ତତ୍ସର୍ଵଂ ନ ସମଂ ତାତ ସଂତତ୍ଯେତି ସତାଂ ମତମ୍। ସ ତାତ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରୂଯାସ୍ତଂ ଜରତ୍କାରୁଂ ତପୋଧନ
ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ସମସ୍ତ କଥା ନିଜ ଗୋତି ପ୍ରଜା ଚାଲି ରହିବା ପାଇଁ ନିଜେ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହିପରି ଦେଖିଲେ, ତୁମେ ତପସ୍ୱୀ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଚାହିଁବା ।
ଯଥା ଦୃଷ୍ଟମିଦଂ ଚାତ୍ର ତ୍ଵଯାଽଽଖ୍ଯେଯମଶେଷତଃ। ଯଥା ଦାରାନ୍ପ୍ରକୁର୍ଯାତ୍ସ ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯେଦ୍ଯଥା
ଯେପରି ତୁମେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛ, ସେପରି ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲା ଭାବରେ କହିବାକୁ ଚାହିଁବା, ଯେପରି ସେ ବିବାହ କରି ପୁଅ ପ୍ରଜନନ କରିପାରିବ ।
ଵା ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଯା ଵାଚ୍ଯଃ ସୋଽସ୍ମାକଂ ନାଥଵତ୍ତଯା। ବାନ୍ଧଵାନାଂ ହିତସ୍ଯେହ ଯଥା ଚାତ୍ମକୁଲଂ ତଥା
କିମ୍ବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆମ ପକ୍ଷରୁ କହିବା, ଯେପରି ସେ ଆମର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ନିଜ ପରିବାର ପାଇଁ ଭଲ କରିପାରିବ ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ବନ୍ଧୁମିଵାସ୍ମାକମନୁଶୋଚସି ସତ୍ତମ। ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ ସର୍ଵେଷାଂ କୋ ଭଵାନିହ ତିଷ୍ଠତି
ଏ ଉତ୍ତମ ଜୀବ, ତୁମେ କିଏ, ଯେପରି ଆମକୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବି ଦୁଃଖ କରୁଛ ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ — ଏଠାରେ ତୁମେ କିଏ ଯେ ଦଉଡି ଦେଉଛ ?
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଜରତ୍କାରୁର୍ଭୃଶଂ ଶୋକପରାଯଣଃ। ଉଵାଚ ତାନ୍ପିତୄନ୍ଦୁଃଖାଦ୍ବାଷ୍ପସଂଦିଗ୍ଧଯା ଗିରା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜରତ୍କାରୁ ଦୁଃଖରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ କଣ୍ଟା ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ ।
ମମ ପୂର୍ଵେ ଭଵନ୍ତୋ ଵୈ ପିତରଃ ସପିତାମହାଃ। ତଦ୍ବ୍ରୂତ ଯନ୍ମଯା କାର୍ଯଂ ଭଵତାଂ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ମୋ ପୂର୍ବଜ ଓ ପିତାମହମାନେ, ତିନିଏ ଆପଣମାନେ ମୋ ପୂର୍ବଜ । ଆପଣମାନେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ଆପଣମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ମୁଁ କଣ କରିବି ।
ଅହମେଵ ଜରତ୍କାରୁଃ କିଲ୍ବିଷୀ ଭଵତାଂ ସୁତଃ। ତେ ଦଣ୍ଡଂ ଧାରଯତ ମେ ଦୁଷ୍କୃତେରକୃତାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ଜରତ୍କାରୁ, ଆପଣମାନେଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଥିବା ପୁଅ । ମୋ ଅସଂଯମ ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।
ପୁତ୍ର ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଽସି ସଂପ୍ରାପ୍ତ ଇମଂ ଦେଶଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। କିମର୍ଥଂ ଚ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ କୃତୋ ଦାରସଙ୍ଗ୍ରହଃ
ପୁଅ, ଭଲ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ । ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହିଁକି ତୁମେ ବିବାହ କରିନାହାନ୍ତି ?
ମମାଯଂ ପିତରୋ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦ୍ଯର୍ଥଃ ପରିଵର୍ତତେ। ଊର୍ଧ୍ଵରେତାଃ ଶରୀରଂ ଵୈ ପ୍ରାପଯେଯମମୁତ୍ର ଵୈ
ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ବିଷୟ ସଦା ମୋ ହୃଦୟରେ ଭାର ହୋଇ ରହେ । ମୁଁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ହୋଇ ଶରୀରକୁ ପରଲୋକକୁ ପଠାଇବି ।
ନ ଦାରାନ୍ଵୈ କରିଷ୍ଯେଽହମିତି ମେ ଭାଵିତଂ ମନଃ। ଏଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଭଵତଃ ଶକୁନ୍ତାନିଵ ଲମ୍ବତଃ
ମୋ ମନ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିଷ୍ପତି କରିଥିଲା ଯେ ମୁଁ ବିବାହ କରିବି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ଲଟକି ଦେଖି, ମୋ ମନ ଦୟାରେ ଭରିଗଲା ।
ମଯା ନିଵର୍ତିତା ବୁଦ୍ଧିର୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାତ୍ପିତାମହାଃ। କରିଷ୍ଯେ ଵଃ ପ୍ରିଯଂ କାମଂ ନିଵେକ୍ଷ୍ଯେଽହମସଂଶଯମ୍
ପିତାମହମାନେ, ମୋ ମନ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିବାହରୁ ଦୂର ରହିଥିଲା । ଏବେ ଆପଣମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂରଣ କରିବି ।
ସନାମ୍ନୀଂ ଯଦ୍ଯହଂ କନ୍ଯାମୁପଲପ୍ସ୍ଯେ କଦାଚନ। ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ଯା କାଚିଦ୍ଭୈକ୍ଷ୍ଯଵତ୍ସ୍ଵଯମୁଦ୍ଯତା
ଯଦି କେବେ ମୋ ନାମ ଥିବା କୌଣସି କନ୍ୟା ନିଜେ ଆଗକୁ ଆସିବ, ଭିକ୍ଷା ପରି ନିଜେ ଦେବାକୁ ଚାହିଁବା—
ପ୍ରତିଗ୍ରହୀତା ତାମସ୍ମି ନ ଭରେଯଂ ଚ ଯାମହମ୍। ଏଵଂଵିଧମହଂ କୁର୍ଯାଂ ନିଵେଶଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ଯଦି। ଅନ୍ଯଥା ନ କରିଷ୍ଯେଽହଂ ସତ୍ଯମେତତ୍ପିତାମହାଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇବି ନାହିଁ । ଏପରି ଅବସ୍ଥା ହେଲେ, ବିବାହ କରିବି; ନାହିଁ ହେଲେ, କରିବି ନାହିଁ — ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ପିତାମହମାନେ ।
ତତ୍ର ଚୋତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଭଵତାଂ ତାରଣାଯ ଵୈ। ଶାଶ୍ଵତାଶ୍ଚାଵ୍ଯଯାଶ୍ଚୈଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ପିତରୋ ମମ
ଏହି ବିବାହରୁ ଏକ ପିଲା ଜନ୍ମ ନେବ, ଯେ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବ । ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ସଦା ଅବିନାଶୀ ଓ ଅପରିଣାମୀ ରହନ୍ତୁ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସ ପିତୄଂଶ୍ଚଚାର ପୃଥିଵୀ ମୁନିଃ। ନ ଚ ସ୍ମ ଲଭତେ ଭାର୍ଯାଂ ଵୃଦ୍ଧୋଽଯମିତି ଶାନକ
ଏପରି କହି, ସେ ମୁନି ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଛାଡି ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ, ଶାଉନକ, ସେ ବୟସ୍କ ହୋଇଥିବାରୁ ବିବାହ ପାଇଲେ ନାହିଁ ।
ଯଦା ନିର୍ଵେଦମାପନ୍ନଃ ପିତୃଭିଶ୍ଚୋଦିସ୍ତଥା। ତଦାଽରଣ୍ଯଂ ସ ଗତ୍ଵୋଚ୍ଚୈଶ୍ଚୁକ୍ରୋଶ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ
ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଇବାରେ ସେ ନିରାଶ ହେଲେ, ତେବେ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ବଡ଼ ଆବାଜରେ କାନ୍ଦିଲେ ।
ସତ୍ଵରଣ୍ଯଗତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପିତୄଣା ହିତକାମ୍ଯଯା। ଉଵାଚ କନ୍ଯାଂ ଯାଚାମି ତିସ୍ରୋ ଵାଚଃ ଶନୈରିମାଃ
ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ତିନିଥର ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ — 'ମୁଁ ଏକ କନ୍ୟା ଚାହୁଁଛି' ।
ଯାନି ଭୂତାନି ସନ୍ତୀହ ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ। ଅନ୍ତର୍ହିତାନି ଵା ଯାନି ତାନି ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମେ ଵଚଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି — ଥିବା ଓ ଚଳିଥିବା, ଏବଂ ଲୁଚିଥିବା ମଧ୍ୟ — ସମସ୍ତେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ଉଗ୍ରେ ତପସି ଵର୍ତନ୍ତଂ ପିତରଶ୍ଚୋଦଯନ୍ତି ମାମ୍। ନିଵିଶସ୍ଵେତି ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ସନ୍ତାନସ୍ଯ ଚିକୀର୍ଷଯା
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ବଂଶ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ କରି, 'ଘରେ ପ୍ରବେଶ କର' ବୋଲି ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ।
ନିଵେଶାଯାଖିଲାଂ ଭୂମିଂ କନ୍ଯାଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଚରାମି ଭୋଃ। ଦରିଦ୍ରୋ ଦୁଃଖଶୀଲଶ୍ଚ ପିତୃଭିଃ ସନ୍ନିଯୋଜିତଃ
ଘରେ ବସିବା ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି କନ୍ୟା ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଛି। ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ଏହା ସବୁ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ।
ଯସ୍ଯ କନ୍ଯାଽସ୍ତି ଭୂତସ୍ଯ ଯେ ମଯେହ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ତେ ମେ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତୁ ଚରତଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟ କନ୍ୟା ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ସେମାନେ ମୋତେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଅଛି, ଏହି କନ୍ୟା ଦେଉନ୍ତୁ।
ମମ କନ୍ଯା ସନାମ୍ନୀ ଯା ଭୈକ୍ଷ୍ଯଵଚ୍ଚୋଦିତା ଭଵେତ୍। ଭରେଯଂ ଚୈଵ ଯାଂ ନାହଂ ତାଂ ମେ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତ
ଯେଉଁ କନ୍ୟାକୁ ମୋର ନାମରେ ଭିକ୍ଷା ପରି ଦେଉଛନ୍ତି ଓ ଯାହାକୁ ମୁଁ ପାଳନ କରିପାରିବି, ସେହି କନ୍ୟାକୁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତେ ପନ୍ନଗା ଯେ ଵୈ ଜରତ୍କାରୌ ସମାହିତାଃ। ତାମାଦାଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ତେ ଵାସୁକେଃ ପ୍ରତ୍ଯଵେଦଯନ୍
ତାପରେ ଯେଉଁ ସର୍ପମାନେ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ବାସୁକିଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଲେ।
ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ନାଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ତାଂ କନ୍ଯାଂ ସମଲଙ୍କୃତାମ୍। ପ୍ରଗୃହ୍ଯାରଣ୍ଯମଗମତ୍ସମୀପଂ ତସ୍ଯ ପନ୍ନଗଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସର୍ପମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବାସୁକି ସେହି ଶୃଙ୍ଗାରିତ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ତାଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଵତ୍କନ୍ଯାଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତସ୍ମୈ ମହାତ୍ମନେ। ନାଗେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାସୁକିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ ସ ତାଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣତ
ସେଠାରେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ବାସୁକି ସେହି କନ୍ୟାକୁ ଭିକ୍ଷା ପରି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
ଅସନାମେତି ଵୈ ମତ୍ଵା ଭରଣେ ଚାଵିଚାରିତେ। ମୋକ୍ଷଭାଵେ ସ୍ଥିତଶ୍ଚାପି ମନ୍ଦୀଭୂତଃ ପରିଗ୍ରହେ
ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ଏହାକୁ ପାଳନ କରିପାରିବି ନାହିଁ', ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ, ତ୍ୟାଗରେ ମନ ଲଗାଇ, ବିବାହ ପ୍ରତି ଅନାଗ୍ରହୀ ହେଲେ।
ତତୋ ନାମ ସ କନ୍ଯାଯାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ। ଵାସୁକିଂ ଭରଣଂ ଚାସ୍ଯା ନ କୁର୍ଯାମିତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ତାପରେ, ଭୃଗୁବଂଶଜ, ସେ କନ୍ୟାର ନାମ ପଚାରିଲେ ଏବଂ ବାସୁକିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ନେବିନାହିଁ।'
ଵାସୁକିସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଜରତ୍କାରୁମୃଷିଂ ତଦା। ସନାମ୍ନୀ ତଵ କନ୍ଯେଯଂ ସ୍ଵସା ମେ ତପସାନ୍ଵିତା
ତେବେ ବାସୁକି ଜରତ୍କାରୁ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି କନ୍ୟା ତୁମ ନାମରେ, ମୋ ଭଉଣୀ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ।'
ଭରିଷ୍ଯାମି ଚ ତେ ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛେମାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ରକ୍ଷଣଂ ଚ କରିଷ୍ଯେଽସ୍ଯାଃ ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ତପୋଧନ। ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଚୈଷା ମଯା ମୁନିଵରୋତ୍ତମ
'ମୁଁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଳିବି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି, ତପସ୍ୟାଧନ। ତୁମ ପାଇଁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।'
ନ ଭରିଷ୍ଯେଽହମେତାଂ ଵୈ ଏଷ ମେ ସମଯଃ କୃତଃ। ଅପ୍ରିଯଂ ଚ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କୃତେ ଚୈନାଂ ତ୍ଯଜାମ୍ଯହମ୍
'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଳିବିନାହିଁ, ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ଏବଂ କେବେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି କରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗିଦେବି।'