ତାକୁ ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲି।
ଗଣଯସ୍ଵାଶ୍ଵତତ୍ଵଜ୍ଞ ତତସ୍ତ୍ଵଂପ୍ରୀତିମାଵହ। ସୋଽଵତୀର୍ଯ ରଥାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଶାତଯାମାସ ତଂ ଦ୍ରୁମମ୍
'ତୁମେ ଘୋଡ଼ା ବିଷୟରେ ଜଣା, ଏବେ ଗଣନା କରି ମୋତେ ସନ୍ତୋଷ ଦିଅ,' ବୋଲି ରାଜା କହିଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଅବତରି, ଗଛଟିକୁ ଗଣିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ସ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟୋ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଗଣଯିତ୍ଵାଯଥୋକ୍ତାନି ତାଵନ୍ତ୍ଯେଵ ଫଲାନି ତୁ
ତାପରେ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେହିପରି ଗଣିଲି, ଏବଂ ଏଠି ଯେତେ ଫଳ ଥିଲା, ସେତେ ଠିକ୍ ମିଳିଲା।'
ଅତ୍ଯୁଦ୍ଭୁତମିଦଂ ରାଜନ୍ଦୃଷ୍ଟଵାନସ୍ମି ତେ ବଲମ୍। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯଯୈତଜ୍ଜ୍ଞାଯତେ ନୃପ
'ହେ ରାଜା, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖିଲି। ଏହି ଜ୍ଞାନ କେମିତି ମିଳେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ତମୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା ତ୍ଵରିତୋ ଗମନେ ନୃପ। ଵିଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷହୃଦଯଜ୍ଞଂ ମାଂ ସଂଖ୍ଯାନେ ଚ ଵିଶାରଦମ୍
ତାପରେ ରାଜା, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିବାକୁ ଚାହିଁ, କହିଲେ, 'ମୋତେ ଦୟାକରି ଅକ୍ଷ ଖେଳର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଗଣନାରେ ପ୍ରବୀଣ ବୋଲି ଜାଣ।'
ବାହୁକସ୍ତମୁଵାଚାଥ ଦେହି ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵଯଂ ଚ ମେ। ମତ୍ତୋଽପି ଚାଶ୍ଵହୃଦଯଂ ଗୃହାଣ ପୁରୁପର୍ପଭ
ତାପରେ ବାହୁକ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଏହି ଦୁଇଟି ଜ୍ଞାନ ଦିଅ, ଏବଂ ମୋ ଘୋଡ଼ା ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର।'
ଋତୁପର୍ଣସ୍ତତୋ ରାଜା ବାହୁକଂ କାର୍ଯଗୌରଵାତ୍। ହଯଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଲୋଭାଚ୍ ତଂ ତଥେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଏହି କାମର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ଘୋଡ଼ା ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଦେଖି, ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି।'
ଯଥୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣେଦମକ୍ଷାଣାଂ ହୃଦଯଂ ପରମ୍। ନିକ୍ଷେପୋ ମେଽଶ୍ଵହୃଦଯଂ ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠତୁ ବାହୁକ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦଦୌ ଵିଦ୍ଯାମୃତୁପର୍ଣୋ ନଲାଯ ଵୈ
'ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଏହି ଅକ୍ଷ ଖେଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କର। ମୋ ଘୋଡ଼ା ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ବାହୁକ, ତୁମ ପାଖରେ ରହୁ।' ଏହିପରି କହି, ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ନଳଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯାକ୍ଷହୃଦଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଶରୀରାନ୍ନିଃସୃତଃ କଲିଃ। କର୍କୋଟକଵିଷଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ମୁଖାତ୍ସତତମୁଦ୍ଵମନ୍। କଲେସ୍ତସ୍ଯ ତଦାର୍ତସ୍ଯ ଶାପାଗ୍ନିଃ ସ ଵିନିଃସୃତଃ
ନଳ ଅକ୍ଷ ଖେଳର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମୟରେ, କଳି ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ବାହାରିଗଲା, ମୁଖରୁ ସଦା କର୍କଟକ ନାଗର ତୀବ୍ର ବିଷ ଝାରୁଥିଲା; ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା କଳିଙ୍କୁ ଶାପର ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ସାତେନ କର୍ଶିତୋ ରାଜାଦୀର୍ଘକାଲମନାତ୍ମଵାନ୍
ଏହି ଦ୍ୱାରା, ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ଅବସ୍ଥା ହରାଇ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
ତଂ ଭ୍ରାମ୍ତରୂପଂ ନିଃଶୋଭଂ ସଂକ୍ଲିଷ୍ଟମକରୋତ୍କଲିଃ'। ତତୋ ଵିଷଵିମୁକ୍ତାତ୍ମା ସ୍ଵଂରୂପମକରୋତ୍କଲିଃ। ତଂ ଶପ୍ତୁମୈଚ୍ଛତ୍କୁପିତୋ ନିଷଧାଧିପତିର୍ନଲଃ
କଳି ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ ରୂପରେ, ରୂପହୀନ ଏବଂ କ୍ଲେଶିତ କରିଦେଲା; ପରେ ବିଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, କଳି ନିଜ ରୂପକୁ ପୁଣି ପାଇଲା। ତେବେ, କ୍ରୋଧିତ ନିଷଧରାଜ ନଳ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତମୁଵାଚ କଲିର୍ଭୀତୋ ଵେପମାନଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। କୋପଂ ସଂଯଚ୍ଛ ନୃପତେ କୀର୍ତିଂ ଦାସ୍ଯାମି ତେ ପରାମ୍
କଳି ଭୟରେ କାପୁଥିବା, ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମେ କ୍ରୋଧ ଦମନ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଦେବି।'
ଇନ୍ଦ୍ରସେନସ୍ଯ ଜନନୀ କୁପିତା ମାଽଶପତ୍ପୁରା। ଯଦା ତ୍ଵଯା ପରିତ୍ଯକ୍ତା ତତୋଽହଂ ଭୃଶପୀଡିତଃ
'ଇନ୍ଦ୍ରସେନାଙ୍କ ମାଆ ଏକଥା ରେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗି ଦେଲେ, ମୁଁ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲି।'
ଅଵସଂ ତ୍ଵଯି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସୁଦୁଃଖଭପରାଜିତ। ଵିଷେଣ ନାଗରାଜସ୍ଯ ଦହ୍ଯମାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍
'ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୁମରେ ବସିଥିଲି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପରାଜିତ, ନାଗରାଜଙ୍କ ବିଷରେ ଦିନ ରାତି ଜଳୁଥିଲି।'
ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପନ୍ନୋସ୍ମି ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋ ମମ। ଯେ ଚ ତ୍ଵାଂ ମନୁଜା ଲୋକେ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ମତ୍ପ୍ରତ୍ସୂତଂ ଭଯଂ ତେଷାଂ ନ କଦାଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି; ଏହି ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରମରେ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି କହିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଭୟ କେବେ ହେବ ନାହିଁ।'
ନ ତେଷାଂ ମାନସଂ କିଂଚିଚ୍ଛାରୀରଂ ଵାଚିକଂ ତଥା। ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାରାଜ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେ ନଲମ୍'। ଭଯାର୍ତଂ ଶରଣଂ ଯାତଂ ଯଦି ମାଂ ତ୍ଵଂ ନ ଶପ୍ସ୍ଯସେ
'ଯେମାନେ ଭୟରେ ମୋ ଶରଣକୁ ଆସିଥିବା ନଳଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି କହିବେ, ତାଙ୍କୁ ମନ, ଶରୀର କିମ୍ବା ବାଚାରେ କୌଣସି ଅପରାଧ ହେବ ନାହିଁ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଶାପ ଦେବ ନାହିଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋ ନଲୋ ରାଜା ନ୍ଯଯଚ୍ଛତ୍କୋପମାତ୍ମନଃ। ତତୋ ବୀତଃ କଲିଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ଵିଭୀତକମ୍। କଲିସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେନ ନୋ ଦୃଷ୍ଟଃ କଥଯନ୍ନୈଷଧେନ ଵୈ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନଳ ନିଜ କ୍ରୋଧ ଦମନ କଲେ; ତାପରେ ଭୟଭୀତ କଳି ଶୀଘ୍ର ବିଭୀତକ ଗଛରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ନିଷଧରାଜ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି କଳିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ଗତତ୍ଵରୋ ରାଜା ନୈଷଧଃ ପରଵୀରହା। ସଂପ୍ରନଷ୍ଟେ କଲୌ ରାଜା ସଂଖ୍ଯାଯାସ୍ଯ ଫଲାନ୍ଯୁତ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ ନିଷଧରାଜ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହେଲେ; କଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଗଛର ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣିଲେ।
ମୁଦା ପରମଯା ଯୁକ୍ତସ୍ତେଜସାଽଥ ପରେଣ ଵୈ। ରଥମାରୁହ୍ଯ ତେଜସ୍ଵୀ ପ୍ରଯଯୌ ଜଵନୈର୍ହଯୈଃ
ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୀପ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜସ୍ବୀ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ବିଭୀତକଶ୍ଚାପ୍ରଶସ୍ତଃ ସଂଵୃତ୍ତଃ କଲିସଂଶ୍ରଯାତ୍। `ତତଃ ପ୍ରଭୃତିରାଜେନ୍ଦ୍ର ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ
କଳିର ପ୍ରଭାବରୁ ବିଭୀତକ ଖ୍ୟାତି ହରାଇଲେ; ଏହି ସମୟରୁ, ରାଜା, ପୃଥିବୀରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ନାମରେ ଡାକାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ହଯୋତ୍ତଭାନୁତ୍ପତତୋ ଦ୍ଵିଜାନିଵ ପୁନଃ ପୁନଃ। ନଲଃ ସଂଚୋଦଯାମାସ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ଘୋଡ଼ାମାନେ ବାରମ୍ବାର ଉଛଳି ଉଠୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ; ନଳ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଚଳାଇଲେ।
ଵିଦର୍ଭାଭିମୁଖୋ ରାଜା ପ୍ରଯଯୌ ସ ମହାଯଶାଃ। ନଲେ ତୁ ସମତିକ୍ରାନ୍ତେ କଲିରପ୍ଯଗମଦ୍ଗୃହମ୍
ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଭିଦର୍ଭ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ; ନଳ ଚାଲିଯିବା ପରେ, କଳି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।